Archaea

ZE	Quésta pàgina a l'é scrîta in zenéize, segóndo a grafîa ofiçiâ

Archaea
Di raprezentànti de Archea: in sciâ mancìnn-a, de 'n çìmma a-o fóndo, Methanosarcina barkeri, Ignicoccus hospitalis con doî Nanoarchaeum equitans, in ARMAN e Haloquadratum walsbyi. In sciâ drîta Methanohalophilus mahii, dizégno de Pyrococcus furiosus, modéllo de Promethearchaeum syntrophicum e a spêce NRC-1 de Halobacterium.
Intervàllo geològico
3420–0 Ma PH PR AR HA
Clasificaçión scentìfica
Domìnio	Archaea
Série tîpo
Methanobacterium Kluyver & van Niel, 1936 (Approved Lists 1980)
Scinònimi
Archaebacteria Woese & Fox, 1977 Mendosicutes Gibbons & Murray, 1978 Metabacteria Hori and Osawa 1979 Mendosicutes Murray, 1984 Archaeobacteria Murray, 1988 Neomura Cavalier-Smith, 2002 Archaebiota Luketa, 2012 Arkarya Forterre, 2015
Régni
Methanobacteriati Nanobdellati Promethearchaeati Thermoproteati

Archaea (da-o grêgo antîgo ἀρχαῖα, "antîgo") o l'é 'n domìnio de òrganìsmi. Pe tradiçión, inte Archaea o gh'êa sôlo che di ménbri procariöti ma, a-a giornâ d'ancheu, o s'é descovèrto che són parafilétichi, dæto che i eocariöti se sàivan evolûi da-i archea. Scibén chò-u domìnio Archaea, pi-â cladìstica, o conprénde i eocariöti ascì, o nómme "archaea" o l'é ancón adêuviòu pe parlâ sôlo che di ménbri procariòtichi de Archaea.

A l'inprinçìppio, i archaea én stæti clascificæ cómme di batérri, ciamæ archeobatérri e conpréixi into régno di Archaebacteria, ma sta teorîa tascionòmica a l'é finîa fêua d'ûzo.

A caraterìstica sconpartîa da sti òrganìsmi a l'é quélla de seu strutûe asæ sénplici. A tùtte e mainêe, a despêto do sò nómme, i Archaea no són e fórme de vìtta ciù antîghe in sciâ Tæra, dæto che i eubatéri són conparîi ancón de prìmma.

Òrìgine

• 
  Evoluçión da vìtta pe-e teorîe a tréi ò a doî domìnni.
• 
  L'èrbo evolutîvo di archaea.

Bibliografîa

• (EN) John L. Howland, The Surprising Archaea: Discovering Another Domain of Life, Oxford, Oxford University, 2000, ISBN 0-195-11183-4.

Âtri progètti

Altri progetti

• Wikimedia Commons
• Wikispecies

• Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Archaea
• Wikispecies a contêgne informaçioìn in sce Archaea

Ligàmmi de fêua

• (EN) Introduction to the Archaea, in sce ucmp.berkeley.edu. URL consultòu o 13 màzzo 2021.
• (IT) Alla scoperta della straordinaria e complessa classificazione degli Archaea, in sce microbiologiaitalia.it. URL consultòu o 13 màzzo 2021.