Przejdź do zawartości

Angela Merkel

Edytuj linki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Angela Merkel
Ilustracja
Angela Merkel (2023)
Data i miejsce urodzenia

17 lipca 1954
Hamburg

Kanclerz Niemiec
Okres

od 22 listopada 2005
do 8 grudnia 2021

Przynależność polityczna

Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna

Poprzednik

Gerhard Schröder

Następca

Olaf Scholz

Przewodnicząca Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej
Okres

od 17 lutego 2000
do 7 grudnia 2018

Przynależność polityczna

Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna

Poprzednik

Wolfgang Schäuble

Następca

Annegret Kramp-Karrenbauer

Minister środowiska, ochrony zasobów naturalnych i bezpieczeństwa jądrowego Niemiec
Okres

od 17 listopada 1994
do 26 października 1998

Przynależność polityczna

Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna

Poprzednik

Klaus Töpfer

Następca

Jürgen Trittin

Federalna minister ds. kobiet i młodzieży
Okres

od 18 stycznia 1991
do 17 listopada 1994

Przynależność polityczna

Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna

Poprzednik

Ursula Lehr[a]

Następca

Claudia Nolte[b]

Faksymile
Odznaczenia
Krzyż Wielki Specjalnego Wykonania Orderu Zasługi RFN Krzyż Wielki Orderu Zasługi RFN Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RFN Order Bawarski Zasługi Order Zasługi Meklemburgii-Pomorza Przedniego Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy Order Króla Abdulaziza al Sauda I klasy (Arabia Saudyjska) Krzyż Wielki Orderu Słońca Peru Wielki Łańcuch Orderu Infanta Henryka (Portugalia) Krzyż Wielki Orderu Infanta Henryka (Portugalia) Order Stara Płanina (Bułgaria) Prezydencki Medal Wolności (Stany Zjednoczone) Prezydencki Medal Zasługi (Izrael) Krzyż Wielki I Klasy Odznaki Honorowej za Zasługi (Austria) Wielki Krzyż Orderu Witolda Wielkiego (Litwa) Order Podwójnego Białego Krzyża I Klasy (Słowacja) Order Krzyża Ziemi Maryjnej I Klasy (Estonia) Order Wolności (Ukraina) Order za Wybitne Zasługi (Słowenia) Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia) Wybitny Członek Europejskiego Orderu Zasługi
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Angela Merkel i prezydent USA George W. Bush w Białym Domu (2006)
Angela Merkel z prezydentami Rosji Władimirem Putinem, prezydentem Turcji Recepem Tayyipem Erdoğanem i prezydentem Francji Emmanuelem Macronem (2018)
Angela Merkel z prezydent Brazylii Dilmą Rousseff, premierem Indii Narendrą Modi i premierem Japonii Shinzō Abe (2018)
Angela Merkel i prezydent USA Donald Trump (2019)
Angela Merkel i premier Donald Tusk (2014)

Angela Dorothea Merkel z domu Kasner (wym. ˈaŋɡela doʀoˈte:a ˈmɛʁkl̩ ( odsłuchaj)[c]; ur. 17 lipca 1954 w Hamburgu[1]) – niemiecka polityk, z wykształcenia fizyk, deputowana do Bundestagu, federalna minister ds. kobiet i młodzieży (1991–1994), federalna minister środowiska, ochrony zasobów naturalnych i bezpieczeństwa Jądrowego (1994–1998)[2]. W latach 2005–2021 kanclerz Niemiec[1].

Działaczka Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej, sekretarz generalna partii (1998–2000) oraz w latach 2000–2018 jej przewodnicząca[3].

Jest drugą, po Helmucie Kohlu, najdłużej sprawującą urząd kanclerza osobą w historii Republiki Federalnej Niemiec[4]. Według czasopisma „Forbes” była najbardziej wpływową kobietą świata (2011)[5]; Człowiek Roku tygodnika „Time” (2015)[6][7][8][9][10].

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Rodzina, młodość i wykształcenie

[edytuj | edytuj kod]
Ludwik Kaźmierczak z narzeczoną ok. 1919–1920

Angela Merkel pochodzi z rodziny o częściowo polskich korzeniach. Dziadek Merkel ze strony ojca, Ludwig Marian Kaźmierczak (1896–1959), urodził się Poznaniu i był nieślubnym dzieckiem pochodzących z Kunowa[11] Anny Kaźmierczak i Ludwika Wojciechowskiego[12], którzy przybyli do Poznania w 1896[13]. W 1915 roku został zmobilizowany do armii niemieckiej i walczył przeciw Francji. Następnie w nieznanych okolicznościach znalazł się po drugiej stronie frontu. Służył w armii gen. Józefa Hallera. Po kapitulacji Niemiec znalazł się w Polsce. Po wojnie (przed 1923 r.) wyjechał z narzeczoną do Berlina[14], a w 1930 roku zdecydował się na zmianę nazwiska rodziny na Kasner[15]. Jego syn, a ojciec Angeli Merkel, Horst Kasner (ur. 6 sierpnia 1926 w Berlinie, zm. 2 września 2011), był pastorem kościoła luterańskiego, a matka, Herlind z d. Jentzsch (ur. 8 lipca 1928 w Gdańsku, zm. 10 kwietnia 2019[16]), nauczycielką łaciny i angielskiego[17]. Dziadkowie Merkel i jej matka do 1936 roku mieszkali w Elblągu[18][19], a następnie przeprowadzili się do Hamburga. Na terenie cmentarza przy ulicy Sadowej w Elblągu znajduje się grób pradziadków Merkel (dziadków jej matki) Emmy i Emila Drange[20][21].

Angela Merkel dorastała w Niemieckiej Republice Demokratycznej (NRD)[17], mieszkała w Templinie, dokąd rodzina przeprowadziła się z zachodnioniemieckiego Hamburga w kilka miesięcy po jej urodzeniu. Przeprowadzka nastąpiła ze względu na objęcie przez ojca parafii w NRD. Jako pastor pracował on w Templinie do śmierci w 2011 roku. Sama Merkel po ukończeniu szkoły średniej w Templinie udała się do Lipska, gdzie studiowała[22] fizykę (1973–1978)[23]. Następnie w latach 1978–1990 pracowała w Centralnym Instytucie Chemii Fizycznej Akademii Nauk NRD (Zentralinstitut für physikalische Chemie der Akademie der Wissenschaften der DDR)[23]. W 1986 r. uzyskała doktorat z chemii kwantowej[24]. W tym czasie kilkakrotnie przyjeżdżała do Polski, biorąc udział m.in. w Letnich Szkołach Zaawansowanych Metod Chemii Kwantowej w Bachotku[25].

Kariera polityczna

[edytuj | edytuj kod]
Lothar de Maizière i Angela Merkel, sierpień 1990

W młodości Angela Merkel należała do komunistycznej organizacji Wolna Młodzież Niemiecka (FDJ)[26], gdzie w latach 80. pełniła w miejscu pracy funkcję sekretarza ds. kultury[27][28]. W 1989 r., po upadku Muru Berlińskiego, zaangażowała się w powstający ruch demokratyczny. Pod koniec 1989 r. Merkel dołączyła do nowej partii „Demokratyczny Przełom” (Demokratischer Aufbruch(inne języki))[29]. Po pierwszych demokratycznych wyborach w NRD pełniła funkcję zastępcy rzecznika rządu Lothara de Maizière’a[29]. Po zjednoczeniu Niemiec w październiku 1990 i wyborach ogólnoniemieckich została deputowaną do Bundestagu z powiatu Vorpommern-Rügen w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie oraz ministrem do spraw kobiet i młodzieży w rządzie Helmuta Kohla[29]. W 1994 r. została ministrem środowiska, ochrony zasobów naturalnych i bezpieczeństwa jądrowego[29].

Kariera w CDU

[edytuj | edytuj kod]

Kiedy Helmut Kohl przegrał wybory do Bundestagu w 1998 r., Merkel zajmowała stanowisko sekretarza generalnego CDU[30]. W wyniku skandalu finansowego, który wybuchł wewnątrz partii, wielu prominentnych polityków CDU zostało skompromitowanych, przede wszystkim były kanclerz Kohl oraz ówczesny przewodniczący CDU Wolfgang Schäuble. Merkel oficjalnie skrytykowała swojego byłego szefa Helmuta Kohla i zastąpiła Schäublego na stanowisku lidera CDU, zostając jednocześnie w 2000 r. pierwszą kobietą na tym stanowisku[31]. Kolejnym, etapem jej kariery partyjnej było objęcie funkcji przewodniczącej frakcji CDU/CSU w Bundestagu po wyborach w 2002 roku[32].

30 maja 2005 została kandydatką CDU i CSU na stanowisko kanclerza Niemiec. Po zapowiedzi rezygnacji z reelekcji ogłoszonej w październiku 2018, oficjalnie przestała rządzić partią 7 grudnia 2018[3].

Kanclerz Niemiec

[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 2005 CDU pod jej przewodnictwem wraz z CSU wygrała wybory do Bundestagu[32]. Po długich negocjacjach z socjaldemokratyczną SPD 9 października 2005 uzgodniono utworzenie wielkiej koalicji partii CDU/CSU-SPD. Stanowisko kanclerza Niemiec przypadło Angeli Merkel, która została pierwszą w Niemczech kobietą na tym stanowisku[32]. 22 listopada 2005 Bundestag zatwierdził Merkel na stanowisku kanclerza Niemiec.

W 2009 r. ponownie wygrała wybory do Bundestagu[33]. Tym razem lepszy wynik wyborczy pozwolił jej zastąpić wielką koalicję koalicją z FDP[33].

W 2013 r. po raz trzeci wygrała wybory parlamentarne. Jednak wskutek porażki w wyborach jej partnera koalicyjnego (FDP) ponownie zawiązała koalicję z SPD (tzw. wielką koalicję).

W 2017 w wyborach parlamentarnych odniosła po raz czwarty zwycięstwo. Wobec deklaracji SPD o zerwaniu koalicji z CDU-CSU spodziewane było zawarcie koalicji rządzącej CDU/CSU-FDP-Zieloni, tzw. koalicji jamajskiej, jednak w listopadzie rozmowy o koalicji zostały zakończone niepowodzeniem. CDU/CSU podjęło wówczas od grudnia negocjacje z SPD[34]. Porozumienie koalicyjne CDU, CSU i SPD zawarto jednak dopiero 12 marca 2018[35], a 14 marca 2018 Bundestag zatwierdził powołanie Angeli Merkel na urząd kanclerza. Następnie dokonano zaprzysiężenia członków jej czwartego rządu[36].

W październiku 2018 ogłosiła, że nie będzie ubiegała się o reelekcję w wyborach parlamentarnych[37], zaplanowanych na 26 września 2021[38]. Ogłaszając decyzję Angela Merkel stała się pierwszym kanclerzem w powojennej historii Niemiec nieubiegającym się o ponowny wybór[39]. 26 października 2021 odebrała z rąk prezydenta Niemiec dymisję swojego rządu[40][41]. 8 grudnia 2021 w wyniku wyboru Olafa Scholza przez parlament i zaprzysiężenia jego rządu, zakończyła swoje 16-letnie rządy[42][43].

Merkel jest porównywana często do byłej premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher (obie są uznawane za silne kobiety-polityków) i z tego powodu nazywana jest Żelazną Dziewczynką (Kanclerz Kohl zwykł mawiać o Merkel das Mädchen – dziewczynka) lub po prostu Angie (przydomek nadała jej niemiecka prasa). Angela Merkel po zaprzysiężeniu na kanclerza, wstawiła do swego gabinetu portret carycy Katarzyny II pochodzącej z Pomorza (ze Szczecina), rejonu, z którym Angela Merkel jest szczególnie związana[44]. Przy tym jej polityka była i jest często krytykowana[45].

Polityka zagraniczna
[edytuj | edytuj kod]
Angela Merkel na kongresie EPP w Warszawie, 2009

Jako nieformalna liderka Unii Europejskiej Merkel odegrała istotną rolę w kształtowaniu reakcji Wspólnoty na kluczowe kryzysy, w tym proces wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej oraz pandemię COVID-19[46].

Styl polityki

[edytuj | edytuj kod]

Kadencja Angeli Merkel, trwająca od 2005 do 2021 roku, przypadła na okres intensywnych przemian oraz licznych wyzwań o charakterze globalnym i regionalnym[47]. W okresie jej przywództwa Niemcy mierzyły się z kryzysem finansowym lat 2008–2009, kryzysem migracyjnym w 2015 r. oraz z globalną pandemią COVID-19 w latach 2020–2021[46].

Rządy Merkel były powszechnie postrzegane jako skuteczne w kontekście utrzymania stabilności gospodarczej oraz pozycji Niemiec jako kluczowego aktora w Unii Europejskiej[47]. Zarządzanie budżetem państwa w okresie charakteryzowało się konsekwentnym dążeniem do stabilności fiskalnej oraz redukcji zadłużenia publicznego[48].

Styl przywództwa Merkel bywa najczęściej klasyfikowany jako konsensualny[49][50]. W przeciwieństwie do modelu przywództwa opartego na charyzmie, reprezentowanego m.in. przez jej poprzednika Gerharda Schrödera, liderka chadecji konsekwentnie unikała wielkich narracji ideowych oraz radykalnych reform, preferując działania oparte na wprowadzaniu stopniowych zmian[50]. Tego rodzaju strategia przyczyniła się do utrzymania stabilności polityczno-gospodarczej Niemiec, które w okresie jej rządów umocniły swoją pozycję jako kluczowego aktora gospodarczego w Europie[51][50]. Jednakże w literaturze krytycznej pojawiają się głosy podkreślające ograniczenia tego modelu przywództwa[52][50]. Zwraca się uwagę na deficyt długofalowej strategii oraz na reaktywny charakter podejmowanych decyzji[50]. Wskazywane błędy dotyczą strukturalnych wyzwań, takich jak proces starzenia się społeczeństwa, transformacja energetyczna i rosnące nierówności społeczne, które nie doczekały się wystarczająco skutecznych odpowiedzi na polu rządowym[53][54].

Szesnastoletnie rządy Angeli Merkel stanowią jeden z najbardziej charakterystycznych przykładów przywództwa technokratycznego we współczesnej Europie[55]. Styl zarządzania państwem, oparty na pragmatyzmie, ostrożności i zdolności do budowania konsensusu, zapewnił Niemcom stabilność w okresach licznych kryzysów, zarówno wewnętrznych, jak i międzynarodowych[56]. Jednocześnie ujawnił istotne ograniczenia, szczególnie w zakresie długofalowego planowania i zdolności do formułowania spójnej wizji rozwoju państwa[56]. Charakterystyczna dla Merkel strategia reagowania na wydarzenia bez podejmowania dalekosiężnych reform przyczyniła się do utrwalenia problemów strukturalnych”[56].

W polityce wewnętrznej krótkowzroczność przywództwa Merkel spowodowała stagnację w obszarach wymagających zdecydowanych i strukturalnych reform, pozostawiając państwo w obliczu narastających wyzwań związanych z utrzymaniem długoterminowego wzrostu gospodarczego[56]. Unikanie politycznego ryzyka oraz rezygnacja z reform obciążonych wysokim kosztem społecznym pozwalały na zachowanie spokoju i stabilności w krótkiej perspektywie, jednak kosztem narastania wewnętrznych napięć i deficytów strukturalnych[56]. W efekcie Niemcy wchodziły w kolejne dekady z koniecznością zmierzenia się z konsekwencjami opóźnionych decyzji, takich jak brak modernizacji infrastruktury cyfrowej, reforma systemu emerytalnego i energetycznego[56].

Równolegle polityka zagraniczna Merkel również wykazywała cechy reaktywności i braku strategicznej ciągłości, co negatywnie wpłynęło na pozycję Niemiec oraz całej Unii Europejskiej w układzie globalnym[56]. Poszczególne koalicyjne rządy Merkel, choć często skuteczne w zarządzaniu kryzysami, nie zdołały wypracować długofalowej polityki wobec kluczowych partnerów i rywali geopolitycznych[56]. W rezultacie niemiecka dyplomacja często przechodziła od jednej sytuacji kryzysowej do kolejnej, bez jasnego kierunku działań[56].

Pragmatyzm, będący znakiem rozpoznawczym Merkel, w dłuższej perspektywie ujawnił swoje ograniczenia[56]. Wpłynęło to nie tylko na osłabienie autorytetu Niemiec jako państwa odgrywającego rolę „mocarstwa moralnego”, ale również na spójność i siłę europejskiego projektu politycznego[56]. Brak przywództwa opartego na wizji oraz ograniczenie się do technokratycznego zarządzania podważyły zdolność niemieckiego państwa do kształtowania kierunków rozwoju Unii w warunkach narastającej globalnej konkurencji różnych układów sił[56].

Styl przywództwa Angeli Merkel, oparty w dużej mierze na reaktywności, okazał się niewystarczający wobec złożoności wyzwań politycznych, gospodarczych i geopolitycznych XXI wieku[56].

Krytyczna analiza jej rządów prowadzi do wniosku, że osiągnięta stabilność miała charakter przejściowy i nie stanowiła trwałego fundamentu dla przyszłości państwa[57]. Pomimo wysokich kompetencji administracyjnych kanclerz nie zdołała w pełni sprostać roli liderki zdolnej do kształtowania długofalowej strategii rozwoju oraz umocnienia pozycji Niemiec zarówno na arenie wewnętrznej, jak i międzynarodowej[57].

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

W 1977 r. poślubiła studenta fizyki Ulricha Merkela. Małżeństwo to zakończyło się rozwodem w 1982[58]. Jej drugi mąż to profesor chemii kwantowej Joachim Sauer, który rzadko angażuje się w życie publiczne. Angela Merkel nie ma dzieci, ale jej mąż Joachim Sauer ma dwóch dorosłych synów[59].

26 listopada 2024 r. wydawnictwo Kiepenheuer & Witsch opublikowało wspomnienia Angeli Merkel ze współautorstwem Beate Baumann(inne języki) zatytułowane „Freiheit. Erinnerungen 1954–2021”[60].

Mówi biegle po angielsku i rosyjsku. W młodości planowała karierę łyżwiarki figurowej[61].

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Apolonia Kaźmierczak
z domu Bilewicz
(1826–1903)[14]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ludwik Rychlicki
(1866–1942)[14]
 
Anna Rychlicka[14]
z domu Kaźmierczak
(1867–1943)
 
Ludwig Wojciechowski[14]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Józef[14] (1902–1970)
Helena[14] (1903–1908)
Marianna[14] (1904–1913)
Jan[14] (1906–1986)
 
Ludwig Kasner
(Ludwig Kazmierczak)
(1896–1959)
 
Margerethe Kasner[14]
(Margerethe Drage (ok. 1900-))
 
Willi Jentsch
 
Gertrude Jentzsch
z domu Drange[14]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
inni potomkowie
 
 
 
Horst Kasner
(Horst Kazmierczak)
(1926–2011)[17]
 
 
 
 
 
Herlind Jentzsch (1928–2019)[14]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ulrich Merkel
 
Angela Merkel
ur. 1954
 
Joachim Sauer
 
 
 
 

Odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Nagrody i wyróżnienia

[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Ursula Lehr była ministrem ds. młodzieży, rodziny, kobiet i zdrowia.
  2. ↑ Claudia Nolte została ministrem ds. rodziny, osób starszych, kobiet i młodzieży.
  3. ↑ Także [aŋˈɡe:la doʀoˈte:a ˈmɛʁkl̩].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 Angela Merkel, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2021-07-26] (ang.).
  2. ↑ Merkel Angela, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-09-17].
  3. 1 2 Koniec ery Angeli Merkel. CDU ma nową szefową. dorzeczy.pl. [dostęp 2018-12-08].
  4. ↑ Merkel is second-longest-serving German chancellor. dw.com, 22 grudnia 2019. [dostęp 2022-10-27].
  5. ↑ jsat: Kanclerz Merkel najbardziej wpływową kobietą świata wg „Forbesa”. rp.pl, 2011-08-24. [dostęp 2015-12-13].
  6. ↑ Angela Merkel, Person of the year. time.com. [dostęp 2015-12-09]. (ang.).
  7. ↑ Merkel is stepping back, experts warn the coming ‘storm’ is ‘powerful’ – Business Insider [online], businessinsider.com [dostęp 2019-08-23].
  8. ↑ For years, Angela Merkel saw off all challengers. Now, she’s preparing to step aside [online], CNN [dostęp 2019-08-23].
  9. ↑ Merkel won’t seek a 5th term as German chancellor [online], AP News [dostęp 2019-08-23].
  10. ↑ As Obama Exits World Stage, Angela Merkel May Be the Liberal West’s Last Defender – The New York Times [online], nytimes.com [dostęp 2019-08-23] (ang.).
  11. ↑ Prababcia Angeli Merkel była polską służącą [online], naTemat.pl, 14 marca 2013 [dostęp 2026-06-20] (pol.).
  12. ↑ Stefan Kornelius, Angela Merkel. Pani Kanclerz, Ewelina Twardoch-Raś (tłum.), Poznań: Wydawnictwo Filia grupa Termedia, 2013, ISBN 978-83-63622-35-0, OCLC 860455790.
  13. ↑ Prababcia Angeli Merkel była polską służącą [online], naTemat.pl, 14 marca 2013 [dostęp 2026-06-20] (pol.).
  14. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Piotr Bojarski: Dziadek Angeli Merkel był w armii Hallera. Walczył z Niemcami?. [w:] Gazeta.pl Wiadomości [on-line]. Gazeta Wyborcza, 2013-03-22. [dostęp 2013-03-24]. (pol.).
  15. ↑ Angela Merkel ma polskie korzenie. Jej dziadek pochodził z Poznania. TVN24.pl, 2013-03-14. [dostęp 2013-03-14]. (pol.).
  16. ↑ Niemcy. Zmarła matka kanclerz Angeli Merkel – WP Wiadomości [online], wiadomosci.wp.pl [dostęp 2019-04-11] (pol.).
  17. 1 2 3 Kanzlerin Angela Merkel ist zu einem Viertel Polin. welt.de, 2013-03-13. [dostęp 2013-03-13]. (niem.).
  18. ↑ Natasza Jatczyńska: Dziadkowie Angeli Merkel pochodzą z Elbląga. Polska, 2008-06-16. [dostęp 2011-01-18].
  19. ↑ Wendelin Gabrysch: Wir sind so stolz auf unsere Andzela Merkel!. BZ Online, 2005-10-16. [dostęp 2017-11-02]. (niem.).
  20. ↑ Elbląg: grób pradziadków kanclerz Angeli Merkel. mojemazury.pl. [dostęp 2024-06-19].
  21. ↑ Elbląg: Służby miejskie zadbały o grób pradziadków Angeli Merkel. dzieje.pl, 1 listopada 2011. [dostęp 2024-06-19].
  22. ↑ Bartosz T. Wieliński: Miasto, w którym Angela Merkel spędziła młodość. Dlaczego tak jej tu nie lubią?. [w:] Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA, 2013-09-19. [dostęp 2013-09-27]. (pol.).
  23. 1 2 Grzelak i Piontek 2013 ↓, s. 224.
  24. ↑ Łukomski 2025 ↓, s. 9.
  25. ↑ Magdalena Gwóźdź-Pallokat, Katarzyna Domagała-Pereira: Angela Merkel była w Polsce, kiedy w Berlinie rozbijali mur. Deutsche Welle, 2020-10-03. [dostęp 2021-02-02]. (pol.).
  26. ↑ Alexander Osang, Die Schläferin., „Der Spiegel”.
  27. ↑ Bundeskanzlerin Angela Merkel Biografie [online], deutsche-bundeskanzler.de [dostęp 2018-09-18].
  28. ↑ Angela Merkel, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-09-30] (ang.).
  29. 1 2 3 4 Grzelak i Piontek 2013 ↓, s. 226.
  30. ↑ Grzelak i Piontek 2013 ↓, s. 227.
  31. ↑ Grzelak i Piontek 2013 ↓, s. 228.
  32. 1 2 3 Grzelak i Piontek 2013 ↓, s. 229.
  33. 1 2 Grzelak i Piontek 2013 ↓, s. 231.
  34. ↑ Bartosz T. Wieliński, Merkel na emeryturę, polityczny chaos w kraju – co się stanie, gdy w niedzielę socjaldemokraci dadzą niemieckiej kanclerz kosza?, „wyborcza.pl”, 19 stycznia 2018 [dostęp 2018-01-19] (pol.).
  35. ↑ GroKo-Spitzen unterzeichnen den Koalitionsvertrag. welt.de, 12 marca 2018. [dostęp 2019-05-12]. (niem.).
  36. ↑ Minister und Ministerinnen der neuen Bundesregierung vereidigt. bundestag.de, 14 marca 2018. [dostęp 2019-05-12]. (niem.).
  37. ↑ Angela Merkel to step down as German chancellor in 2021. bbc.com, 29 października 2018. [dostęp 2021-09-16]. (ang.).
  38. ↑ Niemcy: wybory do Bundestagu odbędą się 26 września 2021 roku. pap.pl, 9 grudnia 2020. [dostęp 2021-09-16].
  39. ↑ Komentarz: Wyścig bez faworyta. dw.com, 30 sierpnia 2021. [dostęp 2021-09-16].
  40. ↑ Niemcy: Merkel otrzymała akt dymisji z rąk prezydenta. rp.pl, 27 października 2021. [dostęp 2021-11-11].
  41. ↑ Entlassung der Bundesregierung. bundespraesident.de, 26 października 2021. [dostęp 2021-11-11]. (niem.).
  42. ↑ Niemcy mają nowego kanclerza. Olaf Scholz następcą Angeli Merkel. gazeta.pl, 8 grudnia 2021. [dostęp 2021-12-13].
  43. ↑ Olaf Scholz elected as Germany’s new Chancellor, replacing Angela Merkel. abc.net.au, 8 grudnia 2021. [dostęp 2021-12-13].
  44. ↑ Kate Connolly: Merkel takes office as Chancellor but clouds are already gathering. The Telegraph, 2005-11-23. [dostęp 2011-01-18]. (ang.).
  45. ↑ Wpis, Angela Merkel z perspektywy jej krytyków | Przegląd Dziennikarski [online], 30 grudnia 2024 [dostęp 2025-01-02].
  46. 1 2 Łukomski 2025 ↓, s. 17.
  47. 1 2 Łukomski 2025 ↓, s. 10.
  48. ↑ Łukomski 2025 ↓, s. 12.
  49. ↑ H. Wagner, Die neue deutsche Aussenpolitik der neuen Kanzlerin Angela Merkel, „Krakowskie Studia Międzynarodowe” 2006, s. 52–55.
  50. 1 2 3 4 5 Łukomski 2025 ↓, s. 7.
  51. ↑ Grzelak i Piontek 2013 ↓, s. 233–235.
  52. ↑ L.S. Gaiek, Marlyn Garcia, The Reluctant Feminist: Angela Merkel’s Cautious Leadership, „The Scholarship Without Borders Journal”, 1 (2), 2023, s. 1–10, DOI: 10.57229/2834-2267.1013 [dostęp 2026-07-21] (ang.).
  53. ↑ Arkadiusz Stempin, Kryzys chadeckiego konserwatyzmu ery Angeli Merkel, „Kultura i Polityka” 2010, s. 73–89.
  54. ↑ Łukomski 2025 ↓, s. 8.
  55. ↑ Łukomski 2025 ↓, s. 20.
  56. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Łukomski 2025 ↓, s. 21.
  57. 1 2 Łukomski 2025 ↓, s. 22.
  58. ↑ Biographie: Angela Merkel. Haus der Geschichte der Bundesrepublik Deutschland. [dostęp 2011-01-18]. (niem.).
  59. ↑ James M Klatell: Germany’s First Fella. Angela Merkel Is Germany’s Chancellor; But Her Husband Stays Out Of The Spotlight. CBS News, 2006-08-09. [dostęp 2011-01-18]. (ang.).
  60. ↑ »Freiheit« – Die politischen Memoiren von Angela Merkel erscheinen am 26. November 2024 | Kiepenheuer & Witsch [online], www.kiwi-verlag.de [dostęp 2025-01-02] (niem.).
  61. ↑ „Spadochroniarz z Brukseli” kontra „żelazna kanclerz”. Kto będzie rządził w Niemczech?
  62. 1 2 Orden für Merkel polarisiert – Kritik aus eigenen Reihen [online], ZDFheute, 17 kwietnia 2023 [dostęp 2024-01-10] (niem.).
  63. ↑ Merkel Dott.ssa Angela [online], Presidenza della Repubblica (wł.).
  64. ↑ Hartmut Kasper, In Zukunft: mehr Orden! [online], Die Zukunft, 20 lipca 2015 [dostęp 2024-01-10] (niem.).
  65. ↑ Bulgaria Showers Merkel with Honors – Novinite.com – Sofia News Agency [online], www.novinite.com [dostęp 2024-01-10].
  66. ↑ Chancellor Merkel Receives the Presidential Medal of Freedom [online], The White House [dostęp 2024-01-10] (ang.).
  67. ↑ TLV-01, Kanzlerin Merkel erhält Ehrenmedaille des Präsidenten [online], haGalil, 21 lutego 2014 [dostęp 2024-01-10] (niem.).
  68. ↑ 27.08.2015 Werner Faymann: „Dank für konstruktive Zusammenarbeit zwischen Deutschland und Österreich”: Aktuelle Meldungen: Bundeskanzler [online], web.archive.org, 10 września 2015 [dostęp 2024-01-10] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-10].
  69. ↑ Bundeskanzlerin mit höchstem litauischen Orden ausgezeichnet [online], www.handelsblatt.com [dostęp 2024-01-10].
  70. ↑ Prezidentka Slovenskej republiky | Vyznamenania [online], Prezidentka Slovenskej republiky [dostęp 2024-02-12] (słow.).
  71. ↑ President andis Angela Merkelile Maarjamaa Risti I klassi teenetemärgi [online], Eesti, 23 lutego 2021 [dostęp 2024-01-10] (est.).
  72. ↑ УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №380/2021 [online], Офіс Президента України (ukr.).
  73. ↑ Tatjana Dolanc, Präsident Pahor ehrt Kanzlerin Angela Merkel mit Verdienstorden [online], rtvslo.si [dostęp 2024-01-10] (ang.).
  74. ↑ Thomas Gutschker, Angela Merkel in Belgien mit der höchsten Ehrung ausgezeichnet, „FAZ.NET”, 15 października 2021, ISSN 0174-4909 [dostęp 2024-01-10] (niem.).
  75. ↑ La chancelière reçoit la grand’croix de la Légion d’honneur [online], Site du gouvernement fédéral | Bundesregierung, 3 listopada 2021 [dostęp 2024-01-10] (fr.).
  76. ↑ a, Niederlande: Rutte verleiht Merkel Ritterorden auf Amsterdamer Gracht, „Die Zeit”, Hamburg, 13 lipca 2022, ISSN 0044-2070 [dostęp 2024-01-10] (niem.).
  77. ↑ Marcelo concede a Merkel grau de Grande-Colar da Ordem do Infante D. Henrique [online], CNN Portugal [dostęp 2024-01-10] (port.).
  78. ↑ Wysokie odznaczenie niemieckie dla Angeli Merkel | Instytut Zachodni [online], www.iz.poznan.pl [dostęp 2024-01-10] (pol.).
  79. ↑ Merkel erhält von Söder bayerischen Verdienstorden – WELT [online], DIE WELT, 22 czerwca 2023 [dostęp 2024-01-10] (niem.).
  80. ↑ e, Würdigung für Altkanzlerin: Angela Merkel bekommt Verdienstorden des Landes MV [online], tagesschau.de [dostęp 2025-09-02] (niem.).
  81. ↑ Post Robery Metsoli. x.com, 10 marca 2026. [dostęp 2026-03-10]. (ang.).
  82. ↑ Decyzja komisji selekcyjnej Europejskiego Orderu Zasługi z 2 marca 2026 r. w sprawie nominacji do Europejskiego Orderu Zasługi (Dz.Urz.UE C/2026/1817).
  83. ↑ Merkel wierzy w powodzenie procesu pokojowego na Bliskim Wschodzie | DW | 01.04.2007 [online], Deutsche Welle (www.dw.com) [dostęp 2021-07-26] (pol.).
  84. 1 2 Angela Merkel odebrała doktorat hc. Politechniki Wrocławskiej [online], Nauka w Polsce [dostęp 2021-07-26] (pol.).
  85. ↑ Angela Merkel [online], Filmweb [dostęp 2021-07-26] (pol.).
  86. ↑ Tytuły doktora honoris causa nadane przez Politechnikę Wrocławską. portal.pwr.wroc.pl. [dostęp 2011-02-23].
  87. ↑ Angela Merkel uhonorowana doktoratem honoris causa na Harvardzie [online], PolskieRadio24.pl [dostęp 2021-07-26].
  88. ↑ Karola Wielkiego, Międzynarodowa Nagroda – laureaci, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-07-26].
  89. ↑ Angela Merkel is awarded the Félix Houphouët-Boigny-UNESCO Peace Prize | UNESCO [online], unesco.org [dostęp 2022-08-25] (ang.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Angela_Merkel&oldid=80727382”