Viering van 2500 jaar Perzisch Rijk

De Cyruscilinder, door sjah Mohammed Reza Pahlavi aangenomen als het officiële logo van het evenement, omdat het volgens deze het "eerste handvest van mensenrechten" in de geschiedenis was

De viering van 2500 jaar Perzisch Rijk, officieel de viering van 2500 jaar het Rijk van Iran (Perzisch: جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران Jašn-hây-e 2500 sale’ šâhanšâhi Irân) werd georganiseerd door de Pahlavidynastie in het keizerrijk Iran in oktober 1971. Het evenement vond plaats in Persepolis en bestond uit een uitgebreide reeks grootse festiviteiten die bedoeld waren om de erfenis van het Achaemenidische Rijk te eren, dat in 550 v.Chr. werd gesticht door Cyrus de Grote. Het evenement was erop gericht de oude Iraanse geschiedenis te belichten en tevens de hedendaagse vooruitgang van het land onder Mohammad Reza Pahlavi te tonen, die sinds 1941 regeerde als sjah van Iran. De locatie bracht zestig leden van koninklijke families en staatshoofden uit het buitenland bijeen.

Sommige historici zijn van mening dat de rol ervan in de massale vertoning van schijnbaar onbeperkte koninklijke rijkdom heeft bijgedragen aan de groeiende frustratie van de Iraanse bevolking met de Pahlavidynastie, terwijl anderen beweren dat de extravagantie van de festiviteiten tijdens de Iraanse Revolutie werd overdreven om het regime van de sjah in diskrediet te brengen.

Planning

De planning voor het feest duurde een jaar, volgens de BBC Storyville-documentaire Decadence and Downfall: The Shah of Iran's Ultimate Party uit 2016. De filmmakers interviewden mensen die door de sjah waren aangesteld om het feest te organiseren. Asadollah Alam, minister van het Koninklijk Hof, werd benoemd tot hoofd van het organisatiecomité. De Cyruscilinder verscheen in het officiële logo als symbool voor het evenement. Met de beslissing om het hoofdevenement in de oude stad Persepolis, nabij Shiraz, te houden, moest de lokale infrastructuur worden verbeterd, waaronder de internationale luchthaven van Shiraz en een snelweg naar Persepolis. Terwijl de pers en het ondersteunend personeel in Shiraz zouden worden gehuisvest, waren de belangrijkste festiviteiten gepland in Persepolis. Er werd een uitgebreide tentenstad gepland om de bezoekers te huisvesten. Het gebied rond Persepolis werd ontdaan van slangen en ander ongedierte. Er werden bomen en bloemen geplant en 50.000 zangvogels werden uit Europa geïmporteerd. Er stonden ook andere evenementen gepland voor Pasargadae, de locatie van het graf van Cyrus, en voor Teheran.

De militaire parade in Persepolis tijdens de festiviteiten
De Perzische Onsterfelijken, zoals afgebeeld tijdens de parade

Tentenstad van Persepolis

De tentenstad, ook wel Gouden Stad genoemd, werd ontworpen door het Parijse interieurontwerpbureau Maison Jansen op een 0.65 km² groot terrein. Ze verwezen naar de ontmoeting tussen Frans I van Frankrijk en Hendrik VIII van Engeland op het Goudlakenkamp in 1520. Vijftig "tenten" (geprefabriceerde luxe appartementen met traditionele Perzische tentdoekbekleding) waren in een stervormig patroon rond een centrale fontein opgesteld. Talrijke bomen werden eromheen in de woestijn geplant om het oude Persepolis na te bootsen. Elke tent was voorzien van directe telefoon- en telexverbindingen voor de aanwezigen met hun respectievelijke landen. De hele viering werd wereldwijd via een satellietverbinding vanaf de locatie uitgezonden.

De grote Eretent was ontworpen voor de ontvangst van de hoogwaardigheidsbekleders. De Banketzaal was het grootste bouwwerk en mat 68 bij 24 meter. Het tentenkamp was omgeven door tuinen met bomen en andere planten die vanuit Frankrijk waren ingevlogen en lag naast de ruïnes van Persepolis. De catering werd verzorgd door Maxim's, dat zijn restaurant in Parijs bijna twee weken sloot om de festiviteiten te verzorgen. De legendarische hotelier Max Blouet kwam uit zijn pensioen om toezicht te houden op het banket. Lanvin ontwierp de uniformen van het keizerlijk hof. 250 rode Mercedes-Benz 600 limousines werden gebruikt om gasten van en naar het vliegveld te vervoeren. Het serviesgoed was gemaakt van Limoges-porselein en linnen van D. Porthault.

Feestelijkheden

De festiviteiten werden geopend op 12 oktober 1971, toen de sjah en de sjahbanu een eerbetoon brachten aan Cyrus de Grote bij zijn mausoleum in Pasargadae. De volgende twee dagen ontvingen de sjah en zijn vrouw de aankomende gasten, vaak direct op de luchthaven van Shiraz. Op 14 oktober vond een groots galadiner plaats in de banketzaal ter ere van de verjaardag van de sjahbanu. Zestig leden van koninklijke families en staatshoofden zaten aan de grote, kronkelende tafel in de banketzaal. Ze genoten van een speciaal servies van 10.000 borden, besteld bij de Engelse porseleinfabrikant Spode. Elk bord was versierd met turkoois en goud, en het wapen van de sjah. De officiële toast werd uitgebracht met een Dom Pérignon Rosé uit 1959.

Zeshonderd gasten dineerden gedurende vijf en een half uur, waarmee het het langste en meest luxueuze officiële banket in de moderne geschiedenis werd, zoals vastgelegd in opeenvolgende edities van het Guinness Book of World Records. Een son et lumière-show, de Polytope van Persepolis, ontworpen door Iannis Xenakis en begeleid door het speciaal gecomponeerde elektronische muziekstuk Persepolis, sloot de avond af. De volgende dag vond een enorme militaire parade plaats van legers van verschillende Iraanse rijken, die tweeënhalf millennium omspanden, met 1724 soldaten van de Iraanse strijdkrachten, allen in historische kostuums, gevolgd door vertegenwoordigers van de keizerlijke strijdkrachten, met een grote militaire fanfare, bestaande uit militaire muzikanten die de muziek voor de parade verzorgden. De fanfare was opgesplitst in tweeën: een moderne fanfare die westerse instrumenten bespeelde en een traditionele fanfare die uniformen droeg uit verschillende tijdperken van de Iraanse geschiedenis. 's Avonds werd er een minder formeel "traditioneel Perzisch feest" gehouden in de banketzaal als afsluitend evenement in Persepolis.

Op de laatste dag wijdde de sjah de Shahyadtoren (na de Iraanse Revolutie omgedoopt tot Azadi-toren) in Teheran in ter herdenking van de gebeurtenis. De toren huisvestte ook het Museum van Perzische Geschiedenis. Daarin werd de Cyruscilinder tentoongesteld, die de sjah aanprees als "het eerste handvest voor de rechten van de mens in de geschiedenis". De cilinder was ook het officiële symbool van de festiviteiten, en de eerste toespraak van de sjah bij het graf van Cyrus prees de vrijheid die er tweeënhalf millennium eerder door was verkondigd. De festiviteiten werden afgesloten met een eerbetoon van de sjah aan zijn vader, Reza Shah Pahlavi, bij diens mausoleum.

Het evenement bracht de heersers van twee van de drie oudste nog bestaande monarchieën samen: de sjah en keizer Haile Selassie van Ethiopië. Keizer Hirohito van Japan werd vertegenwoordigd door zijn jongste broer, prins Mikasa. Tegen het einde van het decennium hielden zowel de Ethiopische als de Iraanse monarchie op te bestaan.

Beveiliging

Veiligheid was een grote zorg. Persepolis was een geliefde locatie voor de festiviteiten omdat het afgelegen lag en daardoor streng bewaakt kon worden, een zeer belangrijke overweging gezien het feit dat veel wereldleiders daar bijeen waren. De Iraanse veiligheidsdienst SAVAK arresteerde en hield iedereen die zij verdacht van een potentiële bedreiging in preventieve hechtenis.

Kritiek

Het Ministerie van het Hof schatte de kosten destijds op 17 miljoen Amerikaanse dollar. Ansari, een van de organisatoren, schatte ze op 22 miljoen dollar. Het werkelijke bedrag is moeilijk precies te berekenen en is een politieke kwestie. The New York Times berichtte enkele maanden voor het evenement: "De enorme kosten van de viering zullen de schatkist, die rijk is aan olie en vele andere grondstoffen, waarschijnlijk niet belasten. Maar er is sprake van gedempte kritiek op zulke opzichtige uitgaven in het licht van wijdverspreide armoede en achterstand in dit grotendeels door platteland gedomineerde land met bijna 30 miljoen inwoners."

Volgens de BBC-documentaire Decadence and Downfall kostten de festiviteiten ongeveer 120 miljoen Amerikaanse dollar. Deze bewering werd echter als ongefundeerd bestempeld. Bovendien beweert de documentaire dat de circa 50.000 vogels die de sjah importeerde binnen enkele dagen stierven als gevolg van het woestijnklimaat. Historicus Robert Steele heeft deze bewering als onhaalbaar bestempeld en betoogd dat het klimaat in Persepolis in oktober milder is dan werd beweerd en dat de vogels dus gewend zouden zijn geweest aan het plaatselijke weer. Veel verslagen van journalisten en historici overdrijven de kostenramingen en beweren dat het regime alles wilde uitgeven wat nodig was. De sjah keurde de plannen voor de festiviteiten echter pas goed nadat de omvang ervan was teruggebracht tot een kwart van het oorspronkelijke plan, om de kosten te drukken.

Gastenlijst

Koningin Elizabeth II werd geadviseerd niet aanwezig te zijn vanwege veiligheidsproblemen. Prins Philip en prinses Anne vertegenwoordigden haar in plaats daarvan. Andere belangrijke leiders die niet aanwezig waren, waren Richard Nixon en Georges Pompidou. Nixon was aanvankelijk van plan aanwezig te zijn, maar veranderde later van gedachten en stuurde Spiro Agnew in zijn plaats.

Sommige bronnen zeggen dat Guo Moruo namens China aanwezig was. Volgens zijn dochter was het de bedoeling dat Guo zelf aanwezig zou zijn, maar hij werd ziek tijdens de reis en in zijn plaats was de toenmalige Chinese ambassadeur in Pakistan, Zhang Tong, aanwezig.

Enkele van de uitgenodigde gasten waren:

Koningshuizen

Titel	Gast	Land
Keizer	Haile Selassie	Ethiopië
Prinses	Sara Gizaw	Ethiopië
Koning	Frederik IX	Denemarken
Koningin	Ingrid	Denemarken
Koning	Boudewijn	België
Koningin	Fabiola	België
Koning	Hoessein	Jordanië
Prinses	Muna
Prinses	Basma
Koning	Mahendra	Nepal
Koningin	Ratna	Nepal
Koning	Olav V	Noorwegen
Emir	Isa bin Salman Al Khalifa	Bahrain
Emir	Ahmad ibn 'Ali Al Thani	Qatar
Emir	Sabah III Al-Salim Al-Sabah	Koeweit
Koning	Constantijn II	Griekenland
Koningin	Anne-Marie
Prins	Michael
Prinses	Marina
Sultan	Qaboos bin Said	Oman
Prinses	Bilqis Begum	Afghanistan
Sardar	Abdul Wali Khan	Afghanistan
Koning	Moshoeshoe II	Lesotho
Yang di-Pertuan Agong	Abdul Halim	Maleisië
Raja Permaisuri Agong	Bahiyah	Maleisië
Sjeik	Zayid bin Sultan al Nuhayyan	Abu Dhabi
Prins	Frans Jozef II	Liechtenstein
Prinses	Gina	Liechtenstein
Prins	Reinier III	Monaco
Prinses	Grace	Monaco
Groothertog	Jean	Luxemburg
Groothertogin	Joséphine-Charlotte
Prinses	Marie Astrid
Prins	Bernhard	Nederland
Prins-gemaal	Philip	Verenigd Koninkrijk en Commonwealth realms
Prinses	Anne	Verenigd Koninkrijk en Commonwealth realms
Prins	Aga Khan IV	Nizari-imamaat
Prinses	Begum Om Habibeh Aga Khan	Nizari-imamaat
Kroonprins	Carl Gustaf	Zweden
Prins	Juan Carlos	Spanje
Prinses	Sofia	Spanje
Prins	Victor Emmanuel	Italië
Prinses	Marina	Italië
Prins	Takahito	Japan
Prinses	Yuriko	Japan
Prins	Bhanubandhu Yugala	Thailand
Prins	Moulay Abdallah	Marokko
Prinses	Lalla Lamia	Marokko
Prins	Makhosini Dlamini	Swaziland
Gouverneur-generaal	Roland Michener	Canada
Gouverneur-generaal	Paul Hasluck	Australië

Presidenten, vicepresidenten, premiers en anderen

Titel	Gast	Land
President	Franz Jonas	Oostenrijk
First Lady	Jovanka Broz	Joegoslavië
President	Josip Broz Tito	Joegoslavië
Voorzitter van de Opperste Sovjet van de USSR	Nikolaj Podgorny	Sovjet-Unie
Voorzitter van de Staatsraad	Todor Zjivkov	Bulgarije
President	Urho Kekkonen	Finland
President	Varahagiri Venkata Giri	India
Vicepresident	Gopal Swarup Pathak	India
Voorzitter van de Presidentiële Raad	Pál Losonczi	Hongarije
President	Cevdet Sunay	Turkije
President	Suharto	Indonesië
President	Ludvík Svoboda	Tsjechoslowakije
President	Suleiman Frangieh	Libanon
President	Yahya Khan	Pakistan
Staatspresident	Jacobus Johannes Fouché	Zuid Afrika
President	Léopold Sédar Senghor	Senegal
President	Moktar Ould Daddah	Mauritanië
President	Hubert Maga	Dahomey
President	Nicolae Ceaușescu	Roemenië
First Lady	Elena Ceaușescu	Roemenië
President	Mobutu Sese Seko	Zaire
Prime Minister	Jacques Chaban-Delmas	Frankrijk
Prime Minister	Kim Jong-pil	Zuid Korea
Prime Minister	Emilio Colombo	Italië
Vice-voorzitter van de Staatsraad	Mieczysław Klimaszewski	Polen
Vicepresident	Spiro Agnew	Verenigde Staten
Second Lady	Judy Agnew	Verenigde Staten
Vicepresident	Hussein el-Shafei	Egypte
Chief	Earl Old Person	Blackfeet Nation
President van de Federale Senaat	Petrônio Portella	Brazilië
Voorzitter van de Bondsdag	Kai-Uwe von Hassel	West-Duitsland
Minister van Buitenlandse Zaken	Rui Patrício	Portugal
First Lady	Imelda Marcos	Philippijnen
Voormalig Bondspresident	Friedrich Wahlen	Zwitserland
Kardinaal	Maximilian von Fürstenberg	Vaticaan
Minister van Buitenlandse Zaken	Arístides Calvani	Venezuela
Ambassadeur in Pakistan	Zhang Tong	China

Film

De Iraanse National Film Board produceerde een documentaire van de vieringen, getiteld Forugh-e Javidan (فروغ جاویدان, "Vlammen van Perzië"). Farrokh Golestan regisseerde de film, en Orson Welles, die over het evenement had gezegd: "Dit was niet het feest van het jaar, het was de viering van 25 eeuwen!", stemde ermee in om de Engelse tekst, geschreven door Macdonald Hastings, in te spreken in ruil voor de financiering van Welles' eigen film, The Other Side of the Wind (die uiteindelijk in de ontwikkelingshel belandde, maar postuum in 2018 door Netflix werd uitgebracht). De film was gericht op een Westers publiek. Ondanks de verplichting om de film in 60 bioscopen in Teheran te vertonen, zorgden de "oververhitte retoriek" en de publieke verontwaardiging over de extravagantie van het evenement ervoor dat de film slecht presteerde aan de binnenlandse box office.

In de Review of Middle East Studies uit 1980 verwees Ellen-Fairbanks Bodman naar "een parade van het type Cecil B. DeMille - een opeenvolging van Iraanse dynastieën en volkeren in een ordelijke rij: geen veroveringen, geen strijd, geen interne conflicten, geen Arabieren, geen Mongolen." Ze merkt ook op dat er slechts één verwijzing naar de islam is en dat "de sjah zwaait naar de blije boeren en glimlacht naar de idyllische, landelijke festiviteiten van zijn bewonderende volk. Slechts twee chadors zijn vluchtig te zien in de menigte, en de camera geeft de voorkeur aan meisjes die dansen in strakke corduroy broeken. Er wordt aandacht besteed aan moderne woningbouwprojecten en technologie, maar niet aan landhervorming of landbouw."

Nalatenschap

Persepolis bleef een belangrijke toeristische trekpleister in Iran. In 2005 suggereerden berichten dat de Islamitische Republiek Iran van plan was de tentenstad die voor de viering van 1971 was opgericht, te herbouwen. In 2005 werd het tijdens het Noroez-feest door bijna 35.000 mensen bezocht.

De tentenstad bleef in gebruik voor zowel particuliere als overheidsverhuur tot 1979, toen ze werd geplunderd in de nasleep van de Iraanse Revolutie en het vertrek van de sjah. De ijzeren staven voor de tenten en de wegen die voor het festivalterrein werden aangelegd, zijn er nog steeds en zijn openbaar toegankelijk, maar er zijn geen borden die aangeven waar ze oorspronkelijk voor dienden. De speciaal daarvoor gebouwde Shahyad-toren blijft een belangrijk herkenningspunt in Teheran, hoewel deze in 1979 werd omgedoopt tot Azadi-toren.

Zie de categorie 2500 year celebration of the Persian Empire van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Bronnen, noten en/of referenties

Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel 2,500-year celebration of the Persian Empire op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.