Samad bej Mehmandarow

Samad bej Mehmandarow
Səməd bəy Sadıx bəy oğlu Mehmandarov
	; Samad bej Mehmandarow (1919)
	generał artylerii
Data i miejsce urodzenia	16 października 1855 ; Lenkoran, gubernia bakijska, Cesarstwo Rosyjskie
Data i miejsce śmierci	12 lutego 1931 ; Baku, ASRR, ZSRR
	Przebieg służby
Lata służby	1875–1917, 1918–1920, 1920–1928
Siły zbrojne	Armia Imperium Rosyjskiego; Armia Demokratycznej Republiki Azerbejdżanu; Armia Czerwona
Jednostki	1 Turkiestańska Brygada Artylerii; Zabajkalski Dywizjon Artylerii; 7 Wschodnio-Syberyjski Dywizjon Artyleryjski; 7 Wschodnio-Syberyjska Strzelecka Brygada Artylerii; 7 Wschodnio-Syberyjska Dywizja Piechoty; 21 Dywizja Piechoty; 2 Kaukaski Korpus Armijny
Stanowiska	minister obrony
Główne wojny i bitwy	powstanie bokserów,; wojna rosyjsko-japońska: obrona Port Artur; I wojna światowa,; wojna domowa w Rosji: radziecki podbój Azerbejdżanu; powstanie w Gandży;
Późniejsza praca	szkoleniowiec
	Odznaczenia
	Multimedia w Wikimedia Commons

Samad bej Mehmandarow (az. Səməd bəy Mehmandarov, również Səmədbək Mehmandarli, ur. 16 października 1856 w Lenkoranie, zm. 12 lutego 1931 w Baku) – azerski wojskowy służący w armii rosyjskiej, szkoleniowiec i arystokrata, generał artylerii. Uczestnik powstania bokserów, wojny rosyjsko-japońskiej i I wojny światowej, minister obrony Demokratycznej Republiki Azerbejdżanu kierujący jej walkami z siłami bolszewickimi, później przez krótki czas w Armii Czerwonej. Uważany za azerskiego bohatera narodowego.

Życiorys

Urodził się w bogatej arystokratycznej rodzinie wywodzącej się z rodu karabaskich bejów^[1]. Jego ojciec chciał, żeby syn został wykładowcą, lekarzem lub inżynierem, ale Samad wybrał karierę wojskową. Wyjechał do Sankt-Petersburga, gdzie w 1873 roku został junkrem Konstantynowskiej Szkoły Wojskowej^[2]. W 1875 roku otrzymał stopień chorążego i rozpoczął służbę w 1 Turkiestańskiej Brygadzie Artylerii. W 1894 roku został oddelegowany do Warszawskiego Okręgu Wojskowego, a 1 stycznia 1898 roku został awansowany na podpułkownika i mianowany dowódcą 2. baterii 3 Strzeleckiego Dywizjonu Artyleryjskiego^[2]. Z powodu przeniesienia 1. baterii na Zabajkale i zmiany jej nazwy na 2. baterię Zabajkalskiego Dywizjonu Artylerii, 17 kwietnia 1898 roku został przydzielony ze swoją baterią do Zabajkalskiego Dywizjonu Artylerii z kwaterą w Nerczyńsku w obwodzie zabajkalskim^[3].

Uważał edukację ludu za bardzo ważną i pomimo stałego stacjonowania daleko od ojcowizny publikował szereg poświęconych jej artykułów w czasopismach. Jego teksty, które odzwierciedlały poglądy na sprawy społeczne Mehmandarowa, takie jak Powody zacofania muzułmanów, Podstawowe lekcje recytacji, Przeciwko muzułmańskiemu konserwatyzmowi, Szyickie błędne przekonania religijne, O samotorturach muzułmanów itp. były publikowane na łamach gazety „Nowoje Obozrienije” wydawanej w Tyflisie^[4].

Uczestniczył w wojnie rosyjsko-japońskiej, w czasie której był dowódcą 7 Wschodnio-Syberyjskiego Strzeleckiego Dywizjonu Artyleryjskiego^[5]. 22 października 1904 na polu bitwy awansowany do stopnia generała majora^[6]. Bohater wielomiesięcznej obrony bazy morskiej Port Artur, po której przez prawie rok znajdował się w japońskiej niewoli w mieście Nagoja^[7]. 13 grudnia 1905 roku został mianowany dowódcą 75 Brygady Artylerii, przemianowanej następnie na 7 Wschodnio-Syberyjską Strzelecką Brygadę Artyleryjską^[5]. Od lipca 1906 do lipca 1907 roku był dowódcą 7 Wschodnio-Syberyjskiej Dywizji Piechoty, a także szefem artylerii 3 Syberyjskiego Korpusu Armijnego. 13 lipca 1908 roku został awansowany na generała porucznika i zatwierdzony na stanowisku szefa artylerii 3 Syberyjskiego Korpusu Armijnego^[5]. 24 maja 1910 roku został mianowany inspektorem artylerii 1 Korpusu Armii Kaukaskiej^[2]. 31 grudnia 1913 roku powierzono mu dowództwo 21 Dywizji Piechoty 3 Syberyjskiego Korpusu Armijnego^[8].

Brał udział w I wojnie światowej, podczas której najpierw dowodził 21 Dywizją Piechoty, a następnie 2 Kaukaskim Korpusem Armijnym w walkach na linii Wisły^[6]. W 1915 roku został awansowany na generała artylerii^[9]. Po rewolucji lutowej w 1917 roku z powodu chaosu i dezorganizacji armii rosyjskiej zrezygnował ze służby i wrócił do ojczyzny. Tam jako jeden z najbardziej doświadczonych azerskich wojskowych w 1918 został wybrany na stanowisko ministra obrony Demokratycznej Republiki Azerbejdżanu, powierzono mu zadanie tworzenia armii nowo powstałego państwa^[10]^[4].

Po podboju Azerbejdżanu przez Armię Czerwoną w kwietniu 1920 roku zrezygnował ze stanowiska. Bolszewicy oskarżyli go o zorganizowanie powstanie w Gandży i aresztowali wraz z generałem Alim-Adżą Szychlinskim 4 czerwca 1920 roku. Dopiero po interwencji Nerimana Nerimanowa Mehmandarow został zwolniony z aresztu. Latem 1921 roku wraz z Szychlinskim dostał pracę w Ludowym Komisariacie Wojny i Marynarki Wojennej Azerbejdżańskiej SRR^[11], wykładał też w Azerbejdżańskiej Komsomolskiej Szkole Dowodzenia w latach 1924–1928^[4]. W 1929 roku przeszedł na emeryturę^[12].

Zmarł 12 lutego 1931 roku i został pochowany na cmentarzu Czenbarakand w Baku^[4].

Odznaczenia

Otrzymał wiele wysokich odznaczeń: Order Świętego Stanisława II i III stopnia, Order Świętej Anny II stopnia, Order Świętego Włodzimierza III stopnia oraz Złotą Broń^[13]. Został również odznaczony Wielkim Krzyżem brytyjskiego Orderu Świętego Michała i Świętego Jerzego^[14].

Przypisy

↑ Э. Э. Исмаилов: Георгиевские кавалеры — азербайджанцы. М.: 2005, s. 130. (ros.).
1 2 3 Самед-Бек-Садык-Бек Мехмандаров. W: Военная энциклопедия : [в 18 т.]. под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. СПб. ; [М.]. (ros.).
↑ Список (по старшинству в чинах) штаб и обер-офицерам и классным чиновникам Забайкальского артиллерийского дивизиона /За март месяц 1902 года, Архив Военно-исторического музея артиллерии, инженерных войск и войск связи. Ф. 25, оп. 98/2, д. 3969, c. 11 об.—12 (ros.).
1 2 3 4 Səməd bəy Mehmandarov. azertag.az, 16.10.2023. [dostęp 2025-05-31]. (azer.).
1 2 3 Список генералам по старшинству, часть 1, 2 и 3, составлен по 1-е января 1913 года, s. 236 (ros.).
1 2 Список генералам по старшинству. Составлен по 1-е июля 1906 года, СПб. 1906, s. 1126 (ros.).
↑ Список офицеров и чиновников Российской империи, вернувшихся из плена во Владивосток после подписания русско-японского мира в октябре 1905 г. - январе 1906 г.. Российский государственный исторический архив Дальнего Востока. [dostęp 2025-05-31]. (ros.).
↑ Список генералам по старшинству. Составлен по 15 апреля 1914 года, Петроград 1914, s. 232 (ros.).
↑ ВП по военному ведомству//Разведчик № 1277. grwar.ru, 28.04.1915. [dostęp 2025-05-31]. (ros.).
↑ Азербайджанская Демократическая Республика (1918―1920). Баку: 1998, s. 47, seria: Армия. (Документы и материалы).
↑ А. Абасов: Генерал Мехмандаров. Баку: 1977, s. 68. (ros.).
↑ Tarixi şəxsiyyətlər: Qarabağın görkəmli şəxsiyyətləri. virtualkarabakh.az. [dostęp 2025-05-31]. (azer.).
↑ Э. Э. Исмаилов: Мехмандаров Самед-бек. george-orden.nm.ru. [dostęp 2025-05-31]. (ros.).
↑ Nuranə Nəcəfova. Cümhuriyyət ordusunun memarı. „Bütöv Azərbaycan qəzeti”. № 42 (174), s. 13, 2012. (azer.).

[1] Э. Э. Исмаилов: Георгиевские кавалеры — азербайджанцы. М.: 2005, s. 130. (ros.).

[encyk-2] 1 2 3 Самед-Бек-Садык-Бек Мехмандаров. W: Военная энциклопедия : [в 18 т.]. под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. СПб. ; [М.]. (ros.).

[3] Список (по старшинству в чинах) штаб и обер-офицерам и классным чиновникам Забайкальского артиллерийского дивизиона /За март месяц 1902 года, Архив Военно-исторического музея артиллерии, инженерных войск и войск связи. Ф. 25, оп. 98/2, д. 3969, c. 11 об.—12 (ros.).

[azertag-4] 1 2 3 4 Səməd bəy Mehmandarov. azertag.az, 16.10.2023. [dostęp 2025-05-31]. (azer.).

[spisok-5] 1 2 3 Список генералам по старшинству, часть 1, 2 и 3, составлен по 1-е января 1913 года, s. 236 (ros.).

[spisok2-6] 1 2 Список генералам по старшинству. Составлен по 1-е июля 1906 года, СПб. 1906, s. 1126 (ros.).

[7] Список офицеров и чиновников Российской империи, вернувшихся из плена во Владивосток после подписания русско-японского мира в октябре 1905 г. - январе 1906 г.. Российский государственный исторический архив Дальнего Востока. [dostęp 2025-05-31]. (ros.).

[8] Список генералам по старшинству. Составлен по 15 апреля 1914 года, Петроград 1914, s. 232 (ros.).

[9] ВП по военному ведомству//Разведчик № 1277. grwar.ru, 28.04.1915. [dostęp 2025-05-31]. (ros.).

[10] Азербайджанская Демократическая Республика (1918―1920). Баку: 1998, s. 47, seria: Армия. (Документы и материалы).

[11] А. Абасов: Генерал Мехмандаров. Баку: 1977, s. 68. (ros.).

[12] Tarixi şəxsiyyətlər: Qarabağın görkəmli şəxsiyyətləri. virtualkarabakh.az. [dostęp 2025-05-31]. (azer.).

[13] Э. Э. Исмаилов: Мехмандаров Самед-бек. george-orden.nm.ru. [dostęp 2025-05-31]. (ros.).

[14] Nuranə Nəcəfova. Cümhuriyyət ordusunun memarı. „Bütöv Azərbaycan qəzeti”. № 42 (174), s. 13, 2012. (azer.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]