Jump to content

Սոցիալական կառույց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Սոցիալական կառույցը, կամ սոցիալական կոնստրուկտը ցանկացած բան է, որն իրականության է գալիս հասարակական համաձայնությամբ, կամ կոլեկտիվ պայմանագրով[1][2]: Սոցիալապես կառուցված իրողությունները հակադրվում են բնական կառույցների հետ, որոնք գոյություն ունեն անկախ մարդու վարքագծից կամ համոզմունքներից[1][2]:

Սոցիալական կառույցների պարզ օրինակներն են բառերի իմաստը և թղթադրամի արժեքը[3]: Այլ օրինակներ, ինչպին է ռասան, նախկինում համարվում էին վիճելի, բայց այժմ գիտնականների համաձայնությամբ ընդունված է, որ դրանք պետք է համարվեն սոցիալական կառուցված, ոչ թե բնական[4][5][6]: Մինչդեռ այլ հնարավոր օրինակներ, ինչպիսիք են գիտական տեսությունները, շարունակում են մնալ փիլիսոփայական բանավեճի առարկա[7][8]:

Հարաբերությունները օբյեկտիվության հետ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

20-րդ դարի ընթացքում փիլիսոփա Ջոն Սիրլը և սոցիոլոգներ Փիթեր Բերգերը և Թոմաս Լաքմանը պնդում էին, որ որոշ սոցիալապես կառուցված իրողություններ, ինչպիսիք են սեփականությունը, քաղաքացիությունը և ամուսնական կարգավիճակը, պետք է համարվեն օբյեկտիվ փաստի ձևեր, և համարում էին նման սոցիալական կառույց համարվող փաստերի օբյեկտիվությունը պետք է ուսումնասիրվի որպես փիլիսոփայական կամ մեթոդաբանական խնդիր[9][10]։

Մյուսները, ինչպիսիք են Գեորգի Լուկաչը, Թեոդոր Ադոռնոն և Մաքս Հորկհայմերը, հիմնվելով Ֆրիդրիխ Նիցշեի և Կառլ Մարքսի գաղափարների վրա՝ պնդում են, որ սոցիալական կառուցված փաստերին որպես բնական վերաբերվելու պրակտիկայի համար պատասխանատու է կոնկրետիզմը և անվանում են դա «ֆանտոմային օբյեկտիվություն»[11][12][13]։

Վերջերս կենսաբանական մարդաբանները և հանրային առողջության փորձագետները պարզել են, որ թեև ռասան սոցիալական կառուցվածք է, ռասիզմի պահպանումը օբյեկտիվորեն ցույց է տալիս բացասական հետևանքներ մարգինալացված խմբերի առողջության և բարեկեցության համար, ինչը ապացուցում է, որ սոցիալական կոնստրուկտը կարող է ազդել օբյեկտիվ իրականության վրա[14][15][16]։

Սոցիալակակն կոնստրուկտի այլ օրինակ են գենդերային դերեը, որոնք ամբողջովին հորինված են, սակայն մեծ ազդեցություն են թողնում հասարակության զարգացման դինամիկայի վրա անհիշելի ժամանակներից մինչև մեր օրերը։

Տես նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 «Social Constructionism». encyclopedia.com. Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 25-ին.
  2. 1 2 Searle, John (2010). The Construction of Social Reality. Free Press. էջեր 3–8.
  3. ↑ Elder-Vass, Dave (2012). The Reality of Social Construction. Cambridge University Press. էջեր 5, 10. ISBN 9781107024373.
  4. ↑ «Race». National Human Genome Research Institute. «Race is a social construct used to group people. Race was constructed as a hierarchal human-grouping system, generating racial classifications to identify, distinguish and marginalize some groups across nations, regions and the world. Race divides human populations into groups often based on physical appearance, social factors and cultural backgrounds.»
  5. ↑ «AABA Statement on Race & Racism». American Association of Biological Anthropologists. 2019. «Race does not provide an accurate representation of human biological variation. It was never accurate in the past, and it remains inaccurate when referencing contemporary human populations. Humans are not divided biologically into distinct continental types or racial genetic clusters. Instead, the Western concept of race must be understood as a classification system that emerged from, and in support of, European colonialism, oppression, and discrimination. It thus does not have its roots in biological reality, but in policies of discrimination. Because of that, over the last five centuries, race has become a social reality that structures societies and how we experience the world. In this regard, race is real, as is racism, and both have real biological consequences.»
  6. ↑ Using Population Descriptors in Genetics and Genomics Research: A New Framework for an Evolving Field (Consensus Study Report). National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. 2023. «In humans, race is a socially constructed designation, a misleading and harmful surrogate for population genetic differences, and has a long history of being incorrectly identified as the major genetic reason for phenotypic differences between groups.»
  7. ↑ Stephen L., Goldman (2022). Science Wars: The Battle Over Knowledge and Reality. Oxford University Press. էջեր 239ff. ISBN 9780197518625.
  8. ↑ Mallon, Ron (2019 թ․ հունվարի 11). «Naturalistic Approaches to Social Construction». Stanford Encyclopedia of Philosophy.
  9. ↑ Searle, John (2010). The Construction of Social Reality. Free Press. էջեր 3–8.
  10. ↑ Berger, Peter L.; Luckmann, Thomas (2011) [1966]. The Social Construction of Reality: A Treatise in the Sociology of Knowledge. Open Road Media. ISBN 9781453215463. «Society does indeed possess objective facticity. And society is indeed built up by activity that expresses subjective meaning. ... How is it possible that subjective meanings become objective facticities? ... This inquiry, we maintain, is the task of the sociology of knowledge.»
  11. ↑ Epstein, Brian (2018 թ․ մարտի 21). «Social Ontology». Stanford Encyclopedia of Philosophy.
  12. ↑ György, Lukács (1967) [1923]. Reification and the Consciousness of the Proletariat. Merlin Press.
  13. ↑ Horkheimer, Max; Adorno, Theodore (2002) [1944]. Dialectic of Enlightenment. Stanford University Press. էջ 163. ISBN 9780804736336.
  14. ↑ «AABA Statement on Race & Racism». American Association of Biological Anthropologists. 2019. «Race does not provide an accurate representation of human biological variation. It was never accurate in the past, and it remains inaccurate when referencing contemporary human populations. Humans are not divided biologically into distinct continental types or racial genetic clusters. Instead, the Western concept of race must be understood as a classification system that emerged from, and in support of, European colonialism, oppression, and discrimination. It thus does not have its roots in biological reality, but in policies of discrimination. Because of that, over the last five centuries, race has become a social reality that structures societies and how we experience the world. In this regard, race is real, as is racism, and both have real biological consequences.»
  15. ↑ Gannon, Megan (2016 թ․ փետրվարի 5). «Race Is a Social Construct, Scientists Argue». Scientific American. «Today, the mainstream belief among scientists is that race is a social construct without biological meaning. ... 'While we argue phasing out racial terminology in the biological sciences, we also acknowledge that using race as a political or social category to study racism, although filled with lots of challenges, remains necessary given our need to understand how structural inequities and discrimination produce health disparities between groups,' [Michael] Yudell [professor of public health at Drexel University] said.»
  16. ↑ «Tackling structural racism and ethnicity-based discrimination in health». World Health Organization. «Across the globe, Indigenous Peoples as well as people of African descent, Roma and other ethnic minorities experience stigma, racism and racial discrimination. This situation often increases their exposure and vulnerability to risk factors and reduces their access to quality health services. The result is that these populations often experience poorer health outcomes. This has been evidenced and exacerbated during the COVID-19 pandemic, in which some of the starkest inequities have emerged among populations experiencing racial discrimination.»
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Սոցիալական_կառույց&oldid=10582926» էջից