Ukraina

Iste articulo require revision linguistic

Corrige le errores de grammatica, orthographia o stilo in le articulo. Postea, retira iste aviso.

Ukraina
Bandiera Scuto de armas of {{{official_name}}} Scuto de armas
Hymno: Shche ne vmerla Ukrainy i slava, i volia
Nomine native	Україна
Classe	stato soveran[*], pais, stato unitari[*], republica, social state[*], stato de derecto[*], territory[*]
Pais	Ukraina
Capital	Kiev
Population	41 167 335
Area	603 550 km²
Coordinatas	49°N, 32°E
Linguas official	Ukrainian[*]
Fuso horari	UTC+02:00[*], UTC+03:00[*], Eastern European Time[*], Europe/Kyiv[*]
Codice telephonic	+380
Valuta	hryvnja ukrainian[*], Ukrainian karbovanets[*], Soviet ruble[*]
Dominio de Internet	.ua[*], .укр[*]
ISO 3166-1 alpha-2	UA
ISO 3166-1 alpha-3	UKR
ISO 3166-1 numeric	804
Codice IOC	UKR
Geonames ID	690791
Sito web: https://ukraine.ua
Wikimedia Commons Category Ukraine

Ukraina o Ucraina (officialmente: Україна, Ukrajina [ʊkrɐˈjinɐ]; usque 1991: Украина, Ukraina) es un pais de Europa oriental que limita al west con Moldavia, Romania, Hungaria, Slovachia, e Polonia, al nord con Bielorussia, e al est con Russia. Illo ha un area de 603’628 km² — includente Crimea, de facto sub controlo Russe — facente ab illo le plus grande pais integremente intra Europa.

Le territorio de Ukraina esseva habitate durante al minus 44’000 annos, e le pais esseva candidato pro le domestication del cavallo e pro le origines del familia linguistic indoeuropee.

Historia

Prime historia

Le colonisation human in le actual territorio de Ukraina remonta a dezenas de milles de annos. Verso 4500 a.C., le cultura de Cucuteni-Trypillia floreva in grande partes del region. Plus tarde, le area esseva habitate per Cimmerios, Scythas, Sarmatas e altere populos. Colonias grec e roman se developpava al longo del costa del Mar Nigre, dum migrationes slavic formava le population del region durante le prime periodo medieval.

Rus de Kiev

A partir del seculo IX, le Rus de Kiev emergeva como un importante stato de Europa oriental centrate in Kiev. Sub Vladimir le Grande, le christianismo esseva adoptate in 988, e sub Yaroslav le Sage le stato attingeva su apogeo cultural e politic. Con le tempore, rivalitates interne debilitava le Rus de Kiev, e illo se fragmentava in principatos separate. Invasiones mongol in le seculo XIII devastava Kiev e un grande parte del region. In le sud-west, le Principato de Galicia-Volhynia deveniva un importante stato successor.

Dominio estraniero

A partir del seculo XIV, le terras ukrainian passava de plus in plus sub le controlo de Polonia e Lituania. Le Confederation Polono-Lituan ganiava le controlo del major parte del territorios ukrainian post 1569. Intertanto, le Khanato de Crimea controlava un grande parte del steppe meridional e duceva a cabo incursiones de sclavos.

Hetmanato Cosac

Le communitates cosac cresceva in responsa a tensiones social, religiose e politic sub le dominio polonese. In 1648, Bohdan Khmelnytsky duceva un grande sublevation e establiva le Hetmanato Cosac. In 1654, ille formava un aliantia con le tsar russe. Guerras subsequente debilitava le Hetmanato, e su territorio esseva dividite inter Russia e Polonia. Durante le seculo XVIII, le Imperio Russe eliminava gradualmente le autonomia cosac, aboliva le Hetmanato e annexava Crimea in 1783. Le territorios ukrainian esseva de plus in plus submittite al russification, dum le regiones occidental passava sub le dominio del Habsburgos.

Le seculo XIX e le initio del seculo XX

Le seculo XIX videva le crescentia del nationalismo ukrainian e un renascentia cultural ducite per figuras como Taras Shevchenko e Mykhailo Drahomanov. Le lingua e le cultura ukrainian se confrontava con forte restrictiones in le Imperio Russe, dum le conditiones esseva generalmente plus tolerante in le Galicia controlate per le Austriacos.

Le Prime Guerra Mundial e le collapso del imperios russe e austro-hungare creava un opportunitate pro le independentia ukrainian. Varios statos ukrainian emergeva, includente le Republica Popular Ukrainian, sed annos de guerra e instabilitate politic finiva con le major parte del territorios ukrainian central e oriental deveniente parte del Ukraina Sovietic. Le terras ukrainian occidental esseva dividite inter Polonia, Romania e Checoslovachia.

Le Ukraina Sovietic e le Holodomor

Ukraina deveniva un republica fundatrice del Union Sovietic. Le annos 1920 apportava initialmente developpamento cultural per medio del ukrainisation, sed isto finiva sub Iosif Stalin. Collectivisation fortiate, repression e confiscationes de cereales contribueva al fame del Holodomor de 1932–33, in le qual milliones de ukrainianos moriva. Le purgationes sovietic destrueva tamben un grande parte del elite intellectual e cultural de Ukraina.

Secunde Guerra Mundial

In 1939–40, le expansion territorial sovietic portava le major parte del terras ukrainian sub un unic autoritate politic pro le prime vice. Le Germania nazi invadeva le Union Sovietic in 1941, e Ukraina deveniva un del principal campos de battalia del Secunde Guerra Mundial. Milliones de ukrainianos moriva, includente grande numeros de judeos assassinate durante le Holocausto. Nationalistas ukrainian e movimentos de resistentia combatteva tanto le Germania nazi como le Union Sovietic in differente momentos. Le fortias sovietic recuperava Ukraina in 1944, e le Armea Insurgente Ukrainian continuava le resistentia contra le URSS usque in le annos 1950.

Le Ukraina Sovietic del postguerra

Ukraina suffreva un enorme destruction durante le guerra, sed reconstrueva rapidemente su industria. In 1954, Crimea esseva transferite del RSFS de Russia al RSS de Ukraina. Le politicas sovietic intensificava plus tarde le russification e le repression politic. Ukraina deveniva un importante centro industrial, scientific e militar del URSS. In 1986, le disastro nuclear de Chernobyl deveneva un del pejor accidentes nuclear del mundo.

Independentia

A mesura que le Union Sovietic se debilitava sub Mikhail Gorbachev, le nationalismo ukrainian e le demandas de soberanitate cresceva. Ukraina declarava su independentia le 24 de augusto 1991, e 92 del votantes supportava le independentia in un referendum le 1 de decembre 1991. Le Union Sovietic se dissolveva formalmente plus tarde in ille mense.

Le transition a un economia de mercato causava grave difficultates economic, includente hyperinflation e un cadita dramatic del PIB. Le privatisation a grande scala contribueva tamben al ascension de oligarchas potente.

Ukraina depost 2000

Le politica ukrainian ha frequentemente essite dividite super le relationes con Russia e le Occidente. Le Revolution Orange (2004) contestava resultatos electoral disputate, dum le protestas de Euromaidan (2013–14) se opponeva al decision del presidente Viktor Yanukovych de abandonar un accordo con le Union Europee. Yanukovych fugeva del pais in februario 2014.

Russia subsequentemente annexava Crimea e supportava fortias separatista in le Donbas, initiante le Guerra Russo-Ukrainian. In februario 2022, Russia lanceava un invasion a scala complete de Ukraina. Le fortias ukrainian resisteva al invasion e plus tarde recuperava un parte del territorio occupate.

Desde 2014, Ukraina se ha orientate de plus in plus verso le Union Europee e le OTAN. Illo signava un Accordo de Association con le UE, ganiava le viage sin visa al UE in 2017, e recipeva le stato de candidato al UE in junio 2022. Le guerra con Russia remane le evento definiente del historia contemporanee de Ukraina.

Geographia

Le major parte de Ukrainia se trova super le Planicie de Europa Oriental. Le pais es traversate per importante fluvios, inter illes le Dnieper, le Dniester, le Bug Meridional e le Donets. In le oeste se trova le montanias Carpates, ubi le Hoverla attinge 2 061 metros; in le sud se trova le Montanias de Crimea. Le solo nigre e fertile, cognoscite como chernozem, favorisa le agricultura. Le pais possede anque ressources natural como ligno, gaz natural, kaolino e lithium.

Le territorio ha subite varie problemas environmental, includente pollution del aere e del aqua, deforestation e radiation associate con le accidente de Chernobyl. Le guerra contra Russia ha aggravate iste problemas, con destruction de infrastructura e contamination de ecosistemas. Le destruction del barrage de Kakhovka in 2023, per exemplo, alterava profundemente le ecosistemas e le disponibilitate de aqua in le sud.

Clima e biodiversitate

Le clima de Ukrainia es generalmente continental humide, con variationes regional. Le nord es plus fresc, le sud plus calide e generalmente plus sic, e le oeste recipe plus precipitation. Le Carpates ha un clima montaniose con pluviar plus abundante. Le cambiamento climatic pote modificar le distribution del precipitation e reducer le disponibilitate de aqua in le estate, particularmente in le regiones meridional.

Ukrainia possede plure regiones ecologic, includente le foreste de Polesia, le steppe e le wetlands del delta del Danubio. Su territorio alberga numerose species de plantas e animales, ben que multe de illes es menaciate per perdita de habitat, pollution e alterate uso del terra.

Politica

Schema del systema politic de Ukraina

Ukrainia es un stato unitari con un sistema semi-presidential. Le presidente, le Verkhovna Rada e le Cabinetto de Ministros divide le principal responsabilitates del governamento, con un poter judiciari independente. Le Constitution, adoptate in 1996, establi le principios fundamental del stato e le funcionamento del institutiones public.

Constitution e governamento

Le presidente es eligite pro un mandato de cinque annos. Le Verkhovna Rada es le parlamento unicameral e consiste de 450 membros. Le prime ministro dirige le governamento, mentre le presidente conserva diverse competentes constitutional, includente certe poderes de nomination. Le autoritates local include consilios e mayores eligite, al latere de administrationes regional e districtual.

In le annos recente, le guerra e le adoption de medidas extraordinari ha modificate le funcionamento normal del institutiones politic. Organisationes international ha anque signalate problemas concernente le libertate del expression, le functioning del institutiones e le stato del democracia.

Divisiones administrative

Le pais es dividite in 24 oblast, al quales se adde le Republica Autonome de Crimea e le citates de Kyiv e Sevastopol con un stato administrative special. Ukrainia considera Crimea e Sevastopol como parte de su territorio, ben que illes es sub control russe desde 2014. Le oblast e Crimea es subdividite in raion e municipalitates.

Relationes exterior

Ukrainia es membro del Nationes Unite e participa in le OSCE e in varie iniciativas de cooperation international. Desde le independentia, le pais ha cercate un integration plus profunde con Europa e le structuras transatlantic. Le accordo de association con le Union Europee esseva signate in 2014 e le area de libere commercio associate entrava in vigor in 2016. Ukrainia recipeva le stato de pais candidate al Union Europee in 2022.

Le relationes con Russia se deteriorava fortemente post le annexion russe de Crimea e le guerra in le Donbas in 2014, e deveniva ancora plus conflictual post le invasion a grande scala de 2022. Le cooperation de Ukrainia con le Union Europee, le NATO e le Statos Unite ha crescite durante iste periodo.

Fortias armate

Ukrainia heredava un grande apparato militar del Union Sovietic e possedeva anque armas nuclear quando deveniva independente. Illo renunciava a su arsenal nuclear durante le annos 1990. Le fortias conventional esseva ulteriormente reducite, ma le cooperation con NATO e le reformas militar se intensificava, particularmente post 2014.

Le invasion russe de 2022 transformava le fortias armate ukrainian in le principal institution militar del pais. Ukrainia ha recipite importante assistentia militar e financial de altere paises, dum le guerra ha causate numerose mortes, destruction de infrastructura e grandes costos economic.

Economia

Kyiv, le centro financial de Ukraina.

Le economia ukrainian combina agricultura, industria, extraction minier, energia, fabrication, servicios e technologia del information. Le Union Europee es un del principal socios commercial del pais. Avant le guerra a grande scala, Ukrainia esseva un importante exportator de productos agricole e possedeva un sector industrial e technologic significative.

Le guerra ha reducite le production, perturba le commercio e causate importante destruction material. Le reconstruction del pais representa un importante desafio economic, al latere de problemas plus ancian como corruption, debilitate institutional e disparitates regional.

Agricultura

Ukrainia es un importante productor e exportator de frumento, mais, hordeo, colza e girasole. Le fertilitate de su chernozem rende le agricultura un del pilares del economia. Le guerra ha perturbate le production agricole, le transport del productos e le exportation per le Mar Nere, con consequentias etiam pro le mercatos alimentari international.

Turismo e transporto

Avant le invasion de 2022, le turismo se concentrava particularmente in Kyiv, Lviv, Odesa, Kamianets-Podilskyi, le Carpatos e le costa del Mar Nigre. Le pais possede numerose castellos, ecclesias, monumentos historic e sitos natural. Le turismo in Crimea declinava fortemente post le annexion russe de 2014.

Ukrainia ha un vaste rete ferroviari e importante vias fluvial, includente le Nipro e le Danubio. Le guerra ha damnificate pontes, stratas, ferrovias e portos, e ha limitate le navigation maritime.

Energia e technologia del information

Le systema energetic ukrainian depende de energia nuclear, carbon e gaz natural. Le central nuclear de Zaporizhzhia es un del plus grande del mundo. Desde 2022, attaccos e occupationes ha causate importante problemas pro le infrastructura energetic.

Le sector del technologia del information ha devenite un componente importante del economia. Numerose companias e professionales continuava lor activitate durante le guerra, frequentemente con operationes partialmente transferite verso altere regiones o altere paises.

Demographia

Avant le invasion a grande scala, Ukrainia habeva un population de plus de 41 milliones de personas e un population majoritariemente urban. Le population ha diminuite desde le initio del annos 1990 per un combination de basse natalitate, mortalitate e migration. Le censimento de 2001 monstrava un majoritate de ukrainianos, con le rusos como le principal minoritate.

Le guerra in le Donbas e le invasion de 2022 provocava le displaciamento de milliones de personas intra le pais e verso altere paises europee. Le population actual e su distribution geographic es difficile a establir con precision a causa del guerra e del occupation de partes del territorio.

Areas urban

Kyiv es le plus grande citate del pais. Altere importante citates include Kharkiv, Odesa, Dnipro, Donetsk, Lviv e Zaporizhzhia. Le guerra ha alterate profundemente le population e le conditiones de vita de multe citates, particularmente in le regiones oriental e meridional.

Linguas

Durante le periodo post-Secunde Guerra Mundial, le russification de ucrainianos ethnic, assi como le immigration de massa de russos ethnic, cambiava significativamente le composition ethnic e linguistic del population de Ucraina. Le cambio esseva specialmente evidente in le Donbas, ubi le parlantes de ucrainiano deveniva un minoritate.

Le ukrainiano es le sol lingua official del pais. Le russo es largamente comprendite e esseva historicamente multo usate, specialmente in le regiones oriental e meridional. Minoritates linguistic include parlatores de romaniano, hungaro e altere linguas.

Durante le periodo sovietic, le russo habeva un position dominante in multe dominios del vita public. Post le independentia, le ukrainiano ha ganiate plus grande presentia in le education, le administration e le medios. Le guerra ha accelerate iste transformationes, particularmente in le relation inter lingua, identitate national e cultura.

Diaspora e religion

Un importante diaspora ukrainian existe in Europa, America del Nord e America del Sud, con grande communitates in paises como Canada, Polonia, le Statos Unite e le Regno Unite. Le guerra ha augmentate rapidemente le numero de ukrainianos residente temporarimente o permanentemente in altere paises.

Le christianismo es le religion predominant. Le ecclesias orthodoxe representa le principal tradition religiose, al latere del Ecclesia Greco-Catholic ukrainian, del catholicismo roman e de communitates protestante. Existe anque communitates judee, musulman e de altere religions. Le distribution religiose varie inter le regiones del pais.

Sanitate e education

Le systema de sanitate combina servicios public subventionate e provider private. Reformas ha cercate a modernisar le systema, ma le guerra ha aumentate le demanda de servicios medical, includente le cura de ferites, rehabilitation e supporto psychologic, e ha danificate numerose infrastructuras.

Le education es garantite per le stato e include education general obligatori e education superior. Ukrainia ha un alte taxa de alfabetisation e plure importante universidades, specialmente in Kiovia, Lviv, Kharkiv, Odesa e Chernivtsi. Le pais participa in le Processo de Bologna. Le guerra ha interrompete le education in numerose regiones e ha fortiate multe institutiones a adoptar instruction a distantia.

Cultura

Le Cathedral de Sancte Sophia in Kyiv, un sito del Patrimonio Mundial de UNESCO, es un del principal cathedrals christian in Ukraina.

Le cultura ukrainian ha radices in le christianismo orthodoxe, le traditiones de Kievan Rus', le cultura cosacca e le traditiones popular regional. Le arte, le musica, le litteratura, le architectura e le gastronomia reflecte influentias ukrainian, central-europee, russe e altere.

Ukrainia possede plure sitos inscribite al Patrimonio Mundial del UNESCO. Le guerra ha causate damage a numerose edificios historic, museos e altere elementos del patrimonio cultural.

Differentiationes regional

Le regiones occidental de Ukrainia ha essite historicamente plus influentiate per le culturas central-europee e per traditiones national ukrainian. Le regiones oriental e meridional ha habite historicamente plus grande contacto con le cultura e le lingua russe. Iste distinctiones ha contribuite a differentias politic e cultural, ben que illos non corresponde a divisiones absolute del societate.

Le guerra ha modificate multe de iste patrones. Le uso del ukrainiano e le identification con le stato ukrainian ha crescite in diverse communitates, includente personas qui parlava principalmente russo ante le guerra.

Architectura e litteratura

Le architectura ukrainian include influentias byzantin, polon, russe e austro-hungar, insimul con le stilo baroc ukrainian e le architectura del periodo sovietic. Le litteratura ha origines medieval e include autores como Ivan Kotliarevsky e Taras Shevchenko. Durante le periodo sovietic, autores e intellectuales esseva frequentemente subjectate a censura e repression; post le independentia, le litteratura ukrainian ha experimentate un nove periodo de developpamento.

Musica, medios e gastronomia

Le musica ukrainian comprende musica popular, classical e contemporanee. Instrumentos traditional como le kobza e le bandura ha un importante rolo cultural. Kyiv es un del principal centros del industria cultural e del medios, e internet e le medios social representa importante canales de information.

Le gastronomia traditional include pratos como borscht, varenyky, holubtsi, nalysnyky e kapusnyak. Pane, patatas, cereales, girasole e salo ha anque un importante rolo in le cuisine traditional.

Sport

Le football es un del sportes le plus popular in Ukrainia, e le equipa national ha participate in competiciones international importante. Le pais ha anque producite athletas de nivello international in boxeo, includente Oleksandr Usyk, le fratres Klitschko e Vasyl Lomachenko.

Altere disciplinas importante include le atletismo, ubi Serhii Bubka deveniva un figura international, basket-ball e schacchos. Le sport ukrainian ha continuate a functionar malgrado le disruption causate per le guerra.