Przejdź do zawartości

Obcy (franczyza)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Obcy
Alien
Logo
Ilustracja
Kostium Ksenomorfa
Twórca

Ridley Scott

Pierwsze dzieło

Obcy – ósmy pasażer Nostromo

Data powstania

1979

Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Obcy (ang. Alien) – brytyjsko-amerykańska franczyza oparta na serii horrorów science fiction. Została zapoczątkowana przez film Obcy – ósmy pasażer Nostromo z 1979 w reżyserii Ridleya Scotta według scenariusza Dana O’Bannona.

Po sukcesie filmu Ridleya Scotta w latach 1986–1997 nakręcono trzy sequele, zaś Scott ponad 30 lat po pierwszym filmie wyreżyserował dwa prequele oraz wyprodukował interquel. Zrealizowano także dwa filmy w formule crossover, krzyżujące wątki Obcego z filmami z serii Predator. Na serię składają się również powieści, komiksy, gry komputerowe i seriale.

Cykl łączy, stworzona przez Hansa Gigera, postać tytułowego Obcego oraz, w filmach pierwotnego cyklu, postać głównej bohaterki – Ellen Ripley, odtwarzanej przez Sigourney Weaver.

Szacuje się, że filmy z serii przyniosły dochód w wysokości prawie 2 mld dolarów przy poniesionych nakładach rzędu 555 mln dolarów[1].

Fabuła

[edytuj | edytuj kod]

Akcja rozgrywa się w XXI, XXII i XXIV wiekach, kiedy ludzkość potrafi odbywać międzygwiezdne podróże kosmiczne przy wykorzystaniu hibernacji(inne języki). Seria opowiada o kontaktach między ludźmi a rasą zabójczych kosmitów, zwanych Obcymi. Demoniczną rolę odgrywa cyniczna korporacja Weyland-Yutani, która stara się zdobyć i wykorzystać kosmitów bez względu na ofiary ponoszone przez ludzi. Prequel Prometeusz ukazuje pochodzenie rasy ludzkiej – stoi za tym gatunek humanoidalny zwany „Inżynierami”, którzy zapoczątkowują rozwój ludzkości. Jednak później ci sami Inżynierowie próbują doprowadzić do eksterminacji rasy ludzkiej za pomocą śmiercionośnego mutagenu, a także Obcych[2][3].

Filmy kinowe

[edytuj | edytuj kod]
Główna seria
Prequele
Interquel
Filmy crossover

Serial internetowy

[edytuj | edytuj kod]

Serial telewizyjny

[edytuj | edytuj kod]

Pozostałe media

[edytuj | edytuj kod]

Książki

[edytuj | edytuj kod]

Wydane w Polsce

[edytuj | edytuj kod]
Nowelizacje filmów
  • Alan Dean Foster – Obcy: 8 pasażer Nostromo (1992: Wydawnictwo Alfa); Obcy (2019: Wydawnictwo Vesper); Alien (1979)
  • Alan Dean Foster – Obcy: decydujące starcie (1992: Wyd. Alfa; 2021: Wyd. Vesper); Aliens (1986)
  • Alan Dean Foster – Obcy: Trzy (1992: Wyd. Alfa); Obcy 3 (2021: Wyd. Vesper); Alien 3 (1992)
  • Ann Crispin – Obcy: Przebudzenie (1998: Wyd. Alfa; 2021: Wyd. Vesper); Alien – Ressurection (1997)
Adaptacje komiksów
Trylogia 2014
Pozostałe powieści

Niewydane w Polsce

[edytuj | edytuj kod]
  • David Bischoff Aliens: Genocide (1994)
  • Robert Sheckley Aliens: Alien Harvest (1995)
  • Sandy Schofield Aliens: Rogue (1995)
  • S.D. Perry Aliens: Labyrinth (1996)
  • Yvonne Navarro Aliens: Music of the Spears (1996)
  • Stephani Perry Aliens: Berserker (1998)
  • Michael Jan Friedman Aliens: Original Sin (2005)
  • Diane Carey Aliens: DNA War (2006)
  • Diane Carey Aliens: Cauldron (2007)
  • John Shirley Aliens: Steel Egg (2007)
  • S.D. Perry Aliens: Criminal Enterprise (2008)
  • B.K. Evenson Aliens: No Exit (2008)
  • Steve Perry, Stephani Perry Aliens vs. Predator: Prey (1994)
  • Stephani Perry, David Bischoff Aliens vs. Predator: Hunter’s Planet (1994)
  • Stephani Perry Aliens vs. Predator: War (1999)
  • Marc Cerasini AvP: The Movie Novelization (2004)

Komiksy

[edytuj | edytuj kod]
Wydane w Polsce
  • 1991 – Aliens. Zagłada (4 części; lata po inwazji obcych na Ziemię ludzkość powoli powraca na ojczystą planetę, przywożąc ze sobą zepsucie i chciwość. Badania nad fizjologią ksenomorfa wykazały, że „Królewska Galareta” wydzielana przez królowe potrafi zmieniać ludzi w nadludzkich sportowców lub zabójczych wojowników. Miliarder Daniel Grant chce kontrolować obrót najczystszą formą galarety. Wysyła ekspedycję wojskową na odległą planetę opanowaną nie przez jedno, lecz dwa gigantyczne mrowiska, które prowadzą między sobą wojnę. Wyposażeni po zęby w specjalne bojowe skafandry i gotowi na wszystko marines muszą walczyć o przetrwanie. Wydany w Polsce w zbiorze Aliens. Zagłada / Buntownik.)
  • 1991 – Aliens. Żniwiarze (wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Kolonialni marines / Żniwiarze)
  • 1993 – Aliens – Apetyt (wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Pieśń włóczni / Twierdza)
  • 1993 – Aliens. Kolonialni marines (10 części, wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Kolonialni marines / Żniwiarze)
  • 1993 – Aliens – Ładunek (wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Uprowadzeni / Spustoszenie)
  • 1993 – Aliens – Labirynt (4 części)
  • 1993 – Aliens. Buntownik (4 części; na odległej bazie Charon szalony naukowiec doktor Kleist dokonuje eksperymentów genetycznych na obcych. Pozwala mu to stworzyć obcych kontrolowanych przez ludzi oraz hybrydę – króla obcych. Eksperyment jednak wymyka się spod kontroli. Wydany w Polsce w zbiorze Aliens. Zagłada / Buntownik.)
  • 1993 – Aliens – Ofiarowanie (wydane w Polsce w zbiorze Aliens – Zbawienie / Ofiarowanie)
  • 1993 – Aliens – Zbawienie (wydane w Polsce w zbiorze Aliens – Zbawienie / Ofiarowanie)
  • 1994 – Aliens – Pieśń Włóczni (4 części; szalony kompozytor postanawia wykorzystać do swojego najnowszego dzieła odgłosy obcego. Zleca porwanie jaja i wyhodowanie dorosłego osobnika. Wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Pieśń włóczni / Twierdza),
  • 1994 – Aliens – Twierdza (4 części, wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Pieśń włóczni / Twierdza)
  • 1994 – Aliens – Obcy (wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Uprowadzeni / Spustoszenie)
  • 1995 – Aliens – Szał (4 części, wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Pieśń włóczni / Twierdza)
  • 1995 – Aliens – Inkubacja (wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Uprowadzeni / Spustoszenie)
  • 1996 – Aliens – Chora miłość (wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Uprowadzeni / Spustoszenie)
  • 1997 – Aliens – Spustoszenie (wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Uprowadzeni / Spustoszenie)
  • 1997 – Aliens Uprowadzeni (3 części)
  • 1998 – Aliens: Widmo
  • 1999 – Aliens: Anioły apokalipsy (4 części)
  • 1999 – Aliens: Xenogenesis (4 części)
  • 1999 – Aliens – Uprowadzeni (wydane w Polsce w zbiorze Aliens. Uprowadzeni / Spustoszenie)
  • 2001 – Witchblade / Aliens / Darkness Predator / Mindhunter (3 części)
  • 2009 – Aliens: Dusza robota (4 części)
  • 2016 – Aliens – Bunt
  • 2017 – Aliens: Orbita śmierci
  • 2018 – Aliens: Z prochu w proch
  • 2019 – Aliens. Opór
  • 2019 – Aliens – Ratunek
  • 2020 – Alien. Oryginalny scenariusz
Niewydane w Polsce
  • 1978 – Alien The Ilustrated Story (adaptacja pierwszej części filmu o Obcym),
  • 1988 – Aliens (6 części; inny tytuł: „Aliens: Outbreak” – kontynuacja wydarzeń po „Obcych – Decydujące Starcie”. Kilka lat po wydarzeniach na LV426 ludzkość na Ziemi nęka plaga koszmarów, snów i wizji na temat inwazji obcych na Ziemi. Wielu ludzi wyczekuje na to wydarzenie tworząc religijne sekty i dobrowolnie oddając się roli nosicieli. Wkrótce Ziemia zostaje opanowana przez mrowiska obcych, a Wilks i Billie (pierwotnie Hicks i Newt) uciekają z umierającej Ziemi, aby odkryć trzeci gatunek obcych: zaawansowaną rasę, która sprowadziła ksenomorfy do naszej galaktyki),
  • 1990 – Aliens Vol 2 (4 części; inny tytuł: „Aliens: Nightmare Asylum” – kontynuacja przygód Billie i Wilksa, którym udaje się dotrzeć do stacji kosmicznej dowodzonej przez szalonego generała Spearsa. Ma on plan wyeliminowania plagi ksenomorfów z Ziemi za pomocą wytresowanych wojowników obcych. Jego plan spala na panewce. Generał transportuje przy okazji Billie i Wilksa z powrotem na Ziemię, gdzie spotykają się z samą Ripley),
  • 1990 – Aliens Earthwar (4 części; inny tytuł: „Aliens: Female War” – Ziemia jest całkowicie opanowana przez robale. Mała grupka ocalałych ukrywa się i wyczekuje z nadzieją na pomoc z kosmosu. Otrzymują ją dzięki Ripley, Wilksowi i Billie, którzy prowadzą śmiały atak z orbitującej wokół Ziemi stacji kosmicznej. Planują zdetonować zsynchronizowane bomby atomowe. Muszą też sprowadzić jedyną rzecz, która potrafi kontrolować gatunek ksenomorfów – kolejną królową matkę obcych),
  • 1992 – Alien 3 (3 części; adaptacja trzeciej części filmu o Obcym),
  • 1992 – Aliens Newt’s Tale (2 części; komiks przedstawia wydarzenia z „Obcych – Decydujące Starcie” z punktu widzenia jedynej ocalałej z kolonii Hadley’s Hope),
  • 1992 – Aliens Tribes
  • 1993 – Aliens Hive
  • 1994 – Aliens Earth Angel (Akcja umiejscowiona jest w Ameryce lat 50. XX wieku przedstawia jedno z pierwszych spotkań człowieka z gatunkiem obcego. Tylko doktor Daniel Ripley (wraz z miejscowym gangiem motocyklowym) jest w stanie podołać nieuchronnej pladze robactwa),
  • 1995 – Superman vs Aliens (3 części)
  • 1995 – Aliens Mondo Pest
  • 1996 – Aliens Booty
  • 1996 – Aliens Mondo Heat
  • 1996 – Aliens Lucky
  • 1996 – Aliens Female War
  • 1997 – Alien Resurrection (2 części)
  • 1997 – Aliens Alchemy (3 części)
  • 1997 – Aliens Pig
  • 1997 – Batman Aliens (2 części)
  • 1997 – Aliens Special
  • 1997 – Aliens Purge
  • 1998 – Aliens Survival (3 części)
  • 1998 – Aliens Glass Corridor
  • 1998 – Aliens Stalker
  • 1998 – Wild C.A.T.S Aliens
  • 2000 – Aliens Mindhunter (3 części)
  • 2000 – Green Lantern vs Aliens (4 części)
  • 2002 – Superman Aliens 2 God War (4 części)
  • 2003 – Judge Dredd vs Aliens Incubus (4 części)
  • 2003 – Batman Aliens II (3 części)
Aliens vs Predator
Wydane w Polsce
  • 1995 – Aliens vs Predator: Wojna (4 części)
  • 1999 – Aliens vs Predator: Xenogenesis
  • 2000 – Aliens vs Predator vs Terminator (4 części)
  • 2004 – Aliens vs. Predator: Dreszcz Polowania
  • 2019 – Alien vs. Predator. Krew nie Woda
Niewydane w Polsce
  • 1993 – Aliens vs Predator The Deadliest of The Species (12 części)
  • 1995 – Aliens vs Predator Duel
  • 1998 – Aliens vs Predator Eternal (4 części)
  • 2007 – Superman-Batman vs Aliens vs Predator (2 części)
  • 2008 – Aliens vs Predator Civilized Beasts
  • 2010 – Aliens vs Predator Three World War (6 części)
Fire And Stone
  • 2016 – Fire And Stone – #1 – Prometeusz (Scream Comics)

Gry

[edytuj | edytuj kod]

Nagrody

[edytuj | edytuj kod]

Pozostałe filmy:

  • Obcy 3 zdobył 5 nagród[13],
  • Obcy: Przebudzenie zdobył 7 nagród[14],
  • Prometeusz zdobył 6 nagród[15],
  • Obcy: Przymierze zdobył 2 nagrody[16],
  • Obcy: Romulus zdobył 16 nagród, w tym Nagrodę Saturn (2025) za najlepszy horror; był ponadto nominowany do Oscara (2025) za najlepsze efekty specjalne[17],
  • Obcy: Ziemia zdobył 2 nagrody[18],
  • Obcy kontra Predator zdobył 2 nagrody[19].

Odbiór

[edytuj | edytuj kod]

W 2002 Obcy – ósmy pasażer Nostromo został wpisany do Narodowego Rejestru Filmowego w Bibliotece Kongresu jako film, który jest „kulturowo, historycznie albo estetycznie znaczący”. Film scharakteryzowano jako: „wpływowy film science-fiction, który przyprawia o dreszcze i w którym dowiadujemy się, że «w kosmosie nikt nie słyszy twojego krzyku»”[20].

Według American Film Institute (AFI) Obcy – ósmy pasażer Nostromo zajął 7. miejsce na liście najlepszych filmów science fiction AFI 10 Top 10 oraz 6. miejsce na liście 100 najbardziej trzymających w napięciu amerykańskich filmów AFI’s 100 Years…100 Thrills, zaś na liście AFI 100 Lat... Bohaterowie i złoczyńcy Ripley zajęła 8. pozycję wśród bohaterów, a Alien 14. wśród złoczyńców[21][22][23].

Od 2015 w dniu 26 kwietnia fani obchodzą „Alien Day”. Data pochodzi od nazwy egzoksiężyca LV-426, gdzie załoga „Nostromo” po raz pierwszy spotkała Obcych. Nazwę twórczo przekształcono na 26.04[24].

Kontekst kulturowy

[edytuj | edytuj kod]

Kilka statków kosmicznych występujących w serii filmów Obcy nosi nazwy wzięte z prozy Josepha Conrada[25][26]:

  • Obcy – ósmy pasażer Nostromo:
  • Obcy – decydujące starcie – okręt piechoty morskiej nazywa się „USS Sulaco”, tak jak fikcyjne miasto, w którym rozgrywa się akcja powieści Nostromo,
  • Obcy 3 – statek nosi nazwę „USCSS Patna”, tak jak statek z kolejnej powieści Conrada, Lord Jim,
  • Obcy kontra Predator – statek „USS Marlow” to nazwa wzięta od nazwiska narratora występującego w kilku powieściach Conrada,
  • Obcy kontra Predator 2 – statek „USS Verloc” to nawiązanie do bohatera powieści Tajny agent,
  • Obcy: Romulus – statek transportowy nosi nazwę „Corbelan”, to imię jednego z bohaterów powieści Nostromo.

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Box Office History for Alien Movies. the-numbers.com. [dostęp 2025-02-21]. (ang.).
  2. ↑ Jarema Drozdowicz: Raport Weyland Yutani nr 263: Nowe możliwości ekspansji na księżycu LV-223. W: Filip Biały, Jakub Jakubowski, Jakub Jakubowski: Kultura popularna i ideologia. Polityczne interpretacje rozrywki i sztuki. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM, 2020, s. 87–101. (pol.).
  3. ↑ „Obcy” – wszystkie części po kolei. Jaka jest chronologia filmów?. netia.pl, 2020-01-20. [dostęp 2021-04-08]. (pol.).
  4. ↑ Michael John Petty, Sorry, 'Romulus,' But the Best ‘Aliens’ Prequel Isn’t a Movie [online], Collider, 25 sierpnia 2024 [dostęp 2026-09-01] (ang.).
  5. ↑ Sergiusz Kurczuk: Powstaje nowy „Obcy”. Za serial odpowie twórca „Fargo”. antyradio.pl, 2020-12-11. [dostęp 2022-11-18].
  6. ↑ Obcy wychodzący z cienia w przedsprzedaży [online], Bramy grozy, 20 stycznia 2023 [dostęp 2023-02-14] (pol.).
  7. ↑ Moore, James A. – „Obcy. Morze Boleści” – katedra.nast.pl [online], katedra.nast.pl [dostęp 2024-04-24] (pol.).
  8. ↑ Golden, Christopher – „Obcy. Rzeka cierpień” [online], katedra.nast.pl [dostęp 2024-07-05] (pol.).
  9. ↑ Alien (1979) Awards. IMDb. [dostęp 2021-04-08]. (ang.).
  10. ↑ 1980 Hugo Awards. World Science Fiction Society. [dostęp 2016-05-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-05-07)].
  11. ↑ Aliens (1986) Awards. IMDb. [dostęp 2021-04-08]. (ang.).
  12. ↑ 1987 Hugo Awards. World Science Fiction Society. [dostęp 2016-05-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-05-07)].
  13. ↑ Alien 3 (1992) Awards. IMDb. [dostęp 2021-04-08]. (ang.).
  14. ↑ Alien Resurrection (1997) Awards. IMDb. [dostęp 2021-04-08]. (ang.).
  15. ↑ Prometheus (2012) Awards. IMDb. [dostęp 2021-04-08]. (ang.).
  16. ↑ Alien: Covenant (2017) Awards. IMDb. [dostęp 2021-04-08]. (ang.).
  17. ↑ Obcy: Romulus (2024) Awards. IMDb. [dostęp 2026-03-13]. (ang.).
  18. ↑ Obcy: Ziemia (2025-) Awards. IMDb. [dostęp 2026-03-13]. (ang.).
  19. ↑ Alien vs. Predator (2004) Awards. IMDb. [dostęp 2021-04-08]. (ang.).
  20. ↑ Sheryl Cannady: Librarian of Congress Adds 25 Films to National Film Registry. loc.gov, 2002-12-17. [dostęp 2021-04-08]. (ang.).
  21. ↑ AFI’s 10 TOP 10 [online], American Film Institute [dostęp 2026-09-01] (ang.).
  22. ↑ AFI’s 100 Years…100 Thrills [online], American Film Institute [dostęp 2026-09-01] (ang.).
  23. ↑ AFI’s 100 Years…100 Heroes & Villains [online], American Film Institute [dostęp 2026-09-01] (ang.).
  24. ↑ Mon Apr 26th, 2021 Alien Day. daysoftheyear.com. [dostęp 2021-04-08]. (ang.).
  25. ↑ Mikołaj Gliński: Aliens, Madmen & Bob Dylan: How Conrad Sailed his Way into Popular Culture. Culture.pl, 2017-06-29. [dostęp 2020-05-29]. (ang.).
  26. ↑ G.S. Perno: The Importance of Ship Names in the Alien Films. Cinelinx, 2017-10-05. [dostęp 2020-05-29]. (ang.).
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Obcy_(franczyza)&oldid=80609449”