ပညာစိုတ် အစောံသတ္တိ

	ဝှာင်:Mind-body connection.svg အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကေုာံ အစောံသတ္တိ ပ္ဍဲပူဂိုလ်
ဘာသာရပ် သဇိုင်	ပညာစိုတ် (Psychology)
ကဏ္ဍ ဆက်စပ်	ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်, ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်
လညာတ်သဳအိုရဳ အဓိက	သဳအိုရဳ ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုဇကု (SDT)
အစာသုတေသန သဇိုင်	Robert W. White, Edward L. Deci, Richard Ryan
	ဗ; ဓ; ပ;

ပညာစိုတ် အစောံသတ္တိ (အၚ်္ဂလိက်: Competence psychology) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍလ္ၚတ်မွဲ ပ္ဍဲဘာသာရပ် ပညာစိုတ် (Psychology) မလ္ၚတ်ပရူ ဍာ်ဒကေဝ်၊ အစောံသတ္တိ၊ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပူဂိုလ်တအ် မပတှ်ေကေတ် လတူအစောံသတ္တိ ဇကုရ။ ပ္ဍဲသဳအိုရဳ ပညာစိုတ်ဂမၠိုင်မ္ဂး အစောံသတ္တိဝွံ ဒှ်အရာအဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ လမျီုမၞိဟ်တအ် ဗွဲမဍိုက်ပေင်ရ။ ^[၁]

တမ်မူလ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ်

ဝေါဟာရ "Competence" ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်လာတ္တေန် competere မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပွမကိတ်ညဳ" ဟွံသေင်မ္ဂး "ပွမသၟဟ်အစောံ" ရ။ ပ္ဍဲပညာစိုတ်မ္ဂး အစောံသတ္တိဂှ် ဟွံသေင်ဆ ပရေင်နွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်သၟး၊ ဆဂး ဒှ်လညာတ်ပူဂိုလ် မပတှ်ေကေတ် လတူအစောံသတ္တိ ဇကု မပြံင်လှာဲမာန် ဒ္ဂေတ်ဝတ်ဂမၠိုင်ရ။ အစောံသတ္တိဝွံ နွံပၟိက် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပွဳပွူ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်အံင်ဇၞး ပ္ဍဲလမျီု လၟေင်တ္ၚဲရ။ ^[၂]

သဳအိုရဳ သဇိုင်

သဳအိုရဳ သဇိုင် မဆေင်ကဵု ပညာစိုတ် အစောံသတ္တိဝွံ Robert W. White (၁၉၅၉) စတင်ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် နကဵု ယၟု "Effectance Motivation" ရ။ ညးမ္ဂး မၞိဟ်တအ်ဝွံ သဘာဝအရ နွံကဵု အသိင်စိုတ် သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ပွဳပွူသဘာဝဇကုရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်တမ်ရိုဟ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် အစောံသတ္တိ ကေုာံ ပရေင်တီကၠိုဟ် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ရ။

သဳအိုရဳ ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုဇကု

ဝှာင်:Self-determination theory diagram.svg

သဳအိုရဳ ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုဇကု မထ္ၜးလဝ် ပရူအစောံသတ္တိ (Infographic)

သဳအိုရဳ ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုဇကု (Self-Determination Theory - SDT) မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု Edward L. Deci ကေုာံ Richard Ryan ဂှ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ အစောံသတ္တိ (Competence)၊ လွောတ်လဗး (Autonomy)၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် (Relatedness) တအ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်နွံပၟိက် စိုတ်ဓါတ် သဇိုင် ပိသာ်ရ။ အစောံသတ္တိဝွံ ကဵုဒြဟတ် သွက်ဂွံ ဂွံမာန် အခက်အခုဲနာနာရ။

အထံက်အပင် သဳအိုရဳ ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုဇကု
ပရေင်နွံပၟိက် စိုတ်ဓါတ်	အဓိပ္ပါယ်	ဥပမာ ပ္ဍဲလမျီု
အစောံသတ္တိ (Competence)	ပွမဒုင်စသိုင် ဒဒှ်ရ ဇကုသၟဟ်အစောံ ပ္ဍဲကမၠောန်မွဲ	ကတ်လ္ၚတ် ဘာသာအရေဝ်တၟိ အံင်ဇၞး
လွောတ်လဗး (Autonomy)	ပွမနွံကဵု အခေါင် ရုဲစှ် နကဵုပၟိက်ဇကု	ရုဲစှ် ကဏ္ဍကမၠောန် မကိတ်ညဳ ကုဇကု
ပရေင်ဆက်စပ် (Relatedness)	ပွမဆက်စပ် ကေုာံ ပံင်ဖက် ကုညးတၞဟ်	ဒက်ပ္တန် မိဿဟာယ ကုကောန်ကမၠောန်

ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အစောံသတ္တိ

အစောံသတ္တိဝွံ ဇၞော်မောဝ်တိုန် နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု အဝဲဇၞော်ရ။ နကဵု လညာတ် ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental psychology) မ္ဂး၊ မိမ ကေုာံ အစာဘာတအ် နွံတာလျိုင် အဓိက ပ္ဍဲပွမကဵု သတ္တိ ကေုာံ ပွဳပွူ မသကဵု ဇၞော်မောဝ်မာန်ရ။ ပွမထံက်ပင် နကဵု အစောံသတ္တိ လပါ်ခိုဟ် (Positive reinforcement) ဂှ် ပကဵု ညံင်ကောန်ၚာ်တအ် ဂွံနွံကဵု စိုတ်ဓါတ်ခိုင်ကၠိုက်ရ။

အဆက်အစပ် ကုပရေင်ပညာ ကေုာံ ဘာ

ပ္ဍဲပရေင်ပညာမ္ဂး၊ ကွးဘာတအ် နွံပၟိက်ကဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် အစောံသတ္တိ သွက်ဂွံ အံင်ဇၞးမာန်ရ။ ပွမဖန်ဗဒှ် ကဏ္ဍပရေင်ပညာ မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ကွးဘာတအ် ဂွံမိပ်သၠံင် ပ္ဍဲပွမကတ်လ္ၚတ်ရ။ ယဝ်ရ ကွးဘာတအ် ညာတ်ကေတ် ဇကုဟွံမဲကဵု အစောံသတ္တိမ္ဂး၊ အသိင်စိုတ် ပွမကတ်လ္ၚတ် (Intrinsic motivation) လျအ်စှ်ေအာမာန်ရ။ ^[၃]

အစောံသတ္တိ ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန်

ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန်မ္ဂး အစောံသတ္တိဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်အံင်ဇၞး ကေုာံ ပရေင်ပေင်စိုတ် ပ္ဍဲကမၠောန် (Job satisfaction) ရ။ ပွမစွံအာရီု လတူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဍာ်ဒကေဝ် ကောန်ကမၠောန်တအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ကမ္မဏဳတအ် ဂွံအံင်ဇၞးမာန်ရ။ ^[၄]

အဆက်အစပ် ကုပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်

ပရေင်အစောံသတ္တိဝွံ နွံအဆက်အစပ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ကုပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် (Mental health) ရ။ ပူဂိုလ် မပတှ်ေကေတ် ဇကုနွံကဵု အစောံသတ္တိ (High self-efficacy) တအ်ဝွံ ဒုင်ဒဝ် အခက်အခုဲ စိုတ်ဓါတ်မာန်တုဲ၊ ပူဂိုလ် မဟွံမဲကဵု ပရေင်ပတှ်ေလတူဇကုတအ်ဂှ် စိုပ်အာ ယဲစိုတ်ကျ (Depression) ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲစိုတ်စံင်တူ (Anxiety) မာန်ရ။

နဲကဲ မၜတ်ကၞာတ်ဂမၠိုင်

သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် အစောံသတ္တိ ပ္ဍဲပညာစိုတ်ဂှ်၊ အစာသုတေသနတအ် စကာ နဲကဲနာနာ ဗီုကဵု စရင်သၟာန်သွဟ် (Questionnaires)၊ နဲကဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ (Behavioral assessments) ကေုာံ ပွမစမ်ၜတ် ဍာ်ဒကေဝ်ဉာဏ် (Cognitive tests) တအ်ရ။

လညာတ်ပါ်ပဲါ ကေုာံ အခက်အခုဲဂမၠိုင်

လညာတ်ပညာစိုတ် အစောံသတ္တိဝွံ နွံကဵု လညာတ်ပါ်ပဲါ နူကဵု အစာပညာစိုတ် လပါ်ယေန်သၞာင် (Cultural psychologists) တအ်ကီုရ။ ညးတအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ လညာတ်အစောံသတ္တိဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် လတူသဇိုင် ယေန်သၞာင် ရးပလိုတ် မစွံအာရီု လတူ ပူဂိုလ်မွဲဓဝ်တုဲ၊ ပ္ဍဲယေန်သၞာင် ရးဗမံက်မ္ဂး အဓိပ္ပါယ် ပြံင်လှာဲအာမာန်ရ။

သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အနာဂတ်

ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး၊ သုတေသန ပညာစိုတ် အစောံသတ္တိဝွံ အာရီုစွံလတူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ နဲကဲတၟိ ဗီုကဵု နဲပညာ ပရေင်စက်ယန် ကေုာံ အစောံသတ္တိ ပ္ဍဲဂၠးတိ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital competency) တအ် ဂၠိုင်တိုန်ရ။ ^[၅]

နိဿဲ

↑ White, R. W. (1959). "Motivation reconsidered: The concept of competence". Psychological Review 66 (5): 297–333. doi:10.1037/h0040934.
↑ Deci, E. L. (2000). "The "what" and "why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior". Psychological Inquiry 11 (4): 227-268.
↑ Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman. ISBN 978-0716728504။
↑ McClelland, D. C. (1973). "Testing for competence rather than for "intelligence"". American Psychologist 28 (1): 1-14. doi:10.1037/h0034092.
↑ Dweck, C. S. (2006). Mindset: The new psychology of success. Random House. ISBN 978-0345472328။

[White1959-1] White, R. W. (1959). "Motivation reconsidered: The concept of competence". Psychological Review 66 (5): 297–333. doi:10.1037/h0040934.

[DeciRyan2000-2] Deci, E. L. (2000). "The "what" and "why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior". Psychological Inquiry 11 (4): 227-268.

[Bandura1997-3] Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman. ISBN 978-0716728504။

[McClelland1973-4] McClelland, D. C. (1973). "Testing for competence rather than for "intelligence"". American Psychologist 28 (1): 1-14. doi:10.1037/h0034092.

[Dweck2006-5] Dweck, C. S. (2006). Mindset: The new psychology of success. Random House. ISBN 978-0345472328။

[၁]

[၂]

[၃]

[၄]

[၅]

ဗ ဓ ပ ပညာစိုတ် (Psychology)
ကဏ္ဍဂမၠိုင်	ပညာစိုတ် အစောံသတ္တိ ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်
လညာတ်သဳအိုရဳ	သဳအိုရဳ ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုဇကု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် အစောံသတ္တိ