Maikhutšo a batswadi

Mogwanto wa maikhutšo a batswadi ka Palamenteng ya Yuropa

Maikhutšo a batswadi (parental leave goba family leave) ke mohola wa mošomi wo o hwetšagalago mo e nyakilego go ba dinageng ka moka. [1]

Polelwana “maikhutšo a batswadi” e ka akaretša maikhutšo a pelego, maikhutšo a botate le maikhutšo a go amogela ngwana. Gape, dinageng tše dingwe, e ka šomišwa bjalo ka lereo le le akaretšago maikhutšo a pelego le a botate, ao a fiwago motswadi yo mongwe le yo mongwe gore a kgone go hlokomela ngwana wa gagwe. [2]

Dinageng tše dingwe le ka fase ga melao e itšego ya taolo, “maikhutšo a lapa” a ka akaretša le maikhutšo ao a fiwago mošomi gore a hlokomele leloko la lapa leo le babjago. Gantši, nako ya bonnyane ya maikhutšo le dinyakwa tša go swanelega di laolwa ke molao.

Maikhutšo a batswadi a bile gona e le tokelo ya molao goba lenaneo la mmušo ka nywaga e mentši ka mokgwa o itšego. Ka 2014, Mokgatlo wa Boditšhabatšhaba wa Bašomi o ile wa hlahloba Maikhutšo a batswadi goba a lapa ao a sa lefelwego a fiwa ge mongmošomo a swanetše go boloka mošomo wa mošomi mola mošomi yoo a le maikhutšong. Ka lehlakoreng le lengwe, maikhutšo a batswadi goba a lapa ao a lefelwago a nea mošomi nako ya go ba maikhutšong mola a tšwela pele go hwetša tefo, gore a kgone go hlokomela ngwana goba setho sa lapa seo se ithekgilego ka yena, goba go dira dithulaganyo tše di nyakegago tša tlhokomelo le boiketlo bja sona.

Dinyakišišo di bontšha gore maikhutšo a batswadi ao a lefelwago a tswalana le dipoelo tše kaone tša maphelo baneng le bommeng. [1]

Go amogelwa ga maikhutšo a batswadi

Ditlamorago tša dithaka

Dinyakišišo di bontšhitše gore nako yeo motho a e tšeyago maikhutšong a batswadi e ka tutuetšwa ke boitshwaro bja dithaka tša gagwe. [1] Ka mohlala, ge mma a bona mošomi-gotee le yena a tšea nako e telele ya maikhutšo a batswadi, kgonagalo ya gore le yena a oketše nako ya maikhutšo a gagwe e a gola.

Nyakišišo ya Welteke le Worhlich (2019) [1] e hweditše gore bomme bao ba bego ba tseba dithaka tšeo di tšeyago maikhutšo a batswadi a go feta dikgwedi tše lesome, ba be ba na le kgonagalo yeo e phagamego ka 30% ya go tšea maikhutšo a go feta dikgwedi tše lesome, ge ba bapetšwa le bomme bao dithaka tša bona di bego di tšea maikhutšo a makopana.

Tutuetšo ya dithaka ga e felele go bomme feela, eupša e bonagala le go bo-tate. Dinyakišišo tša kua Norway di hweditše gore bo-tate bao ba bego ba letetše ngwana ba be ba na le kgonagalo yeo e phagamego ka 11% ya go tšea maikhutšo a botate ge ba be ba bone bašomi-gotee le bona ba diriša mohola wo. [2] Go tlaleletša go bašomi-gotee le bona, bo-tate bao ba bego ba letetše ngwana ba be ba na le kgonagalo yeo e phagamego ka 15% ya go tšea maikhutšo a botate ge ngwanabo bona le yena a be a diriša lenaneo leo. [2]

Dinyakišišo tša Dahl le ba bangwe (2014) [2] le tšona di bontšhitše khuetšo ya kgwele ya lehlwa mafelong a mošomo, moo tirišo ya maikhutšo a botate ke mošomi yo mongwe e ka oketšago kgonagalo ya gore bašomi-gotee le yena le bona ba diriše mohola wo. Ka mantšu a mangwe, ge palo ya bašomi bao ba dirišago maikhutšo a batswadi e oketšega lefelong la mošomo, kgonagalo ya gore bašomi ba bangwe le bona ba diriše lenaneo leo e a oketšega. [2][3]

Go na le dikgopolo tše pedi tše di phadišanago tša mabaka ao a dirago gore dithaka di tutuetše nako yeo motswadi yo a letetšego ngwana a e tšeyago maikhutšong a batswadi.

Kgopolo ya mathomo e šišinya gore bomme ba ithuta go dithaka tša bona ka ga mananeo a maikhutšo a batswadi ao ba ka bago ba be ba sa a tsebe pele. Koketšego ye ya tsebo le temošo e ka dira gore bomme ba bantši ba diriše maikhutšo a batswadi le go tšea nako e telele.

Kgopolo ye nngwe e šišinya gore ge bašomi-gotee ba oketša nako ya maikhutšo a bona a batswadi, go ka tšwelela phetogo ditlwaelong tša leago lefelong la mošomo. [1] Tiragalo ye e tsebja bjalo ka “boitshwaro bja mohlape”, moo phetogo ya mekgwa le ditlwaelo tša setšo lefelong la mošomo e tutuetšago boitshwaro bja bašomi ba bangwe.

Mabaka a mmalwa a tutuetša go amogelwa le go dirišwa ga maikhutšo a batswadi ke bo-tate bao ba letetšego ngwana. Ka mohlala, dinyakišišo di hweditše gore bo-tate bao ba nago le thuto ya magareng ba be ba na le kgonagalo yeo e phagamego ka 28% ya go tšea maikhutšo a batswadi a nako e telele ge ba bapetšwa le bo-tate bao ba sa kago ba hwetša thuto ya magareng.

Go feta moo, bo-tate bao ba nago le thuto ya maemo a godimo ba be ba na le kgonagalo yeo e phagamego ka 67% ya go tšea maikhutšo a batswadi a fetago dikgwedi tše pedi, ge ba bapetšwa le bo-tate bao ba nago le thuto ya magareng. [1]

Go oketša moo, go lemogilwe gore maemo a letseno la bo-tate a tutuetša tirišo ya maikhutšo a batswadi. Bo-tate bao ba hwetšago mogolo wa fase ba bonagala ba na le kgonagalo ye nnyane ya go tšea maikhutšo a batswadi, gomme ge ba a tšea, gantši ba tšea nako e kopana ge ba bapetšwa le bo-tate bao ba hwetšago mogolo o mogolo. [1]

Phapano ye magareng ga dihlopha tše pedi e ka hlalošwa ke gore bo-tate bao ba nago le megolo ya fase ba ka ba le dithibelo tša ditšhelete tšeo di ba dirago gore go be thata go tšea maikhutšo a batswadi. Bo-tate bao ba lego ditswalanong tša bong bjo bo fapanego le bona ba na le kgonagalo ye nnyane ya go tšea maikhutšo a batswadi ge mma wa ngwana a hwetša mogolo wa fase. [1]

Letseno le lenyenyane la mma le tswalana le gore tate a tšee nako e kopana ya maikhutšo a batswadi, goba a se tšee maikhutšo ao ka botlalo. Se se ka ba se bakwa ke kgopolo ya gore mma o swanetše go tšea maikhutšo a nako e telele, goba ke mabaka a mangwe, go swana le kgateletšo ya ditšhelete le boikarabelo bja go hlokomela lapa. [2]

.Dinyakišišo kua Sweden di hweditše gore bo-tate bao ba belegilwego dinageng tše dingwe ba bonagala ba na le kgonagalo ye nnyane ya go tšea maikhutšo a batswadi ge ba bapetšwa le bo-tate bao ba belegilwego Sweden. [1]

Bangwadi ba nyakišišo ba šišintše gore sephetho se se ka bontšha go se tsepame gabotse ga maemo a mmaraka wa bašomi go bafaladi ba moloko wa pele. Go tlaleletša, bafaladi ba moloko wa pele ba ka ba le phihlelelo ye nnyane ya tshedimošo mabapi le ditokelo le mananeo a maikhutšo a batswadi, e lego seo se ka tsenyago letsogo go kgonagalong ye nnyane ya gore sehlopha se se diriše maikhutšo a batswadi.

Sebopego se sengwe seo se tutuetšago tirišo ya maikhutšo a batswadi ke diphetogo tša dikarolo tša bong ka lapeng le lefelong la mošomo. [1] Malapeng ao go nago le kamano ye botse magareng ga go tšea karolo ga bo-tate go tlhokomelo ya bana le ditekanyetšo tša tekatekano ya bong, tirišo ya maikhutšo a batswadi ke bo-tate e a oketšega.

Tikologo ya mošomo yeo e tšwetšago pele le go thekga maikhutšo a batswadi go bo-tate, le yeo e a lebelelago bjalo ka selo sa bohlokwa, e ka oketša kgonagalo ya gore bo-tate ba tšee maikhutšo a batswadi le go tšea nako e telele. Ka lehlakoreng le lengwe, setšo sa mošomo seo se lebelelago maikhutšo a botate bjalo ka sešupo sa boitshwaro bjo bobe bja mošomo goba bjalo ka selo seo se amanago kudu le basadi, se ka dira gore bo-tate ba be le kgonagalo ye nnyane ya go tšea maikhutšo a batswadi. [1]

Kua Australia, Georgie Dent o boletše gore go oketšega ga tirišo ya maikhutšo a batswadi ke bo-tate go ka thuša go kgontšha basadi go tšea karolo mošomong, gomme gwa ba le dipoelo tše kaone tša ekonomi malapeng le nageng ka bophara..

Go swanelega le go amogelwa ga maikhutšo a batswadi go bomme

Go swanelega le tirišo ya mananeo a maikhutšo a batswadi ga go swane magareng ga dihlopha ka moka tša bomme bao ba letetšego ngwana. Dinageng tše dintši tša Yuropa, maikhutšo a batswadi a fiwa batswadi, gantši ka morago ga maikhutšo a pelego le a botate. Lega go le bjalo, dinageng tše dingwe, maikhutšo a batswadi a na le dinyakwa tša go swanelega tše di tiilego go feta maikhutšo a pelego goba a botate.

Nyakišišo ya Marynissen, Wood le Neels (2021) [1] e hweditše gore 26.37% ya bomme kua Belgium ga ba swanelegele maikhutšo a batswadi. Se se tswalana le ditekanyetšo tša go swanelega tšeo di theilwego mošomong, gammogo le melao ya naga yeo e laolago maikhutšo a batswadi. Le ge basadi bao ba sa šomego ba ka hwetša maikhutšo a pelego, ditekanyetšo tše di theilwego mošomong di ka ba thibela go hwetša maikhutšo a batswadi. [2]

Ka lebaka la go diriša ditekanyetšo tše di theilwego mošomong, diithuti di lemogile gore basadi bao ga bjale ba sa šomego ba ka kopana le mapheko ge ba nyaka go tšea nako e oketšegilego ya maikhutšo gore ba kgone go nyaka mošomo mola ba hlokomela bana ba bona. [3]

Moedi o mongwe wa ditekanyetšo tše di theilwego mošomong ke gore dinageng tše dingwe batho bao ba itšhomelago ga ba swanelegele mehola ye itšego ya batswadi. [3] Ka mohlala, kua Belgium, mosadi yo a itšhomelago o hwetša maikhutšo a pelego ao a lego makopana e bile a lefelwago tšhelete ye nnyane ge a bapetšwa le mosadi yo a thwetšwego; gape ga a swanelegele maikhutšo a batswadi. [4] Go oketša moo, mošomi o swanetše go ba a šomile palo ye itšego ya diiri pele a ka swanelega go hwetša maikhutšo a batswadi ao a theilwego mošomong. [5]

Mabaka a a fapa-fapanego a ka lekanyetša phihlelelo ya maikhutšo a batswadi go bomme bao ba letetšego ngwana. Dihlopha tšeo di bonagalago di amega kudu ke ditekanyetšo tše gantši di akaretša basadi ba bafsa, basadi bao ba sego lenyalong, bao ba nago le maemo a fase a thuto, le basadi bao ba tšwago malapeng a bafaladi. [1]

Go tlaleletša go go se swane ga go swanelega, go na le phapano magareng ga bomme bao ba letetšego ngwana mabapi le tirišo ya mehola ya maikhutšo a batswadi. Ka mohlala, nyakišišo yeo e dirilwego ke Kil, Wood le Neels (2018) [1] e hweditše gore basadi ba Belgium bao ba belegilwego nageng yeo ba be ba na le seelo se se phagamego sa tirišo ya mananeo a maikhutšo a batswadi (52%) ge ba bapetšwa le basadi ba moloko wa pele wa bafaladi kua Belgium bao ba tšwago Turkey le Morocco, bao seelo sa tirišo ya bona se bego se le fase kudu (34%).

Phapano ye ya tirišo e ka hlalošwa ke mabaka a mmalwa, go akaretša go fetofetoga le maemo ga maikhutšo a batswadi, setšo sa lefelong la mošomo, dikgopolo tša setšo mabapi le maikhutšo ao a lefelwago, go hloka tsebo ka lenaneo, gammogo le mabaka a mangwe a setšo le a ditlwaelo tša leago ao a ka tutuetšago tirišo ya maikhutšo ao a lefelwago.

Dinyakišišo di hweditše gore bo-mma bao ba lego dikamanong tša bong bjo bo swanago ga ba na kgonagalo e kgolo ya go tšea maikhutšo a batswadi ge ba bapetšwa le bo-mma bao ba lego dikamanong tša bong bjo bo fapanego. [1]

Evertsson le Boye (2018) [1] ba hweditše gore bomme ba pelego bao ba lego dikamanong tša bong bjo bo swanago ba tšere, ka palogare, dibeke tše šupago ka fase tša maikhutšo a batswadi ge ba bapetšwa le bomme ba pelego bao ba lego dikamanong tša bong bjo bo fapanego.

Bangwadi ba šišinya gore ditlwaelo tša bong di ka tsenya letsogo go phapanong ye ya nako ya maikhutšo a batswadi magareng ga bomme ba pelego bao ba lego dikamanong tša bong bjo bo swanago le bao ba lego dikamanong tša bong bjo bo fapanego. [1]

Go swanelega ga nako ya maikhutšo ya batswadi bakeng sa banyalani ba bong bjo bo swanago

Go swanelega ga maikhutšo a batswadi go banyalani ba bong bjo bo swanago go ithekgile ka mabaka a mmalwa. A akaretša melawana ya go amogela bana, go swana le ge e ba banyalani ba bong bjo bo swanago ba dumeletšwe go amogela ngwana ka mohlakanelwa; ge e ba motswadi yo a se nago molekane a dumeletšwe go amogela ngwana; ge e ba motswadi wa bobedi a ka amogela ngwana ka morago; le melao yeo e amanago le go godiša bana ka motswadi yo mongwe.

Go ya ka nyakišišo yeo e hlahlobilego melawana dinageng tše 34 tša OECD, dinageng tše 10, banyalani ba basadi ba bong bjo bo swanago ba be ba hwetša mehola ya maikhutšo a batswadi yeo e lekanago le ya banyalani ba bong bjo bo fapanego. [1]

Go banyalani ba banna ba bong bjo bo swanago, ke dinaga tše 4 feela tšeo di bego di nea nako ya maikhutšo a batswadi yeo e lekanago le yeo e fiwago banyalani ba bong bjo bo fapanego. Ka fao, dinaga tše 28 tša OECD di be di nea batswadi ba banna ba bong bjo bo swanago nako e kopana ya maikhutšo a batswadi goba mehola e mmalwa. [1]

Go tlaleletša, dinaga tše dingwe, go akaretša Turkey le Israel, di be di sa nee batswadi ba banna bao ba letetšego ngwana mehola ya maikhutšo a batswadi goba maikhutšo ao a lefelwago. [1]