Toomas Hendrik Ilves

Toomas Hendrik Ilves
	; Toomas Hendrik Ilves (2025)
Data i miejsce urodzenia	26 grudnia 1953 ; Sztokholm
	Prezydent Estonii
Okres	od 9 października 2006; do 10 października 2016
Przynależność polityczna	Partia Socjaldemokratyczna
Pierwsza dama	1. Evelin Ilves (2006–2015); 2. Ieva Ilves (2016)
Poprzednik	Arnold Rüütel
Następca	Kersti Kaljulaid
	Odznaczenia
	;
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Cytaty w Wikicytatach

Toomas Hendrik Ilves (wym. [ˈ t o ː m ɑ s ˈ h e n d r i k ˈ i l v e s ]; ur. 26 grudnia 1953 w Sztokholmie) – estoński polityk, dyplomata, przewodniczący Partii Socjaldemokratycznej w latach 2001–2002, prezydent Estonii w latach 2006–2016.

Życiorys

Urodził się w Szwecji w rodzinie uchodźców z zajętej przez Związek Radziecki Estonii. Ukończył studia z zakresu psychologii na Columbia University i University of Pennsylvania.

W latach 80. pracował jako dziennikarz w Radiu Wolna Europa. Po odzyskaniu przez Estonię niepodległości był ambasadorem w USA, Kanadzie i Meksyku. W latach 1996–1998 po raz pierwszy sprawował urząd ministra spraw zagranicznych. W 1998 wstąpił do partii agrarnej, przekształconej w partię ludową Rahvaerakond (której przewodniczył w latach 1998–1999^[1]), przy udziale której powstał blok wyborczy Umiarkowani i następnie Partia Umiarkowanych. W wyborach w 1999 Toomas Hendrik Ilves uzyskał mandat do Riigikogu, wkrótce ponownie stanął na czele ministerstwa spraw zagranicznych w koalicyjnym rządzie Marta Laara. Funkcję tę pełnił do 2002, powracając do pracy w Zgromadzeniu Państwowym. Rok wcześniej został przewodniczącym swojego ugrupowania (w 2003 przekształconego w Partię Socjaldemokratyczną), ustąpił już w 2002 po porażce w wyborach samorządowych.

W 2003 został obserwatorem w Parlamencie Europejskim, po akcesji Estonii do UE od maja do lipca 2004 pełnił funkcję europosła. W pierwszych estońskich wyborach w 2004 uzyskał mandat eurodeputowanego. Zasiadał w grupie Partii Europejskich Socjalistów, był wiceprzewodniczącym Komisji Spraw Zagranicznych^[2].

23 września 2006 został wybrany na prezydenta Estonii z poparciem socjaldemokratów, Estońskiej Partii Reform i konserwatystów. W kolegium elektorskim, zwołanym po nieudanych głosowaniach w parlamencie, otrzymał 174 głosy, pokonując urzędującego prezydenta Arnolda Rüütela (162 głosy)^[3].

29 sierpnia 2011 parlament wybrał go na kolejną kadencję prezydencką. Jego kandydaturę poparło 73 deputowanych, podczas gdy 23 zagłosowało na Indreka Taranda; jeden głos był pusty, dwa były nieważne. Toomas Hendrik Ilves uzyskał wymagane poparcie co najmniej 2/3 głosów (68 głosów) już w pierwszej turze głosowania (poparcia udzieliły mu te same ugrupowania co pięć lat wcześniej)^[4]. Zakończył urzędowanie 10 października 2016.

Odznaczenia i wyróżnienia

Odznaczenia estońskie

Łańcuch Orderu Herbu Państwowego (z urzędu, 2007)^[5]^[6]
Order Herbu Państwowego III klasy (2004)^[7]^[6]
Łańcuch Orderu Krzyża Ziemi Maryjnej (z urzędu, 2006)^[6]^[8]
Krzyż Zasługi Ministerstwa Obrony I klasy (2016)^[9]
Krzyż Zasługi I klasy MSZ (2021)^[10]

Odznaczenia zagraniczne

Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Norwegia, 1998)^[6]^[11]
Krzyż Wielki Orderu Honoru (Grecja, 1999)^[6]
Wielki Oficer Legii Honorowej (Francja, 2001)^[6]^[12]
Order Trzech Gwiazd II klasy (Łotwa, 2004)^[6]^[13]
Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Wielka Brytania, 2006)^[6]
Łańcuch Krzyża Wielkiego Orderu Białej Róży Finlandii (Finlandia, 2007)^[6]^[14]
Order Złotego Runa (Gruzja, 2007)^[6]
Order Chryzantemy (Japonia, 2007)^[6]
Łańcuch Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania, 2007)^[6]^[15]
Wielki Krzyż ze Złotym Łańcuchem Orderu Witolda Wielkiego (Litwa, 2008)^[6]
Krzyż Wielki Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia, 2008)^[6]
Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia, 2008)^[6]
Order Trzech Gwiazd I klasy (Łotwa, 2009)^[6]
Krzyż Wielki Orderu Zasługi Republiki Węgierskiej (Węgry, 2009)^[6]
Krzyż Wielki Orderu Sokoła Islandzkiego (Islandia, 2010)^[16]
Order Zwycięstwa Świętego Jerzego (Gruzja, 2010)^[6]^[17]
Order Królewski Serafinów (Szwecja, 2011)^[6]
Łańcuch Orderu Gwiazdy Rumunii (Rumunia, 2011)^[6]
Order „Przyjaźń” I klasy (Kazachstan, 2011)^[6]
Narodowy Order Zasługi I klasy (Malta, 2012)^[6]
Krzyż Uznania I klasy (Łotwa, 2012)^[6]
Krzyż Wielki Klasy Specjalnej Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (Niemcy, 2013)^[6]
Order Orła Białego (Polska, 2014)^[6]^[18]
Krzyż Wielki Orderu Świętego Olafa (Norwegia, 2014)^[6]^[11]
Order Podwójnego Białego Krzyża I klasy (Słowacja, 2015)^[6]^[19]

Wyróżnienia

Medal Kuriera z Warszawy (Polska, 2024)^[20]
Medal Rady Bałtyckiej (2006)^[21]

Życie prywatne

Trzykrotnie żonaty, wszystkie małżeństwa zakończyły się rozwodem. Jego pierwszą żoną była amerykańska psycholog Merry Bullock, z którą ma syna i córkę^[6]. W latach 2004–2015 jego drugą żoną była Evelin Ilves^[22], z którą ma córkę^[6]. W ostatnim roku prezydentury (2016) zawarł związek małżeński z Ievą Kupče^[6]; w 2023 ogłoszono, że związek ten również zakończył się rozwodem^[23].

Przypisy

↑ Leaders of Estonia [online], zarate.eu [dostęp 2017-10-03] (ang.).
↑ Toomas Hendrik Ilves [online], europarl.europa.eu [dostęp 2011-08-30] .
↑ Ilves defeats Ruutel 174–162 [online], baltictimes.com, 25 września 2006 [dostęp 2011-08-30] (ang.).
↑ Estonia. Toomas Hendrik Ilves ponownie prezydentem, gazeta.pl, 29 sierpnia 2011 [zarchiwizowane 2016-03-04] .
↑ Bearers of Decorations – Toomas Hendrik Ilves – Riigivapi ketiklassi teenetemärk [online], president.ee [dostęp 2025-06-04] (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 Toomas Hendrik Ilves [online], president.ee [dostęp 2026-09-10] .
↑ Bearers of Decorations – Toomas Hendrik Ilves – Riigivapi III klassi teenetemärk [online], president.ee [dostęp 2025-06-04] (ang.).
↑ Bearers of Decorations – Toomas Hendrik Ilves – Maarjamaa Risti ketiklassi teenetemärk [online], president.ee [dostęp 2025-06-04] (ang.).
↑ Ильвес получил от министра обороны орден Креста за заслуги 1-го класса [online], postimees.ee, 10 października 2016 [dostęp 2025-06-04] (ros.).
↑ Välisminister tunnustas välisministeeriumi teeneteristidega Eesti riiklusesse panustanuid [online], vm.ee, 16 listopada 2021 [dostęp 2025-06-04] (est.).
1 2 Tildelinger av ordener og medaljer [online], kongehuset.no [dostęp 2025-06-04] (norw.).
↑ Prantsuse aumärkidega autasustatud eestimaalased, ambafrance-ee.org, 8 marca 2012 [zarchiwizowane 2013-05-29] (est.).
↑ Par apbalvošanu ar Triju Zvaigžņu ordeni un Viestura ordeni [online], vestnesis.lv, 29 października 2004 [dostęp 2025-06-04] (łot.).
↑ Suomen Valkoisen Ruusun ritarikunnan suurristin ketjuineen saajat [online], ritarikunnat.fi [dostęp 2025-06-04] (fiń.).
↑ Real Decreto 909/2007, de 9 de julio, por el que se concede el Collar de la Orden de Isabel la Católica a Su Excelencia señor Toomas Hendrik Ilves, Presidente de la República de Estonia [online], boe.es [dostęp 2025-06-04] (hiszp.).
↑ Orðuhafaskrá [online], forseti.is [dostęp 2025-01-09] (isl.).
↑ State Awards Issued by Georgian Presidents in 2003–2015 [online], idfi.ge, 10 maja 2016 [dostęp 2025-05-18] (ang.).
↑ M.P. z 2014 r. poz. 637 (ISAP).
↑ Vyznamenania [online], prezident.sk [dostęp 2024-02-12] (słow.).
↑ Medal Kuriera z Warszawy dla byłego prezydenta Estonii [online], tvn24.pl, 21 stycznia 2024 [dostęp 2024-01-21] .
↑ People Awarded with the Medal of the Baltic Assembly, 2002 to 2023 [online], baltasam.org [dostęp 2025-06-11] (ang.).
↑ Toomas Hendrik Ilves i Evelin Ilves rozwodzą się [online], eesti.pl, 20 kwietnia 2015 [dostęp 2026-09-10] .
↑ Toomas Hendrik Ilves, Ieva Ilves divorce [online], postimees.ee, 22 grudnia 2023 [dostęp 2026-09-10] (ang.).

Bibliografia

Toomas Hendrik Ilves: Biography, president.ee [zarchiwizowane 2016-03-22] (ang.).

[1] Leaders of Estonia [online], zarate.eu [dostęp 2017-10-03] (ang.).

[2] Toomas Hendrik Ilves [online], europarl.europa.eu [dostęp 2011-08-30] .

[3] Ilves defeats Ruutel 174–162 [online], baltictimes.com, 25 września 2006 [dostęp 2011-08-30] (ang.).

[4] Estonia. Toomas Hendrik Ilves ponownie prezydentem, gazeta.pl, 29 sierpnia 2011 [zarchiwizowane 2016-03-04] .

[5] Bearers of Decorations – Toomas Hendrik Ilves – Riigivapi ketiklassi teenetemärk [online], president.ee [dostęp 2025-06-04] (ang.).

[:1-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 Toomas Hendrik Ilves [online], president.ee [dostęp 2026-09-10] .

[7] Bearers of Decorations – Toomas Hendrik Ilves – Riigivapi III klassi teenetemärk [online], president.ee [dostęp 2025-06-04] (ang.).

[8] Bearers of Decorations – Toomas Hendrik Ilves – Maarjamaa Risti ketiklassi teenetemärk [online], president.ee [dostęp 2025-06-04] (ang.).

[9] Ильвес получил от министра обороны орден Креста за заслуги 1-го класса [online], postimees.ee, 10 października 2016 [dostęp 2025-06-04] (ros.).

[10] Välisminister tunnustas välisministeeriumi teeneteristidega Eesti riiklusesse panustanuid [online], vm.ee, 16 listopada 2021 [dostęp 2025-06-04] (est.).

[:0-11] 1 2 Tildelinger av ordener og medaljer [online], kongehuset.no [dostęp 2025-06-04] (norw.).

[12] Prantsuse aumärkidega autasustatud eestimaalased, ambafrance-ee.org, 8 marca 2012 [zarchiwizowane 2013-05-29] (est.).

[13] Par apbalvošanu ar Triju Zvaigžņu ordeni un Viestura ordeni [online], vestnesis.lv, 29 października 2004 [dostęp 2025-06-04] (łot.).

[14] Suomen Valkoisen Ruusun ritarikunnan suurristin ketjuineen saajat [online], ritarikunnat.fi [dostęp 2025-06-04] (fiń.).

[15] Real Decreto 909/2007, de 9 de julio, por el que se concede el Collar de la Orden de Isabel la Católica a Su Excelencia señor Toomas Hendrik Ilves, Presidente de la República de Estonia [online], boe.es [dostęp 2025-06-04] (hiszp.).

[16] Orðuhafaskrá [online], forseti.is [dostęp 2025-01-09] (isl.).

[17] State Awards Issued by Georgian Presidents in 2003–2015 [online], idfi.ge, 10 maja 2016 [dostęp 2025-05-18] (ang.).

[18] M.P. z 2014 r. poz. 637 (ISAP).

[19] Vyznamenania [online], prezident.sk [dostęp 2024-02-12] (słow.).

[20] Medal Kuriera z Warszawy dla byłego prezydenta Estonii [online], tvn24.pl, 21 stycznia 2024 [dostęp 2024-01-21] .

[21] People Awarded with the Medal of the Baltic Assembly, 2002 to 2023 [online], baltasam.org [dostęp 2025-06-11] (ang.).

[22] Toomas Hendrik Ilves i Evelin Ilves rozwodzą się [online], eesti.pl, 20 kwietnia 2015 [dostęp 2026-09-10] .

[23] Toomas Hendrik Ilves, Ieva Ilves divorce [online], postimees.ee, 22 grudnia 2023 [dostęp 2026-09-10] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]