Naar inhoud springen

Jonathan Swift

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Jonathan Swift
Jonathan Swift, portrettering door Charles Jervas, 1709
Jonathan Swift, portrettering door Charles Jervas, 1709
"Iedereen wil lang leven, maar niemand wil oud zijn."
Persoonsgegevens
Pseudoniem(en) Isaac Bickerstaff, Lemuel Gulliver, M. B. Drapier, Simon WagstaffBewerken op Wikidata
Geboortedatum 30 november 1667
Geboorteplaats Dublin
Overlijdensdatum 19 oktober 1745
Overlijdensplaats Dublin
Geboorteland Koninkrijk Ierland
Opleiding en beroep
Opleiding gevolgd aan Trinity College Dublin, Hertford College, Kilkenny CollegeBewerken op Wikidata
Beroep schrijver, dichter, pamflettist en satiricus
Oriënterende gegevens
Jaren actief 1700 – 1745Bewerken op Wikidata
Werken
Periode 17e-eeuwse generatieBewerken op Wikidata
Genre(s) proza, pamflet
Bekende werken The Battle of the Books, Journal to Stella, The conduct of the allies, Gulliver's Travels
Erkenning en lidmaatschap
Werken in collectie Kunstinstituut van Minneapolis, National Gallery of Art, Geldersch Landschap en Kasteelen, Koninklijke Verzamelingen,[1] Stedelijk Museum Amsterdam[2]Bewerken op Wikidata
Archief­locatie University of Wisconsin–Madison Libraries[3]Bewerken op Wikidata
Handtekening
Handtekening
Afbeeldingen
Jonathan Swift
Links
Dbnl-profiel
(en) IMDb-profiel
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Jonathan Swift (Dublin, Ierland, 30 november 1667 – aldaar, 19 oktober 1745) was een Iers prozaschrijver, dichter, pamflettist en satiricus.

Levensloop

[bewerken | brontekst bewerken]

Swift werd in Dublin geboren en had Engelse ouders. Zijn vader was zeven maanden eerder overleden en Swift werd opgevoed door zijn oom Godwin. In 1673 ging hij naar school in Kilkenny, zo'n 100 km ten zuiden van Dublin. Hij behaalde in 1686 zijn Bachelor of Arts-graad aan de Universiteit van Dublin en studeerde verder voor een Mastergraad. Door politieke omstandigheden werd hij echter gedwongen de studie af te breken en hij verliet het land om bij zijn moeder in Leicester te gaan wonen (in 1692 zou hij alsnog zijn Master of Arts-graad behalen, aan de Universiteit van Oxford). Al spoedig daarna deed zich de gelegenheid voor om als secretaris te gaan werken voor Sir William Temple, oud-gezant van Engeland in Den Haag. Daar ontmoette hij de achtjarige Esther Johnson, de dochter van de jonggestorven zakenman Edward Johnson. Hij noemde haar Stella en zou voor de rest van haar leven een sterke emotionele binding met haar behouden.

In 1694 ontstond een verwijdering tussen Temple en Swift en werd hij predikant in Kilroot (county Antrim, Ierland). In 1696 keerde hij op verzoek van Temple echter terug en hield zich bezig met het voorbereiden van publicatie van Temples memoires en brieven. Hij schreef in die periode The Battle of the Books, dat overigens pas in 1704 werd uitgegeven. Het werk behandelde de controverse tussen klassieke en moderne schrijvers. Ook voltooide hij A Tale of a Tub, een harde satire over corruptie en schijnheiligheid in religieuze zaken. Swift publiceerde veel van zijn werken in eerste instantie anoniem.

Tussen 1701 en 1713 woonde hij afwisselend in Londen, Dublin en Laracor, waar hij aangesteld was. In Laracor, twintig mijl van Dublin, had hij een parochie bestaande uit 15 leden en tijd genoeg om in zijn tuin te werken en zijn huis te verbouwen. Als kapelaan van Lord Berkeley bracht hij veel tijd door in Dublin, waar Stella en haar chaperonne Rebecca Dingley zich bij hem voegden.

Rond 1710 begon hij zijn Journal to Stella, een serie brieven aan Esther en Rebecca, waaruit veel te leren valt over zijn persoonlijk leven. Inmiddels was er een andere vrouw in zijn leven: Esther Vanhomrigh (de Vanessa uit het gedicht Cadenus (= Decanus) and Vanessa), die verliefd op hem was geworden. Hij ging niet op haar avances in, maar zij volgde hem naar Ierland toen haar ouders stierven.

Hij raakte bevriend met Whigs als Joseph Addison en Richard Steele (van het succesvolle maar slechts kortlopende tijdschrift The Tatler) en bekende schrijvers als Alexander Pope en William Congreve, en publiceerde, steeds anoniem, traktaten en essays, waaronder de Bickerstaff papers (1708). Hij raakte politiek teleurgesteld in de Whigs en zwaaide om naar de Tories. The conduct of the allies (1711), een hoogtepunt in zijn carrière als pamflettist, bevatte felle kritiek op de zittende Whig-regering die er maar niet in slaagde de al sinds 1702 woedende Spaanse Successieoorlog tegen Frankrijk te beëindigen. Op allerlei wijzen beïnvloedde hij de publieke opinie ten gunste van de vrede. De inmiddels aangetreden Tory-regering tekende in 1713 de Vrede van Utrecht. Na de val van de Tories (1714) keerde Swift, die een jaar eerder deken van St. Patrick's Cathedral in Dublin was geworden, naar Ierland terug.

Er bestaat veel onzekerheid over de relatie tussen Swift en Stella. Sommigen beweren dat hij haar in het geheim trouwde in 1716. Hoewel er geen bewijs voor is, is het wel zeker dat zij hem zeer lief was. Wat betreft Esther Vanhomrigh: zij schijnt in 1723 een crisis te hebben veroorzaakt in haar relatie met Swift. Zijn respectvol gedrag tegenover haar en zijn zorg om haar welzijn waren niet genoeg voor haar. Er is een theorie dat zijn (waarschijnlijk nooit geconsummeerde) huwelijk met Stella een reden was om Esther op afstand te houden.

Swifts bekendste werk is Gulliver's Travels (1726). Delen van dit boek zijn weliswaar bewerkt tot kinderboek (op welk niveau ze ook te lezen zijn), maar de vier delen vormen in wezen een felle satire. Zij vormen een aanklacht tegen politieke en sociale wantoestanden uit Swifts tijd, én tegen de mensheid in het algemeen. Het woord yahoo, dat een bijzonder vulgair en dom persoon aanduidt, maakt dankzij dit werk nog altijd deel uit van het Engelse vocabulaire.

Swift leed aan de ziekte van Menière. Afasie belette hem in zijn laatste levensjaren grotendeels het spreken. Van zijn meesterwerken verschenen vele vertalingen. Van Swift zijn de woorden afkomstig: "Iedereen wil lang leven, maar niemand wil oud zijn."[4]

Galerij

[bewerken | brontekst bewerken]

Werken (o.a.)

[bewerken | brontekst bewerken]
  • The Battle of the Books (1704) (Digitale versie). Vertaald in 1997 door Ivo Gay als: De boekenstrijd ISBN 90-6935-012-2
  • A Tale of a Tub. Written for the universal improvement of mankind (Digitale versie) . Vertaald in 1735 door P. le Clercq als: Vertelsel Van De Ton, behelzende Het Merg Van Alle Kunsten En Weetenschappen. Geschreeven Tot Algemeen Nut Des Menschelyken Geslacht. Mitsgaders een Verhaal. Van Den Strydt Der Boeken. In De Boekzaal Van St. James (Digitale versie)
  • A letter concerning enthusiasm, Robert Hunter; ook toegeschreven aan Jonathan Swift en Anthony Ashley Cooper . Vert. in 1709 als: Een brief over geestdryvery Digitale versie)
  • Bickerstaff-Partridge Papers (1708-1709)
  • An Argument against Abolishing Christianity (1708)
  • The Intelligencer (met Thomas Sheridan) (1710-????) (Digitale versie, 1729)
  • The Journal to Stella (1710-1713)
  • The conduct of the allies, and of the late ministry, in beginning and carrying on the present war (1711) (Digitale versie). In antwoord: The Dutch barrier our's: or the interest of England and Holland inseparable. With reflections on the insolent treatment the emperor and States-General have met with from the author of The conduct, and bis brethren ... (Digitale versie)
  • A proposal for correcting, improving and ascertaining the English tongue; in a letter to the most Honourable Robert Earl of Oxford and Mortimer, Lord High Treasurer of Great Britain (1712) (Digitale versie)
  • The public spirit of the Whigs, set forth in their generous encouragement of the author of the crisis. In ca. 1714 vertaald door A.G. L. als: De publyke geest der Whigs. Geopenbaard in derzelver eedelmoedige aanmoediging van den Autheur van de Crisis; Met eenige aanmerkingen op de gevoeglykheyd, openhartigheyd, geleerdheyd en styl van dat tractaatje (Digitale versie)
  • Miscellaneous works, comical & diverting: by T.R.D.J.S.D.O.P.I.I. In two parts. I. The tale of a tub; with the fragment, & the battel of the books ... II. Miscellanies in prose & verse ... (1720) (Digitale versie)
  • Cadenus and Vanessa. A poem (1726) (Digitale versie)
  • Gulliver's Travels (1726, gewijzigd 1735). In 1727-1728 vert. door C. van Blankensteyn als: Reisbeschryving na verscheyde afgelegene natien in de wereld. Reys na Lilliput, door Lemuel Gulliver. Derde en laatste deel: Reys na verscheide ver afgelegene volkeren der wereld, door kap. Lemuel Gulliver; met de sleutel, op deszelfs vier eerste reyzen (Digitale versie). In 1907 vertaald door Cornelis Johannes Kieviet o.d.t.: Gulliver's reizen (jeugdboek) (Digitale versie)
  • A modest proposal (1729)
  • The Grand Question Debated. Whether Hamilton's bawn should be turn'd into a barrack or a malthouse (1729) (Digitale versie)
  • De nieuwe Gulliver, of reize van Joan Gulliver, zoon van den kapitein Gulliver. Uit het Engels van J. Swift, in het Frans vert. door Guyot-Desfontaines. Uit het Fransch vertaalt (1731)
  • Directions to Servants (1731) (Digitale versie)
  • The Lady's Dressing Room(1732) (Digitale versie)
  • Three Sermons and Three Prayers
  • On Poetry: A Rhapsody (1733)
  • A Complete Collection of Genteel and Ingenious Conversation (1738)
  • Verses on the Death of Dr. Swift. (1731) gepubliceerd in 1739 (Digitale versie)
  • Gulliver's reize naar Lilliput (1792)
  • Reizen en lotgevallen, van den beroemden Lemuel Gulliver, naar Laputa & Lilliput. Ten dienste der jeugd. Vert. van: Des weldberuhmten Schiffcapitains Lemuel Gulliver's Reisen nach Lilliput, Brobdignak ... Zum Unterhaltung der Jugend (1822) (Digitale versie)
  • Gulliver's voyage to Lilliput. Ten dienste van hen, die de Engelsche taal leeren = Gulliver's reis naar Lilliput met eene verklaring der meeste woorden en der moeijlijkste uitdrukkingen aan den voet van elke bladzijde, door D. Bomhoff Hz. (1856) (Digitale versie)
  • Reizen van Lemuel Gulliver naar verschillende onbekende volkeren der aarde. Met ophelderende aanteekeningen en een levensschets van den schrijver door J.W.N. Mosselmans. Vert. uit: Travels into several remote nations of the world (1862)
    • Eerste deel. Hierin opgenomen: Reis naar Lilliput; Reis naar Brobdingnag (Digitale versie)
    • Tweede deel. Hierin opgenomen: Reis naar Laputa, Balnibarbi, Luggnagg, Glubbdubdrib, en Japan; Reis naar het land der Houyhnhnms
  • De reizen van Gulliver. Verkort en voor de jeugd bew. door S.J. Andriessen (1869) (Digitale versie)
  • Gullivers reizen naar Lilliput en Brobdingnag. Vert. van: Gulliver's travels, 1726. Vert. door Albert Verwey (1888) (Digitale versie)
  • Gullivers reis naar Liliput voor de jeugd bewerkt door J.J.A. Goeverneur. Bevat ook: Gullivers reis naar Brobdignac (1904) (Digitale versie)
  • Gullivers reizen in het land der dwergen en reuzen. Voor de jeugd door Elize de Graaf (ca. 1905) (Digitale versie)
  • Gulliver's reizen, bewerkt (naar het Engels) onder toezicht van C.Joh. Kieviet. Vert. van: Gulliver's travels, 1726 (1907) (Digitale versie)
  • Gulliver's reis naar Liliput door Otto Ernst; bew. door Stella Mare. De oorspronkelijke auteur, Jonathan Swift, wordt niet vermeld (jeugdboek) (1912) (Digitale versie)
  • Uit Gulliver's leven, bewerkt door Henriëtte Blaauw (1921) (Digitale versie)
  • The Drapier's letters to the people of Ireland against recieving wood's halfpence (1935)
  • Gullivers reizen. Een avonturenboek voor grote mensen. Vert. van: Gulliver's travels. Vert. door S. Davids (1957)
  • The correspondence. Ed. by Harold Williams. I: 1690-1713; II: 1714-1723; III: 1724-1731; IV: 1732-1736; V: 1737-1745, Appendixes and indexes (1963-1965)
  • A new voyage to the country of the Houyhnhnms. Being the fifth part of the travels into several remote parts of the world by Lemuel Gulliver, first a surgeon and then a captain of several ships. Wherein the author returns and finds a new state of liberal horses and revolting Yahoos. From an unpubl. manuscript (1969)
  • Gullivers reizen. Reizen naar diverse afgelegen landen van de wereld door Lemuel Gulliver, eerst chirurgijn en later kapitein van diverse schepen. Vert. van: Travels into several remote nations of the world. In four parts by Lemuel Gulliver, first a surgeon and then a captain of several ships, 1726. Vertaling door Arjaan van Nimwegen ISBN 90-274-9125-9
  • Gullivers reizen. De verhalen van Lemuel Gulliver die op zijn reizen vele wonderlijke ontdekkingen deed, vrij naverteld door Peter van Gestel voor jeugdige lezers (1981) ISBN 90-10-03923-4
  • The complete poems (1983) ISBN 0-300-02966-7

Literatuur

[bewerken | brontekst bewerken]
  • 1931 - Cornelis van Doorn. An investigation into the character of Jonathan Swift. Proefschrift Amsterdam. Amsterdam, Swets & Zeitlinger (Digitale versie)
  • 1937 - H. Teerink. A bibliography of the writings in prose and verse of Jonathan Swift, D.D.. The Hague, Nijhoff (Digitale versie)
  • 1937 - Maxwell B. Gold. Swift's marriage to Stella. Together with unprinted and misprinted letters. Cambridge, Harvard University Press
  • 1942 - Herbert Davis. Stella. A gentlewoman of the 18th century. New York
  • 1949 - Evelyn Hardy. The conjured spirit: Swift. A study in the relationship of Swift, Stella, and Vanessa. London, The Hogarth Press
  • 1953 - Martin Price. Swift's rhetorical art. A study in structure and meaning. Proefschrift Yale University. New Haven, Yale University Press
  • 1958 - Kathleen Williams. Jonathan Swift and the age of compromise. Lawrence, University of Kansas Press
  • 1960 - Ronald Paulson. Theme and structure in Swift's "Tale of a tub". Based on the author's thesis, Yale. New Haven, CT, Yale University Press
  • 1967 - Louis Tonko Milic. A quantitative approach to the style of Jonathan Swift. Oorspronkelijk proefschrift Columbia Univ. 1962/63. The Hague, Mouton
  • 1967 - Richard I. Cook. Jonathan Swift as a Tory pamphleteer. Seattle, University of Washington Press
  • 1969 - Denis Donoghue. Jonathan Swift. A critical introduction. London, Cambridge UP
  • 1970 - Kathleen Williams. Swift. The critical heritage. London, Routledge & Kegan Paul ISBN 0-7100-6649-X
  • 1973 - David Ward. Jonathan Swift. An introductory essay. London, Methuen ISBN 0-416-76470-3
  • 1973 - Robert A. Greenberg and William Bowman Piper. The writings of Jonathan Swift. Authoritative texts, backgrounds, criticism. New York, Norton ISBN 0-393-04283-9
  • 1980 - F.P. Lock. The politics of "Gulliver's travels". Oxford, Clarendon Press ISBN 0-19-812656-5
  • 1982 - Patrick Reilly. Jonathan Swift. The brave desponder. Manchester, Manchester University Press ISBN 0-7190-0850-6
  • 1982 - Carole Fabricant. Swift's landscape. Baltimore, Johns Hopkins University Press ISBN 0-8018-2721-3
  • 1983 - Claude Rawson. The character of Swift's satire. A revised focus. Newark, University of Delaware Press ISBN 0-87413-209-6
  • 1984 - Paul V. Thompson and Dorothy Jay Thompson, transcribed and with an introduction. The account books of Jonathan Swift. Newark, DE., Univ. of Delaware Press ISBN 0-85967-570-X
  • 1985 - Frank H. Ellis. Swift vs. Mainwaring. "The examiner" and "The medley". Oxford, Clarendon ISBN 0-19-812522-4
  • 1988 - Deborah Baker Wyrick. Jonathan Swift and the vested word. Chapel Hill, N.C., The University of North Carolina Press ISBN 0-8078-1780-5
  • 1989 - Frederik Johannes Arie Jagtenberg. Jonathan Swift in Nederland (1700-1800). Proefschrift Nijmegen. Deventer, Sub Rosa ISBN 90-70591-28-6
  • 1992 - Kenneth Craven. Jonathan Swift and the millennium of madness. The information age in Swift's 'A tale of a tub'. Leiden, Brill ISBN 90-04-09524-1
  • 1994 - Ian Higgins. Swift's politics. A study in disaffection. Cambridge, Cambridge University Press ISBN 0-521-41814-3
  • 1995 - Robert Phiddian. Swift's parody. Cambridge, Cambridge University Press ISBN 0-521-47437-X
  • 1995 - Robert Mahony. Jonathan Swift. The Irish identity. New Haven, Yale University Press ISBN 0-300-06374-1
  • 2008 - David Oakleaf. A political biography of Jonathan Swift. London, Pickering & Chatto ISBN 1-85196-848-2
Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Jonathan Swift op Wikimedia Commons.
Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jonathan_Swift&oldid=71810881"