Jump to content

Կայուն զարգացման սպառնալիք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կայուն զարգացման սպառնալիք
Ենթադասthreat actor Խմբագրել Wikidata
Անվանել էMandiant Խմբագրել Wikidata

Զարգացած կայուն սպառնալիք (APT), քողարկված վտանգ, որը սովորաբար կառավարվում է պետության կամ պետական հովանավորչություն վայելող խմբերի կողմից։ Այն անօրինական կերպով մուտք է գործում համակարգչային ցանց և երկար ժամանակ մնում աննկատ[1][2]։ Վերջին շրջանում այս տերմինը կարող է վերաբերել նաև պետության հետ կապ չունեցող այն խմբերին, որոնք կոնկրետ նպատակներով իրականացնում են լայնամասշտաբ թիրախային ներխուժումներ[3]։

Նման սպառնալիքի գործիչների դրդապատճառները սովորաբար քաղաքական կամ տնտեսական են[4]: Խոշոր բիզնես ոլորտները կիբերհարձակումների դեպքեր են գրանցվում առաջադեմ գործիչների կողմից։ Դրանք իրականացվում են որոշակի նպատակներով՝ գողություն, լրտեսություն կամ ուղղակի խափանում։ Այս թիրախային ոլորտները ներառում են կառավարությունը, պաշտպանությունը, ֆինանսական ծառայությունները, իրավաբանական ծառայությունները, արդյունաբերությունը, հեռահաղորդակցությունը, սպառողական ապրանքները և շատ ավելին[5][6][7]: Որոշ խմբեր օգտագործում են լրտեսության ավանդական վեկտորներ, ներառյալ սոցիալական ինժեներիան, մարդկային հետախուզությունը և ներթափանցումը՝ ֆիզիկական վայր մուտք գործելու և ցանցային հարձակումներ իրականացնելու համար։ Այս հարձակումների նպատակըհատուկ վնասակար ծրագրեր տեղադրելն է[8]:

Բջջային սարքերի վրա APT հարձակումները նույնպես դարձել են օրինական մտահոգության առարկա, քանի որ հարձակվողները կարողանում են ներթափանցել ամպային և բջջային ենթակառուցվածքներ (տվյալները լսելու, գողանալու և կեղծելու համար)[9]։

Միջին «մշտական մնալու ժամանակը», այսինքն՝ այն ժամանակը, որի ընթացքում APT հարձակումը չի հայտնաբերվում, մեծապես տարբերվում է տարածաշրջանների միջև: FireEye-ը հայտնել է, որ 2018 թվականի համար Ամերիկաներում միջին մնալու ժամանակը կազմել է 71 օր, Եվրոպայի, Մերձավոր Արևելքի և Աֆրիկայի երկրներում՝ 177 օր, իսկ Ասիա- խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում՝ 204 օր:[5] Այսքան երկար մնալու ժամանակը հարձակվողներին թույլ է տալիս զգալի ժամանակ ունենալ հարձակման ցիկլը անցնելու, տարածվելու և իրենց նպատակներին հասնելու համար:

Սահմանում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

APT-ի ճշգրիտ սահմանումները կարող են տարբեր լինել, բայց դրանք կարելի է ամփոփել ստորև նշված պահանջներով.

  • Ընդլայնված՝ պառնալիքի հետևում կանգնած օպերատորներն իրենց տրամադրության տակ ունեն հետախուզական տվյալների հավաքագրման տեխնիկայի լայն սպեկտր։ Դրանք կարող են ներառել առևտրային և բաց կոդով համակարգչային ներխուժման տեխնոլոգիաներ և տեխնիկա, բայց կարող են նաև ընդլայնվել՝ ներառելով պետության հետախուզական ապարատը։ Չնայած հարձակման առանձին բաղադրիչները կարող են չհամարվել «ընդլայնված» (օրինակ՝ վնասակար ծրագրերի բաղադրիչներ, որոնք ստեղծվել են լայնորեն մատչելի «ինքդ արա» վնասակար ծրագրերի կառուցման հավաքածուներից կամ հեշտությամբ ձեռք բերված շահագործող նյութերի օգտագործում), նրանց օպերատորները սովորաբար կարող են անհրաժեշտության դեպքում մուտք գործել և մշակել ավելի ընդլայնված գործիքներ։ Նրանք հաճախ համատեղում են թիրախավորման բազմաթիվ մեթոդներ, գործիքներ և տեխնիկաներ՝ իրենց թիրախին հասնելու և վտանգի ենթարկելու, ինչպես նաև դրան հասանելիությունը պահպանելու համար։ Օպերատորները կարող են նաև գործառնական անվտանգության վրա միտումնավոր կենտրոնացում ցուցաբերել, որը նրանց տարբերակում է «պակաս առաջադեմ» սպառնալիքներից[3][10][11]։
  • Մշտական՝ օպերատորներն ունեն կոնկրետ նպատակներ և չեն փնտրում ֆինանսական կամ այլ շահույթի համար նախատեսված օպորտունիստական նպատակներ: Այս տարբերությունը ենթադրում է, որ հարձակվողներն ուղղորդվում են արտաքին սուբյեկտների կողմից: Նպատակակետը իրականացվում է շարունակական մոնիթորինգի և փոխազդեցության միջոցով՝ սահմանված նպատակներին հասնելու համար: Սա չի նշանակում անընդհատ հարձակումների և վնասակար ծրագրերի թարմացումների հեղեղ: Իրականում, «ցածր և դանդաղ» մոտեցումը սովորաբար ավելի հաջողակ է: Եթե օպերատորը կորցնում է իր թիրախին մուտք գործելու հնարավորությունը, նա սովորաբար կրկին կփորձի մուտք գործել, և ամենից հաճախ՝ հաջողությամբ կիրականացնի դա: Օպերատորի նպատակներից մեկը թիրախային երկարաժամկետ մուտքի պահպանումն է[10][12]։
  • Սպառնալիք՝ APT-ները սպառնալիք են, քանի որ ունեն և՛ կարողություն, և՛ մտադրություն: APT հարձակումները կատարվում են համակարգված մարդկային գործողություններով, այլ ոչ թե անմիտ և ավտոմատացված կոդի կտորներով: Օպերատորներն ունեն որոշակի նպատակ և հմուտ, մոտիվացված, կազմակերպված և լավ ֆինանսավորում: Գործող անձինք չեն սահմանափակվում պետության կողմից հովանավորվող խմբերով[3][10]։

Պատմություն և նպատակներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Բրիտանիայի և ԱՄՆ-ի CERT կազմակերպությունները 2005 թվականին հրապարակել են թիրախային, սոցիալական մշակմամբ էլեկտրոնային նամակների մասին նախազգուշացումներ, որոնցում տրոյականներ են արձակվում զգայուն տեղեկատվություն արտանետելու համար: Այս մեթոդը օգտագործվել է 1990-ականների սկզբին և ինքնին չի հանդիսանում APT: 2006 թվականին ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերն ստեղծել են «Առաջադեմ մշտական սպառնալիք» տերմինը[13], իսկ գնդապետ Գրեգ Ռաթրեյը հանդես է եկել որպես դրա հեղինակ[14]։

Stuxnet համակարգչային որդը, որը թիրախավորել էր Իրանի միջուկային ծրագրի համակարգչային սարքավորումները, APT հարձակման օրինակներից մեկն է: Այս դեպքում Իրանի կառավարությունը կարող է Stuxnet-ի ստեղծողներին համարել առաջադեմ մշտական սպառնալիք[15]։

Համակարգչային անվտանգության մասնագետների շրջանում, ինչպես նաև մեդիա դաշտում, այս տերմինը գրեթե միշտ բնութագրում է այն բարդ և երկարատև գործողությունները, որոնց նպատակը կառավարական մարմինների, ընկերությունների ու քաղաքական ակտիվիստների ցանցերի թիրախավորումն ու շահագործումն է: Ավելին՝ այն կիրառվում է նաև այդ հարձակումների հետևում կանգնած խմբերին՝ A, P և T հատկանիշները վերագրելու համար[16]։ «Առաջադեմ մշտական սպառնալիք» (APT) տերմինը կարող է կենտրոնանալ համակարգչային հաքերության վրա (դեպքերի աճող թվի պատճառով): PC World-ը հայտնել է, որ 2010-2011 թվականներին 81 տոկոս աճ է գրանցվել առաջադեմ թիրախային համակարգչային հարձակումների ոլորտում[17]։

Շատ երկրների գործող անձինք օգտագործել են կիբերտարածությունը որպես անհատների և անհատների խմբերի վերաբերյալ հետախուզական տվյալներ հավաքելու միջոց[18][19][20]։ Միացյալ Նահանգների կիբերհրամանատարությունը պատասխանատու է ԱՄՆ զինված ուժերի հարձակողական և պաշտպանական կիբերգործողությունների համակարգման համար[21]։

Բազմաթիվ աղբյուրներ պնդում են, որ որոշ APT խմբեր կապված են ինքնիշխան պետությունների կառավարությունների հետ կամ հանդիսանում են նրանց գործակալները[22][23][24]։ Զարգացած կայուն սպառնալիքների (APT) թիրախում հաճախ հայտնվում են այն ընկերությունները, որոնք մշակում են հսկայական ծավալի անձնական տվյալներ[25]։ Դրանցից են՝

Bell Canada-ն խորը հետազոտություն է կատարել APT-ների անատոմիայի վերաբերյալ և բացահայտել է Կանադայի կառավարությունում և կարևորագույն ենթակառուցվածքներում լայնորեն տարածված ազդեցությունը: Պարզվել է, որ վերագրումը կատարվել է չինացի և ռուս գործիչներին[28]։

Կյանքի ցիկլ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Դիագրամ, որը պատկերում է առաջադեմ մշտական սպառնալիքի (APT) կյանքի ցիկլի փուլային մոտեցումը, որը կրկնվում է ավարտվելուց հետո։

Առաջադեմ, մշտական սպառնալիքների հետևում կանգնած գործող անձինք աճող և փոփոխվող ռիսկ են ստեղծում կազմակերպությունների ֆինանսական ակտիվների, մտավոր սեփականության և հեղինակության համար[29]՝ հետևելով շարունակական գործընթացին կամ «սպանության շղթային»․

  1. Նպատակի համար թիրախավորել որոշակի կազմակերպություններ
  2. Փորձել ամրապնդել իրենց դիրքերը միջավայրում (ընդհանուր մարտավարությունը ներառում է ֆիշինգային էլ.փոստեր):
  3. Օգտագործել վիրուսային համակարգերը որպես թիրախային ցանց մուտք գործելու հնարավորություն
  4. Տեղադրել լրացուցիչ գործիքներ, որոնք կօգնեն իրականացնել հարձակման նպատակը
  5. Ծածկող հետքեր, որոնք օգտագործվում են ապագա նախաձեռնությունների համար հասանելիություն ապահովելու համար

2013 թվականին Mandiant-ը ներկայացրել է 2004-2013 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում APT մեթոդով ենթադրյալ չինական հարձակումների վերաբերյալ իր հետազոտության արդյունքները[30], որոնք հետևել են նմանատիպ կյանքի ցիկլի.

  • Սկզբնական փոխզիջում։ Այն իրականացվում է սոցիալական ինժեներիայի, սպիրային ֆիշինգի, էլեկտրոնային փոստի կամ զրոյական օրվա վիրուսների միջոցով: Վարակման մեկ այլ տարածված մեթոդներից մեկն այն է, որ նրանք վնասակար ծրագիր են տեղադրում այն կայքում, որտեղ, հավանաբար, կայցելեն զոհի աշխատակիցները[31]։
  • Հենակետի հաստատում։ Այս դեպքում հեռակառավարման ծրագիր է տեղադրվում զոհի ցանցում, ինչի համար անհրաժեշտ է ստեղծել ցանցային հետին դռներ և թունելներ, որոնք թույլ կտան գաղտագողի մուտք գործել վերջինիս ենթակառուցվածքներ։
  • Արտոնությունների բարձրացում։ Տվյալ մոդելի դեպքում անհրաժեշտ է օգտագործել շահագործումներ և գաղտնաբառի կոտրում՝ զոհի համակարգչի նկատմամբ ադմինիստրատորի արտոնություններ ստանալու և Windows տիրույթի ադմինիստրատորի հաշիվներին ընդլայնելու համար։
  • Ներքին հետախուզություն։ Այս դեպքում պետք է տեղեկատվություն հավաքել շրջակա ենթակառուցվածքների, վստահության հարաբերությունների և Windows տիրույթի կառուցվածքի վերաբերյալ։
  • Կողմնակի շարժում։ Այս դեպքում անհրաժեշտ է ընդլայնել այլ աշխատանքային կայանների, սերվերների և ենթակառուցվածքային տարրերի վրա վերահսկողությունը և իրականացնել տվյալների հավաքագրում։
  • Ներկայության պահպանում։ Այս դեպքում անհրաժեշտ է պահովել մուտքի ալիքների և նախորդ քայլերում ձեռք բերված լիազորագրերի շարունակական վերահսկողություն։
  • Առաքելության ավարտ։ Վերջինիս պարագայում անհրաժեշտ է գողացված տվյալները դուրս բերել զոհի ցանցից։

Mandiant ընկերության կողմից վերլուծված միջադեպերի տվյալներով՝ հարձակվողները զոհի ցանցը վերահսկել են միջինում մեկ տարի, իսկ ամենաերկարատև դեպքում՝ գրեթե հինգ տարի[30]։ Ենթադրվում է, որ ներխուժումներն իրականացրել է Չինաստանի Ժողովրդական-ազատագրական բանակի Շանհայում տեղակայված 61398 ստորաբաժանումը։ Չինաստանի պաշտոնական ներկայացուցիչները նշել են, որ որևէ առնչություն չունեն այս հարձակումներին[32]։

Secdev-ի կողմից նախկինում հրապարակված զեկույցները նույնպես բացահայտել էին չինացի դերակատարների մասնակցությունը և փաստեր ներկայացրել նրանց դեմ[33]։

Մեղմացման ռազմավարություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գոյություն ունեն տասնյակ միլիոնավոր վնասակար ծրագրերի տարբերակներ[34], որոնք դժվարացնում են APT-ից պաշտպանությունը: APT գործողությունները գաղտնի են և դժվար հայտնաբերվող, սակայն APT-ի հետ կապված հրամանատարության և կառավարման ցանցային երթևեկությունը կարող է հայտնաբերվել ցանցային մակարդակում: Տարբեր աղբյուրներից ստացված խորը լոգարիթմների վերլուծությունները և լոգարիթմների փոխկապակցվածությունը սահմանափակ օգտակարություն ունեն APT գործողությունները հայտնաբերելու համար: Ավանդական անվտանգության տեխնոլոգիաները և մեթոդները անարդյունավետ են եղել APT-ները հայտնաբերելու կամ մեղմելու համար[35]։ Ակտիվ կիբերպաշտպանությունը ավելի մեծ արդյունավետություն է ապահովել APT-ները հայտնաբերելու և հետապնդելու (գտնել, շտկել, ավարտել) հարցում[36][37]։

APT խմբեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չինաստան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • PLA Unit 61398 (հայտնի է նաև որպես APT1)
  • PLA Unit 61486 (հայտնի է նաև որպես APT2)
  • Buckeye (հայտնի է նաև որպես APT3)[38]
  • Red Apollo (հայտնի է նաև որպես APT10)
  • Numbered Panda (հայտնի է նաև որպես APT12)
  • APT15 (հայտնի է նաև որպես Vixen Panda or Ke3chang)[39]
  • DeputyDog (հայտնի է նաև որպես APT17)[40]
  • Dynamite Panda or Scandium (հայտնի է նաև որպես APT18)[41]
  • Codoso Team (հայտնի է նաև որպես APT19)
  • Wocao (հայտնի է նաև որպես APT20)[42][43]
  • APT22 (aka Suckfly)[44]
  • APT26 (aka Turbine Panda)[45]
  • APT 27[46]
  • PLA Unit 78020 (հայտնի է նաև որպես APT30 and Naikon)
  • Zirconium[47] (հայտնի է նաև որպես APT31, Violet Typhoon, կամ the Wuhan Xiaoruizhi Science and Technology Company)[48][49][50]
  • APT40
  • Double Dragon[51] (հայտնի է նաև որպես APT41, Winnti Group, Barium կամ Axiom)[52][53]
  • Spamouflage (հայտնի է նաև որպես Dragonbridge կամ Storm 1376)[54][55]
  • Hafnium[56][57]
  • LightBasin[58][59] (Also known as UNC1945)
  • Tropic Trooper[60]
  • Volt Typhoon[61]
  • Flax Typhoon[62]
  • Charcoal Typhoon (հայտնի է նաև որպես CHROMIUM)[63][64]
  • Salmon Typhoon (հայտնի է նաև որպես SODIUM)[63][64]
  • Salt Typhoon (հայտնի է նաև որպես GhostEmperor կամ FamousSparrow)[65][66]
  • Liminal Panda[67]
  • MirrorFace[68]
  • Mustang Panda (հայտնի է նաև որպես UNC6384)[69][70]
  • UNC3886[71]
  • Phantom Taurus[72][73]
  • UNC2814[74]

Պակիստան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Charming Kitten (հայտնի է նաև որպես APT35)
  • Elfin Team (հայտնի է նաև որպես APT33)
  • Helix Kitten (հայտնի է նաև որպես APT34)
  • Pioneer Kitten[83]
  • Remix Kitten (հայտնի է նաև որպես APT39, ITG07, or Chafer)[84][85]
  • MuddyWater[86]

Հարավային Կորեա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Kimsuky (հայտնի է նաև որպես APT43)
  • Lazarus Group (հայտնի է նաև որպես APT38)
  • Ricochet Chollima (հայտնի է նաև որպես APT37)

Ռուսաստան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Berserk Bear
  • Cozy Bear (հայտնի է նաև որպես APT29)
  • Fancy Bear (հայտնի է նաև որպես APT28)
  • FIN7
  • Gamaredon[87] (հայտնի է նաև որպես Primitive Bear)
  • Sandworm (հայտնի է նաև որպես APT44)
  • Venomous Bear[88]

Թուրքիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • StrongPity (հայտնի է նաև որպես APT-C-41 or PROMETHIUM)[89]

ԱՄՆ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուզբեկստան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • SandCat խումբ, որն ըստ «Կասպերսկի» ընկերության տվյալների՝ կապված է Ուզբեկստանի Պետական անվտանգության ծառայության հետ[91]

Վիետնամ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • OceanLotus (հայտնի է նաև որպես APT32)[92][93]

Հնդկաստան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • APT-C-35[94]
  • Appin[95]
  • Bahamut
  • Confucius
  • Hangover Group
  • ModifiedElephant
  • Patchwork (Dark Samurai)
  • SideWinder
  • Scybers
  • Urpage

Անվանում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարբեր կազմակերպություններ կարող են տարբեր անվանումներ վերագրել միևնույն դերակատարին։ Քանի որ յուրաքանչյուր անկախ հետազոտող կարող է ունենալ իր սեփական պատկերացումներն ու գնահատականները APT խմբերի վերաբերյալ, այնպիսի ընկերություններն, ինչպիսիք են CrowdStrike-ը, Kaspersky-ն, Mandiant-ը և Microsoft-ը, կիրառում են անվանակարգման սեփական ներքին համակարգերը[96]։ Տարբեր կազմակերպությունների կողմից տրված անվանումները կարող են վերաբերել մասնակիորեն համընկնող, բայց, ի վերջո, տարբեր խմբերի՝ հիմնվելով հավաքագրված տարբեր տվյալների վրա։

CrowdStrike-ը կենդանիներին դասակարգում է ըստ ազգային-պետական կամ այլ կատեգորիայի, օրինակ՝ «Kitten»՝ Իրանի համար և «Spider»՝ կիբեռհանցագործության վրա կենտրոնացած խմբերի համար[97]: Այլ ընկերություններ խմբերին տրվող անվանումները նույնպես հիմնվել են այս համակարգի հիման վրա։ Օրինակ՝ Rampant Kitten-ը անվանվել է Check Point-ի կողմից, այլ ոչ թե CrowdStrike-ի կողմից[98]։

Դրագոսը APT խմբերի անվանումները հիմնում է հանքանյութերի վրա[99]։

Mandiant-ը համարակալված հապավումներ է հատկացնում երեք կատեգորիաներին՝ APT, FIN և UNC, ինչի արդյունքում ստացվում են APT անուններ, ինչպիսին է FIN7-ը Նմանատիպ համակարգ օգտագործող այլ ընկերություններից են Proofpoint-ը (TA) և IBM-ը (ITG և Hive)[99]։

Microsoft-ի նախկինում կիրառված անունները եղել են հիմնականում պարբերական աղյուսակից։ Դրանք հաճախ ոճավորվել են մեծատառերով (օրինակ՝ POTASSIUM): 2023 թվականի ապրիլին Microsoft-ը փոխել է իր անվանակոչման սխեման՝ օգտագործելով եղանակի վրա հիմնված անուններ (օրինակ՝ Volt Typhoon)[100]։

Տես նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ «What Is an Advanced Persistent Threat (APT)?». www.kaspersky.com. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 22-ին. Վերցված է 2019-08-11-ին.
  2. ↑ «What Is an Advanced Persistent Threat (APT)?». Cisco (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 22-ին. Վերցված է 2019-08-11-ին.
  3. 1 2 3 Maloney, Sarah. «What is an Advanced Persistent Threat (APT)?» (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 7-ին. Վերցված է 2018-11-09-ին.
  4. ↑ Cole., Eric (2013). Advanced Persistent Threat: Understanding the Danger and How to Protect Your Organization. Syngress. OCLC 939843912.
  5. 1 2 «M-Trends Cyber Security Trends». FireEye (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ սեպտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2019-08-11-ին.
  6. ↑ «Cyber Threats to the Financial Services and Insurance Industries» (PDF). FireEye. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2019 թ․ օգոստոսի 11-ին.
  7. ↑ «Cyber Threats to the Retail and Consumer Goods Industry» (PDF). FireEye. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2019 թ․ օգոստոսի 11-ին.
  8. ↑ «Advanced Persistent Threats: A Symantec Perspective» (PDF). Symantec. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2018 թ․ մայիսի 8-ին.
  9. ↑ Au, Man Ho (2018). «Privacy-preserving personal data operation on mobile cloud—Chances and challenges over advanced persistent threat». Future Generation Computer Systems. 79: 337–349. doi:10.1016/j.future.2017.06.021.
  10. 1 2 3 «Advanced Persistent Threats (APTs)». IT Governance. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ օգոստոսի 11-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 11-ին.
  11. ↑ «Advanced persistent Threat Awareness» (PDF). TrendMicro Inc. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 10-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 11-ին.
  12. ↑ «Explained: Advanced Persistent Threat (APT)». Malwarebytes Labs (ամերիկյան անգլերեն). 2016-07-26. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 9-ին. Վերցված է 2019-08-11-ին.
  13. ↑ «Assessing Outbound Traffic to Uncover Advanced Persistent Threat» (PDF). SANS Technology Institute. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2013-06-26-ին. Վերցված է 2013-04-14-ին.
  14. ↑ «Introducing Forrester's Cyber Threat Intelligence Research». Forrester Research. Արխիվացված է օրիգինալից 2014-04-15-ին. Վերցված է 2014-04-14-ին.
  15. ↑ Beim, Jared (2018). «Enforcing a Prohibition on International Espionage». Chicago Journal of International Law. 18: 647–672. ProQuest 2012381493. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 22-ին. Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 18-ին.
  16. ↑ «Advanced Persistent Threats: Learn the ABCs of APTs - Part A». SecureWorks. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 7-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 23-ին.
  17. ↑ Olavsrud, Thor (2012 թ․ ապրիլի 30). «Targeted Attacks Increased, Became More Diverse in 2011». CIO Magazine. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ ապրիլի 14-ին. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 14-ին.
  18. ↑ «An Evolving Crisis». BusinessWeek. 2008 թ․ ապրիլի 10. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հունվարի 10-ին. Վերցված է 2010-01-20-ին.
  19. ↑ «The New E-spionage Threat». BusinessWeek. 2008 թ․ ապրիլի 10. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ ապրիլի 18-ին. Վերցված է 2011-03-19-ին.
  20. ↑ Rosenbach, Marcel; Schulz, Thomas; Wagner, Wieland (2010-01-19). «Google Under Attack: The High Cost of Doing Business in China». Der Spiegel. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ հունվարի 21-ին. Վերցված է 2010-01-20-ին.
  21. ↑ «Commander Discusses a Decade of DOD Cyber Power». U.S. DEPARTMENT OF DEFENSE (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ սեպտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2020-08-28-ին.
  22. ↑ «Under Cyberthreat: Defense Contractors». Bloomberg.com. BusinessWeek. 2009 թ․ հուլիսի 6. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ հունվարի 11-ին. Վերցված է 2010-01-20-ին.
  23. ↑ «Understanding the Advanced Persistent Threat». Tom Parker. 2010 թ․ փետրվարի 4. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ փետրվարի 18-ին. Վերցված է 2010-02-04-ին.
  24. ↑ «Advanced Persistent Threat (or Informationized Force Operations)» (PDF). Usenix, Michael K. Daly. 2009 թ․ նոյեմբերի 4. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 11-ին. Վերցված է 2009-11-04-ին.
  25. ↑ «Anatomy of an Advanced Persistent Threat (APT)». Dell SecureWorks. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2012-05-21-ին.
  26. ↑ Gonzalez, Joaquin Jay III; Kemp, Roger L. (2019-01-16). Cybersecurity: Current Writings on Threats and Protection. McFarland. էջ 69. ISBN 978-1-4766-7440-7.
  27. ↑ Ingerman, Bret; Yang, Catherine (2011 թ․ մայիսի 31). «Top-Ten IT Issues, 2011». Educause Review. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ ապրիլի 14-ին. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 14-ին.
  28. ↑ McMahon, Dave; Rohozinski, Rafal. «The Dark Space Project: Defence R&D Canada – Centre for Security Science Contractor Report DRDC CSS CR 2013-007» (PDF). publications.gc.ca. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2016-11-05-ին. Վերցված է 2021-04-01-ին.
  29. ↑ «Outmaneuvering Advanced and Evasive Malware Threats». Secureworks. Secureworks Insights. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 7-ին. Վերցված է 2016 թ․ փետրվարի 24-ին.
  30. 1 2 «APT1: Exposing One of China's Cyber Espionage Units». Mandiant. 2013. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 19-ին.
  31. ↑ «What are MITRE ATT&CK initial access techniques». GitGuardian - Automated Secrets Detection (անգլերեն). 2021-06-08. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ նոյեմբերի 29-ին. Վերցված է 2023-10-13-ին.
  32. ↑ Blanchard, Ben (2013-02-19). «China says U.S. hacking accusations lack technical proof». Reuters. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ ապրիլի 14-ին. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 14-ին.
  33. ↑ Deibert, R.; Rohozinski, R.; Manchanda, A.; Villeneuve, N.; Walton, G (2009 թ․ մարտի 28). «Tracking GhostNet: investigating a cyber espionage network». The Munk Centre for International Studies, University of Toronto. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ դեկտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2023 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
  34. ↑ RicMessier (2013-10-30). GSEC GIAC Security Essentials Certification All (անգլերեն). McGraw Hill Professional, 2013. էջ xxv. ISBN 978-0-07-182091-2.
  35. ↑ «Anatomy of an APT (Advanced Persistent Threat) Attack». FireEye (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 7-ին. Վերցված է 2020-11-14-ին.
  36. ↑ «Threat Intelligence in an Active Cyber Defense (Part 1)». Recorded Future (ամերիկյան անգլերեն). 2015-02-18. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 20. Վերցված է 2021-03-10-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ unfit URL (link)
  37. ↑ «Threat Intelligence in an Active Cyber Defense (Part 2)». Recorded Future (ամերիկյան անգլերեն). 2015-02-24. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 27. Վերցված է 2021-03-10-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ unfit URL (link)
  38. ↑ «Buckeye: Espionage Outfit Used Equation Group Tools Prior to Shadow Brokers Leak». Symantec. 2019-05-07. Արխիվացված օրիգինալից 2019-05-07-ին. Վերցված է 2019-07-23-ին.
  39. ↑ Cimpanu, Catalin (2021 թ․ դեկտեմբերի 5). «Microsoft seizes domains used by Chinese cyber-espionage group Nickel (APT15)». therecord.media (անգլերեն). Recorded Future. Վերցված է 2025-10-07-ին.
  40. ↑ «APT17: Hiding in Plain Sight - FireEye and Microsoft Expose Obfuscation Tactic» (PDF). FireEye. 2015 թ․ մայիս. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2023 թ․ նոյեմբերի 24-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 21-ին.
  41. ↑ «China-Based Threat Actors» (PDF). U.S. Department of Health and Human Services Office of Information Security. 2023 թ․ օգոստոսի 16. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2023 թ․ դեկտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 29-ին.
  42. ↑ van Dantzig, Maarten; Schamper, Erik (2019-12-19). «Wocao APT20» (PDF). fox-it.com. NCC Group. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2021 թ․ մարտի 22-ին. Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 23-ին.
  43. ↑ Vijayan, Jai (2019 թ․ դեկտեմբերի 19). «China-Based Cyber Espionage Group Targeting Orgs in 10 Countries». www.darkreading.com. Dark Reading. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 12-ին.
  44. ↑ Barth, Bradley (2016-03-16). «'Suckfly' in the ointment: Chinese APT group steals code-signing certificates». SC Media (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ սեպտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2024-09-24-ին.
  45. ↑ «Building China's Comac C919 airplane involved a lot of hacking, report says». ZDNET (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ նոյեմբերի 15-ին. Վերցված է 2024-09-24-ին.
  46. ↑ Lyngaas, Sean (2021 թ․ օգոստոսի 10). «Chinese hackers posed as Iranians to breach Israeli targets, FireEye says». www.cyberscoop.com. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ նոյեմբերի 29-ին. Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 15-ին.
  47. ↑ Lyngaas, Sean (2019 թ․ փետրվարի 12). «Right country, wrong group? Researchers say it wasn't APT10 that hacked Norwegian software firm». www.cyberscoop.com. Cyberscoop. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 16-ին.
  48. ↑ Lyngaas, Sean (2020 թ․ հոկտեմբերի 16). «Google offers details on Chinese hacking group that targeted Biden campaign». Cyberscoop. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 16-ին.
  49. ↑ «How Microsoft names threat actors». Microsoft. 2024 թ․ հունվարի 16. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հուլիսի 10-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 21-ին.
  50. ↑ «Treasury Sanctions China-Linked Hackers for Targeting U.S. Critical Infrastructure». U.S. Department of the Treasury (անգլերեն). 2024-03-19. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ մարտի 25-ին. Վերցված է 2024-03-25-ին.
  51. ↑ «Double Dragon APT41, a dual espionage and cyber crime operation». FireEye. 2019-10-16. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2020-04-14-ին.
  52. ↑ «Bureau names ransomware culprits». Taipei Times. 2020 թ․ մայիսի 17. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 22-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 22-ին.
  53. ↑ Greenberg, Andy (2020 թ․ օգոստոսի 6). «Chinese Hackers Have Pillaged Taiwan's Semiconductor Industry». Wired (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 1059-1028. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 22-ին. Վերցված է 2024-07-14-ին.
  54. ↑ Sabin, Sam (2022 թ․ հոկտեմբերի 26). «New pro-China disinformation campaign targets 2022 elections: Report». Axios. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հոկտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2022 թ․ հոկտեմբերի 27-ին.
  55. ↑ Milmo, Dan (2024-04-05). «China will use AI to disrupt elections in the US, South Korea and India, Microsoft warns». The Guardian (բրիտանական անգլերեն). ISSN 0261-3077. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ մայիսի 25-ին. Վերցված է 2024-04-07-ին.
  56. ↑ Naraine, Ryan (2021-03-02). «Microsoft: Multiple Exchange Server Zero-Days Under Attack by Chinese Hacking Group». securityweek.com (English). Wired Business Media. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հուլիսի 6-ին. Վերցված է 2021-03-03-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  57. ↑ Burt, Tom (2021-03-02). «New nation-state cyberattacks». blogs.microsoft.com (English). Microsoft. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 2-ին. Վերցված է 2021-03-03-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  58. ↑ Nichols, Shaun (2021-10-20). «'LightBasin' hackers spent 5 years hiding on telco networks». TechTarget. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ նոյեմբերի 29-ին. Վերցված է 2022-04-08-ին.
  59. ↑ Ilascu, Ionut (2021-10-19). «LightBasin hacking group breaches 13 global telecoms in two years». Bleeping Computer. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հուլիսի 24-ին. Վերցված է 2022-04-08-ին.
  60. ↑ Cimpanu, Catalin. «Hackers target the air-gapped networks of the Taiwanese and Philippine military». ZDnet. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 22-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 16-ին.
  61. ↑ Intelligence, Microsoft Threat (2023-05-24). «Volt Typhoon targets US critical infrastructure with living-off-the-land techniques». Microsoft Security Blog (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 17-ին. Վերցված է 2023-05-26-ին.
  62. ↑ Tucker, Eric (2024-09-18). «FBI disrupts Chinese cyber operation targeting critical infrastructure in the US». Associated Press (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ սեպտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2024-09-18-ին.
  63. 1 2 «Disrupting malicious uses of AI by state-affiliated threat actors». 2024 թ․ փետրվարի 14. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 16-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 16-ին.
  64. 1 2 «Staying ahead of threat actors in the age of AI». Microsoft. 2024 թ․ փետրվարի 14. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 16-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 16-ին.
  65. ↑ Krouse, Sarah; McMillan, Robert; Volz, Dustin (2024 թ․ սեպտեմբերի 25). «China-Linked Hackers Breach U.S. Internet Providers in New 'Salt Typhoon' Cyberattack». The Wall Street Journal. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հոկտեմբերի 7-ին. Վերցված է 2024 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.
  66. ↑ Krouse, Sarah; Volz, Dustin; Viswanatha, Aruna; McMillan, Robert (2024 թ․ հոկտեմբերի 5). «U.S. Wiretap Systems Targeted in China-Linked Hack». The Wall Street Journal. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հոկտեմբերի 5-ին. Վերցված է 2024 թ․ հոկտեմբերի 5-ին.
  67. ↑ Sabin, Sam (2024 թ․ նոյեմբերի 19). «New China-linked telco attackers». Axios. Վերցված է 2024 թ․ նոյեմբերի 19-ին.
  68. ↑ Yamaguchi, Mari (2025-01-08). «Japan links Chinese hacker MirrorFace to dozens of cyberattacks targeting security and tech data». Associated Press (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2025 թ․ հունվարի 8-ին. Վերցված է 2025-01-08-ին.
  69. ↑ Rajagopalan, Megha (2025-06-19). «China Is Hacking Russia to Steal War Secrets». The New York Times (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Վերցված է 2025-06-20-ին.
  70. ↑ Gatlan, Sergiu. «Windows zero-day actively exploited to spy on European diplomats». BleepingComputer (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2025-11-03-ին.
  71. ↑ «What is UNC3886, the group that attacked Singapore's critical information infrastructure?». The Straits Times (անգլերեն). 2025-07-18. ISSN 0585-3923. Վերցված է 2025-07-19-ին.
  72. ↑ Kapko, Matt (2025-09-30). «Palo Alto Networks spots new China espionage group showcasing advanced skills». CyberScoop (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2025-09-30-ին.
  73. ↑ Sirico, Greg (2025 թ․ սեպտեմբերի 30). «China's 'Phantom Taurus' Hacks Middle East». www.govinfosecurity.com (անգլերեն). Վերցված է 2025-09-30-ին.
  74. ↑ Vicens, A.J. (2026 թ․ փետրվարի 25). «Google disrupts Chinese-linked hackers that attacked 53 groups globally». Reuters. Վերցված է 2026 թ․ փետրվարի 26-ին.
  75. ↑ «Gorgon Group, Group G0078 | MITRE ATT&CK®». attack.mitre.org. Վերցված է 2025-11-26-ին.
  76. ↑ «The Gorgon Group (Threat Actor)». malpedia.caad.fkie.fraunhofer.de. Վերցված է 2025-11-26-ին.
  77. ↑ News, The Hacker. «APT36 Targets Indian Government with Golang-Based DeskRAT Malware Campaign». The Hacker News (անգլերեն). Վերցված է 2025-11-26-ին. {{cite web}}: |last= has generic name (օգնություն)
  78. ↑ «APT36: Targets Indian BOSS Linux Systems with Weaponized AutoStart Files». CYFIRMA (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2025-11-26-ին.
  79. ↑ «Transparent Tribe, COPPER FIELDSTONE, APT36, Mythic Leopard, ProjectM, Group G0134 | MITRE ATT&CK®». attack.mitre.org. Վերցված է 2025-11-26-ին.
  80. ↑ «Operation C-Major (Threat Actor)». malpedia.caad.fkie.fraunhofer.de. Վերցված է 2025-11-26-ին.
  81. ↑ Labs, Black Lotus (2021-08-11). «ReverseRat Reemerges with a (Night)Fury: New Campaign and New Developments, Same Familiar Side-Actor». Lumen Blog (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2025-11-26-ին.
  82. ↑ «SideCopy, Group G1008 | MITRE ATT&CK®». attack.mitre.org. Վերցված է 2025-11-26-ին.
  83. ↑ Montalbano, Elizabeth (2020 թ․ սեպտեմբերի 1). «Pioneer Kitten APT Sells Corporate Network Access». Threat Post. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 22-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 3-ին.
  84. ↑ «APT39, ITG07, Chafer, Remix Kitten, Group G0087 | MITRE ATT&CK®». attack.mitre.org. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ դեկտեմբերի 30-ին. Վերցված է 2022-12-30-ին.
  85. ↑ «Crowdstrike Global Threat Report 2020» (PDF). crowdstrike.com. 2020. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2020-03-14-ին. Վերցված է 2020-12-30-ին.
  86. ↑ Iranian Government-Sponsored MuddyWater Actors Conducting Malicious Cyber Operations
  87. ↑ Kyle Alspach (2022 թ․ փետրվարի 4). «Microsoft discloses new details on Russian hacker group Gamaredon». VentureBeat. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ փետրվարի 6-ին. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 22-ին.
  88. ↑ «Adversary: Venomous Bear - Threat Actor». Crowdstrike Adversary Universe (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2022-03-22-ին.
  89. ↑ Warren Mercer; Paul Rascagneres; Vitor Ventura (2020 թ․ հունիսի 29). «PROMETHIUM extends global reach with StrongPity3 APT». Cisco. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ մարտի 22-ին. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 22-ին.
  90. ↑ «Equation: The Death Star of Malware Galaxy». Kaspersky Lab. 2015-02-16. Արխիվացված օրիգինալից 2019-07-11-ին. Վերցված է 2019-07-23-ին.
  91. ↑ Gallagher, Sean (2019 թ․ հոկտեմբերի 3). «Kaspersky finds Uzbekistan hacking op… because group used Kaspersky AV». arstechnica.com. Ars Technica. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 22-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 5-ին.
  92. ↑ Panda, Ankit. «Offensive Cyber Capabilities and Public Health Intelligence: Vietnam, APT32, and COVID-19». thediplomat.com. The Diplomat. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 22-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 29-ին.
  93. ↑ Tanriverdi, Hakan; Zierer, Max; Wetter, Ann-Kathrin; Biermann, Kai; Nguyen, Thi Do (2020 թ․ հոկտեմբերի 8). Nierle, Verena; Schöffel, Robert; Wreschniok, Lisa (eds.). «Lined up in the sights of Vietnamese hackers». Bayerischer Rundfunk. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 22-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 11-ին. «In Bui's case the traces lead to a group presumably acting on behalf of the Vietnamese state. Experts have many names for this group: APT 32 and Ocean Lotus are best known. In conversations with a dozen of information security specialists, they all agreed that this is a Vietnamese group spying, in particular, on its own compatriots.»
  94. ↑ Lakshmanan, Ravie. «DoNot APT Expands Operations, Targets European Foreign Ministries with LoptikMod Malware». The Hacker News (անգլերեն). Վերցված է 2025-08-01-ին.
  95. ↑ «APT Attacks Trace To India, Researcher Says». www.darkreading.com (անգլերեն). Վերցված է 2025-04-28-ին.
  96. ↑ BushidoToken (2022 թ․ մայիսի 20). «Threat Group Naming Schemes In Cyber Threat Intelligence». Curated Intelligence. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ դեկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 21-ին.
  97. ↑ «CrowdStrike 2023 Global Threat Report» (PDF). CrowdStrike. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2024 թ․ մարտի 26-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 21-ին.
  98. ↑ «Rampant Kitten». Thailand Electronic Transactions Development Agency. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ նոյեմբերի 29-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 21-ին.
  99. 1 2 BushidoToken (2022 թ․ մայիսի 20). «Threat Group Naming Schemes In Cyber Threat Intelligence». Curated Intelligence. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ դեկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 21-ին.
  100. ↑ Lambert, John (2023 թ․ ապրիլի 18). «Microsoft shifts to a new threat actor naming taxonomy». Microsoft. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունվարի 22-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 21-ին.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
APT խմբերի ցանկ
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Կայուն_զարգացման_սպառնալիք&oldid=10930410» էջից