Դոկտրին
| Ենթադաս | topic, դպրոց, կարծիք, աշխարհայացք  | |
|---|---|---|
| Մասն է | ավանդույթ, դպրոց, գաղափարախոսություն | |
| Թեմայով վերաբերում է | կոդիֆիկացիա | |
| Հետազոտվում է | հասարակագիտություն | |
Դոկտրին կամ դոկտրինա (լատ. doctrina՝ ուսմունք, սովորեցում, docere՝ սովորեցնել), մի շարք սկզբունքների, համոզմունների, ուսմունքների կամ տեսական համակարգերի ամբողջություն է, որը ընդունված է որևէ կազմակերպության, համայնքի կամ խմբի կողմից և ծառայում է այդ խմբի հավատալիքների, քաղաքականության կամ գաղափարախոսության ձևավորմանը և ուղղորդմանը։
Տերմինը լայնորեն կիրառվում է ակադեմիական, կրոնական, քաղաքական, իրավական և գաղափարական, ինչպես նաև փիլիսոփայական միջավայրերում՝ իբրև հիմնարար սկզբունքների համակարգ, որն ուղղորդում է մտածողության և գործելակերպի որոշակի ընթացք։[1]
Ստուգաբանություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]«Դոկտրինա» բառը ծագում է լատիներեն doctrina բառի գրադարձությունից, որը նշանակում է ուսուցում, գիտելիք, դաստիարակություն, իսկ վերջինս wiederum (գերմ.՝ այժմ՝ իր հերթին, նորից վերադարձով) գալիս է բայի docēre ձևից, որը նշանակում է «սովորեցնել»։ Այդ արմատից են առաջացել նաև այլ մտերմիկ լատինական ձևեր, ինչպիսիք են doctor (սովորեցնող, այսինքն՝ դասախոս կամ գիտնական), ինչպես նաև անգլերեն doctrine, doctor, doctrinal և այլն։
Doctrina բառը դասական լատիներենում գործածվել է և՛ ուսման բովանդակության, և՛ ուսուցման գործողության իմաստով։ Այդ կերպ այն ձեռք է բերել ոչ միայն իմացաբանական (գիտելիք), այլև համակարգային իմաստ՝ որպես հավաքական ուսմունք կամ գաղափարական սկզբունքների ամբողջություն։ Հետագայում, միջնադարյան և նորագոյացյալ եվրոպական լեզուներում՝ մասնավորապես անգլերենում (doctrine), ֆրանսերենում (doctrine), գերմաներենում (Doktrin) և այլ լեզուներում, այդ բառը սկսել է գործածվել հատկապես կրոնական, քաղաքական, ռազմական և իրավաբանական կոնտեքստներում՝ որպես պաշտոնապես ձևակերպված ու ընդունված գաղափարների կամ ուսմունքների համախումբ։
Բառի հայերեն տարբերակը՝ դոկտրինա, գրական և գիտական լեզվամտածողության մեջ ամրապնդվել է հատկապես XIX–XX դարերից, երբ սկսեցին ավելի լայն գործածվել գիտական տերմինները՝ հաճախ եվրոպական լեզուներից փոխառությամբ։
Այսպիսով «դոկտրինա» բառը պատմականորեն արմատավորված է ուսուցման և գաղափարական կառուցվածքի մասին պատկերացումներում, կրելով սկզբում դիդակտիկ-իմացաբանական, ապա նաև տեսական-գաղափարական իմաստներ՝ անցնելով լատիներենից ժամանակակից լեզուներ և մտնելով ակադեմիական, կրոնական և քաղաքական բառապաշար։
Սահմանումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Oxford English Dictionary – «Հավատալիքների կամ սկզբունքների համակարգ, որը սովորեցվում է և ընդունվում որոշակի խմբի՝ օրինակ՝ եկեղեցու կամ քաղաքական կուսակցության կողմից»։[2]
Merriam-Webster Dictionary – «Սկզբունք կամ դիրքորոշում, կամ սկզբունքների ամբողջություն՝ որևէ համակարգում՝ գիտական, կրոնական կամ քաղաքական»։[3]
Cambridge Dictionary – «Հավատալիքների կամ սկզբունքների ամբողջություն, հատկապես քաղաքական կամ կրոնական բնույթի, որոնք ընդունված են որոշակի խմբի կողմից»։[4]
Encyclopaedia Britannica – «Քաղաքական, կրոնական կամ այլ գաղափարական սկզբունքների համակարգ, որը ծառայում է որպես ուղղորդող գաղափարախոսություն»։[5]
Դոգմա և դոկտրինա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Այս երկու հասկացությունները հաճախ շփոթվում են, սակայն ունեն զգալի տարբերություններ՝ հատկապես կրոնական ոլորտում։
- Դոգմա (հուն․ δόγμα)՝ անփոփոխ, պարտադիր ընդունելի ճշմարտություն, որը չի կարող քննարկվել կամ վերանայվել։ Այն համարվում է վերին հեղինակությամբ հաստատված և հակափաստարկման ենթակա չէ՝ լինելով հավատքի հիմք։
Օրինակ: Կաթոլիկ եկեղեցու կողմից ընդունված Մարիամի անարատ հղիացման կամ քավարանի գոյության մասին դոգման։
- Դոկտրինա՝ ենթակա է մեկնաբանման, աստիճանական զարգացման կամ հստակեցման՝ կախված աստվածաբանական հետազոտություններից, ժամանակի փոփոխություններից ու պատմական հանգամանքներից։
Օրինակ: Ադվենտիստական դոկտրինաները փոփոխվել են 19-րդ դարից ի վեր, սակայն պահպանում են շարունակականության սկզբունք։
Այսպիսով, դոկտրինան դինամիկ և բաց համակարգ է, մինչդեռ դոգման՝ փակ ու անփոփոխ։
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ https://goong.com/hy/word/doctrine_h%D5%A1%D5%B5%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%B6%D5%B8%D5%BE/
- ↑ https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/doctrine?utm_source=chatgpt.com
- ↑ https://www.merriam-webster.com/dictionary/doctrine?utm_source=chatgpt.com
- ↑ Cambridge Dictionary – https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/doctrine
- ↑ Encyclopaedia Britannica – https://www.britannica.com/topic/doctrine