Բրազիլիայի կայսրության տնտեսություն

Բրազիլիայի կայսրության տնտեսություն

տարածաշրջանի տնտեսություն

Ենթադաս	Հարավային Ամերիկայի տնտեսություն
Երկիր	Բրազիլիայի կայսրություն
Վայր	Բրազիլիայի կայսրություն

Բրազիլիայի կայսրության (1822–1889) տնտեսություն (անգլ.՝ Economy of the Brazilian Empire), տնտեսություն, որը կենտրոնացած է եղել հումքի արտահանման վրա՝ 1822 թվականին երկրի անկախացումից հետո։ Ներքին շուկան փոքր է եղել՝ վարկերի պակասի և քաղաքների, գյուղերի ու ֆերմաների գրեթե լիակատար ինքնաբավության պատճառով, որոնք հիմնականում կատարել են սննդի արտադրություն և անասնապահություն։ 19-րդ դարի առաջին կեսին կայսերական կառավարությունը մեծ ներդրումներ է կատարել ճանապարհների բարելավման մեջ՝ միաժամանակ պահպանելով նավահանգիստների գերազանց համակարգ։ Առաջինը նպաստել է երկրի հեռավոր շրջանների միջև առևտրային փոխանակման և հաղորդակցության բարելավմանը, իսկ երկրորդը նույնն արել է արտաքին առևտրի համար:

Անկախությունից հետո Բրազիլիայի տնտեսությունը չափազանց դիվերսիֆիկացված է եղել, սակայն միապետական կառավարությունից մեծ ջանքեր են պահանջվել Բրազիլիայում ստրկության վրա հիմնված զուտ գաղութային տնտեսական համակարգից ժամանակակից կապիտալիստական համակարգի անցումն իրականացնելու համար։ Մինչև իր անկումը միապետությունը շարունակել է նշանակալի տնտեսական աճը, որը սկսվել է 1808 թվականին Բրագանզայի արքայազն Ջոնի թագադրմամբ։ Սա մասամբ պայմանավորված է եղել մինչև 1889 թվականը հաջորդական կառավարական կաբինետների կողմից ընդունված լիբերալիզմով, որը նախապատվությունը տվել է մասնավոր նախաձեռնությանը:

Արժույթ

Կայսրության օրոք (և մինչև 1942 թվականը) դրամական միավորը ռեալն է եղել («արքայական»), հոգնակի ձևով ունեցել է réis անվանում, որը ծագել է պորտուգալական ռեալից։ Այն սովորաբար կոչվել է milréis (անգլերեն՝ thousand royals) և գրվել է որպես 1$000։ «Հազար միլրեն (1.000$000) հայտնի է եղել որպես conto de réis (ռեյի միավոր)»։ Մեկ conto de réis-ը ներկայացված է եղել արժեքից առաջ գրված Rs նշանով և միավորների խումբը (1000 ռեյից փոքր) բաժանող դոլարի նշանով։

Ընդհանուր տեսք

Կապիտալից զուրկ երկրի համար տնտեսական բարելավումը պահանջել է որքան հնարավոր է շատ ներդրումներ արտահանման համար նախատեսված արտադրության մեջ։ Սակայն նման ընթացքը բարդացել է բրազիլական արտադրության արտադրանքի գրեթե լիակատար բացակայությամբ։ Այս պակասը հանգեցրել է ներմուծման զգալի աճի՝ ստեղծելով շարունակական դեֆիցիտ։ Ներմուծված ապրանքների մեջ ամենաակնառուն ի թիվս այլ բաների գործվածքեղենն է եղել, ինչպես նաև գինիները, օճառը, սննդամթերքը և օծանելիքը։ Մինչև 1850-ական թվականներին ածուխը, մեքենաները, ցեմենտը, երկաթը, երկաթե իրերը և երկաթե գործիքները կազմել են Մեծ Բրիտանիայից Բրազիլիա ներմուծման 11%-ը։ Սակայն Բրազիլիայի անընդհատ արդյունաբերականացման գործընթացը 1889 թվականին այս տոկոսը բարձրացրել է մինչև 28%։

Տասնամյակների ընթացքում ի հայտ եկան նոր տեխնոլոգիաներ և ներքին արտադրողականության աճի հետ մեկտեղ զգալիորեն աճել է արտահանումը, ինչը հնարավորություն է տվել հասնել առևտրային հաշվեկշռի ցանկալի հավասարակշռությանը։ 1820-ական թվականներին շաքարը կազմել է ընդհանուր արտահանման մոտ 30%-ը, բամբակը՝ 21%-ը, սուրճը՝ 18%-ը, իսկ կաշին՝ 14%-ը։ Քսան տարի անց սուրճը հասել է ընդհանուր արտահանման 42%-ի, շաքարը՝ 27%-ի, կաշվին և մորթինը՝ 9%-ի, իսկ բամբակը՝ 8%-ի։ Սակայն դա չի նշանակում այս ապրանքներից որևէ մեկի արտադրության կրճատում՝ ընդհակառակը տեղի է ունեցել հակառակը «դա արտացոլել է այս ոլորտների հարաբերական աճի տարբերությունը»։ Այս ընդամենը քսան տարվա ընթացքում, ըստ պատմաբան Բորիս Ֆաուստոյի «բրազիլական արտահանման ծավալը կրկնապատկվել է, իսկ անվանական արժեքը՝ եռապատկվել», մինչդեռ ֆունտ ստերլինգով դրա արժեքը աճել է ավելի քան 40%-ով:

Երկաթուղի Պետրոպոլիսում, (1885 թվական)։ Գնացքների ի հայտ գալը թույլ է տվել բեռնափոխադրումները դարձնել ավելի հեշտ և շատ ավելի արագ, զգալիորեն նվազեցնելով արտադրական ծախսերը։

1820-ական թվականներին Բրազիլիան արտահանել է 11,000 տոննա կակաո, մինչդեռ 1880 թվականին այդ թիվը հասել է 73,500 տոննայի: 1821-1825 թվականներին այն արտահանել է 41,174 տոննա շաքար, իսկ 1881-1885 թվականներին այն հասել է 238,074 տոննայի։ Մինչև 1850 թվականը կաուչուկի արտադրությունը աննշան է եղել, սակայն 1881-1890 թվականների միջև այն հասել է երրորդ տեղի բրազիլական արտահանման մեջ։ 1827-1830 թվականներին այն կազմել է մոտ 81 տոննա, իսկ 1852 թվականին հասել է 1632 տոննայի։ 1900 թվականին երկիրը արտահանել էր 24,301,452 տոննա կաուչուկ։ Բրազիլիան նաև 1821-1860 թվականներին արտահանել է մոտ 3,377,000 տոննա սուրճ, մինչդեռ 1861-1889 թվականներին այդ թիվը հասել է 6,804,000 տոննայի։ Տեխնոլոգիական նորարարությունները նույնպես նպաստել են արտահանման աճին։ Դրա հիմնական պատճառը շոգեմեքենաների և երկաթուղիների ներդրումն էր, որոնք թույլ են տվել բեռների փոխադրումը դարձնել շատ ավելի հեշտ և շատ ավելի արագ։ Երկրի առաջին երկաթուղային գիծը, որն ուներ ընդամենը 15 կիլոմետր, բացվել է 1854 թվականի ապրիլի 30-ին , երբ շատ եվրոպական երկրներ դեռ չունեին այն: 1868 թվականին կար 718 կիլոմետր երկարությամբ երկաթուղային գիծ։ Կայսրության ավարտին՝ 1889 թվականին այն աճել է մինչև 9200 կիլոմետր, մինչդեռ ևս 9000 կիլոմետր շինարարության փուլում է եղել։

Կայսրության արտահանման բացարձակ արժեքը 1850 թվականին ամենաբարձրն է եղել Լատինական Ամերիկայում (երեք անգամ ավելի, քան Արգենտինայինը, որը չորրորդ տեղում էր). Բրազիլիան այս առումով և ընդհանուր տնտեսական առումով պահպանել է այս դիրքը մինչև միապետության ավարտը։ 1859 թվականին ներմուծման և արտահանման միջև վճարային հաշվեկշիռը հասել է հավասարակշռության՝ արտահանումը աստիճանաբար աճել է ներմուծման համեմատ և կայսրության առևտրային հաշվեկշիռը 1865 թվականից սկսած կայունորեն դրական է դարձել։ 1874 թվականից հետո վճարային հաշվեկշիռը դարձել է ակնհայտորեն բարենպաստ։ Բրազիլական արտահանման մեծ մասը գյուղատնտեսական ապրանքներ են եղել։ Համեմատության համար՝ 1850-1900 թվականներին գյուղատնտեսական ապրանքները կազմել են Միացյալ Նահանգների ընդհանուր արտահանման 73%-ից 83%-ը։ Տնտեսական աճը նկատվել է Բրազիլիայի համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) մեջ, որը 1840 թվականի մոտ 50.000.000$000-ից 1889 թվականին հասել է 500.000.000$000 ռեալի (տարեկան աճի տեմպը 1840 թվականից ի վեր կազմել է 4.81%)։ Բրազիլիայի տնտեսական աճը, հատկապես 1850 թվականից հետո, ըստ պատմաբան Բորիս Ֆաուստոյի «շատ լավ» համեմատելի է եղել Միացյալ Նահանգների և եվրոպական երկրների տնտեսական աճի հետ։ Միապետության վերջին տարում Բրազիլիան «բարգավաճ և [միջազգային] հարգանք վայելող» երկիր է եղել, ըստ պատմաբան Օլիվեյրա Լիմայի: Պատմաբան Հեյտոր Լիրան գրել է, որ՝

Տեսարան Ռիո դե Ժանեյրոյի կենտրոնից, 1889 թվական։ Միջազգային առևտուրը 47 տարվա ընթացքում տարեկան աճել է 3.88%-ով

«Կայսրությունը, երկրի առաջընթացի և նյութական զարգացման տեսանկյունից՝ հետամնացության և լճացման ժամանակաշրջանը չէր, որին մինչ օրս մեղադրում են շատերը, ովքեր չեն ցանկանում աշխատել մեր պատմության այս ժամանակաշրջանի մասին ավելի լավ իմանալու համար։ Եվ ճշմարտությունն այն է, որ Բրազիլիան ըստ էության այս և այլ առումներով Լատինական Ամերիկայի առաջին ազգն է եղել։ Այս գերիշխանությունը այն պահպանել է մինչև միապետության վերջին օրը»։

Բրազիլիայի մեկ շնչի հաշվով եկամուտը 1890 թվականին կազմել է 770 դոլար (1990 թվականի ԱՄՆ դոլարով)։ Կայսրության օրոք երկրի տնտեսական ներուժի մասին պատկերացում կազմելու համար, եթե «այն կարողանար պահպանել 1870 թվականին ձեռք բերված արտադրողականության մակարդակը և կարողանար արտահանումը մեծացնել 19-րդ դարի երկրորդ կեսին գրանցված տեմպերով, ապա 1950 թվականին նրա մեկ շնչի հաշվով եկամուտը համեմատելի կլիներ Արևմտյան Եվրոպայի երկրների մեկ շնչի հաշվով միջին եկամտի հետ և երկիրը այդքան էլ հետ չէր մնա մյուսներից»: Այսինքն՝ 20-րդ դարի երկրորդ կեսի սկզբին երկիրը ոչ միայն ավելի հարուստ կլիներ, այլև բրազիլացի ժողովուրդը կունենար շատ ավելի բարձր կենսամակարդակ, քան իրականում տիրում էր այդ ժամանակ։ Ժուան դե Սկանտիմբուրգոյի խոսքերով՝ «Բրազիլիայի քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական առաջընթացը խոչընդոտող գործոնը Առաջին Հանրապետությունն է եղել [որը սկսվել է 1889 թվականի վերջին] և դրա հետևանքները տարածվել են դեպի ապագա»:

Առաջին հանրապետական կառավարության աղետալի ֆինանսական քաղաքականությունը հանգեցրել է տնտեսական լճացման, որը տևել է 1890 թվականից մինչև 1930 թվականը։ Բրազիլիայի կայսրության ՀՆԱ-ն 1890 թվականին գրեթե 40%-ով ավելի էր, քան Արգենտինայինը (11 միլիարդ դոլար՝ համեմատած 1990 թվականի 7 միլիարդ դոլարի հետ)։ 1913 թվականին Արգենտինան ուներ աշխարհի չորրորդ խոշորագույն տնտեսությունը՝ մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն հավասար է եղել Գերմանիայի և Նիդերլանդների ՀՆԱ-ին և ավելի բարձր, քան Իսպանիայինը, Իտալիայինը, Շվեդիային և Շվեյցարիայինը։ Նրա ՀՆԱ-ն 31%-ով ավելի բարձր է եղել, քան Բրազիլիայինը (29 միլիարդ դոլար՝ համեմատած 20 միլիարդ դոլարի հետ)։ Բրազիլիայի տնտեսությունը Արգենտինայի տնտեսությանը կհասներ միայն 1940-ականներին՝ միապետության անկումից ավելի քան 50 տարի անց։

Արտահանվող ապրանքներ և տոկոսային մասնաբաժին ըստ տասնամյակի
Տարիներ	Սուրճ	Շաքարավազ	Բամբակ	Կաուչուկ	Մորթի և կաշի	Այլ	Ընդհանուր
1821–1830	18,4%	30,1%	20,6%	0,1%	13,6%	17,2%	100%
1831–1840	43,8%	24,1%	10,8%	0,3%	7,9%	13,2%	100%
1841–1850	41,4%	26,7%	7,5%	0,4%	8,5%	15,5%	100%
1851–1860	48,8%	21,2%	6,2%	2,3%	7,2%	6,0%	100%
1861–1870	45,5%	12,3%	18,3%	3,1%	6,0%	14,8%	100%
1871–1880	56,6%	11,8%	9,5%	5,5%	5,6%	11,0%	100%
1881–1889	61,5%	9,9%	4,2%	8,0%	3,2%	13,2%	100%

Գյուղատնտեսություն

Գյուղատնտեսությունը Բրազիլիայում կայսրության օրոք կատարել է չափազանց կարևոր դեր՝ աշխատուժի 80%-ը նվիրված է եղել առաջնային հատվածին, 13%-ը՝ երրորդային հատվածին և 7%-ը՝ երկրորդային հատվածին։ Երկրի գյուղական տարածքում գյուղատնտեսությամբ զբաղվել են արտադրողները (այսինքն՝ առանց ստրուկների օգտագործման), մատակարարելով տեղական շուկան։ Հյուսիսային և հյուսիսարևելյան շրջաններում մշակվում էր բամբակ, իսկ փոքր և միջին չափի ֆերմաները սնունդ էին արտադրում ինչպես ապրուստի, այնպես էլ տեղական շուկաների համար: Մեծ հեռավորությունները բարձրացրել են տրանսպորտի արժեքը, զուգորդված ապրանքների միջմարզային տարանցման հարկերի հետ, զգալիորեն սահմանափակել են ներքին շուկային առնչվող ոլորտների արտադրողների կողմից բաշխման հնարավորությունները:

Տարի	Կակաո (արտահանված տոննա)
1820-ականներ	11,000 տոննա
1880	73,500 տոննա
Տարի	Կաուչուկ (արտահանված տոննա)
1827	81 տոննա
1852	1,632 տոննա
1900	24,301,452 տոննա
Տարի	Սուրճ (արտահանված տոննա)
1821–60 թվականներին	3,377,000 տոննա
1861–89 թվականներին	6,804,000 տոննա
Տարի	Շաքար (արտահանված տոննա)
1821–25 թվականներին	41,174 տոննա
1881–85 թվականներին	238,074 տոննա

Ֆերմա Սան Պաուլո նահանգում, 1880։ Գյուղատնտեսական արտադրողները ձգտել են արդիականացնել իրենց ձեռնարկությունները՝ միջազգային շուկայում մրցունակ մնալու համար։

Հարավարևելյան տարածաշրջանում սուրճի արտադրությունը, որը անկախ Բրազիլիայի սկզբում կազմում էր արտահանման ընդամենը 3%-ը, սկսել է ավելի կարևոր դառնալ Բրազիլիայի տնտեսության համար յուրաքանչյուր անցնող տասնամյակի ընթացքում, հիմնականում միջազգային շուկայում սպառողների աննախադեպ աճի պատճառով։ Սուրճի ֆերմաները գործնականում ինքնաբավ են եղել, դրանք արտադրել են ոչ միայն սուրճ, այլև սնունդ և հագուստ ստրուկների համար, կանխելով այդ շուկաները սպասարկող տնտեսական ոլորտների ի հայտ գալը։ Սակայն 1850 թվականին ստրուկների ներմուծման դադարեցումը (և դրան հաջորդող ստրուկների գնի բարձրացումը) ստիպել է արտադրողներին կենտրոնանալ աշխատուժի պահպանման վրա՝ ի վնաս ինքնաբավության։ Նրանք փնտրում էին արտադրության աճող ծախսերը սահմանափակելու միջոցներ։

Միջազգային շուկայում մրցունակ մնալու համար գյուղատնտեսական արտադրողները կառավարության օգնությամբ արդիականացրել են արտադրությունը՝ կիրառելով տեխնիկական և տեխնոլոգիական նորարարություններ։ Երկրի հյուսիսում և հյուսիս-արևելքում շաքարեղեգի վերամշակման համար ստեղծվել են խոշոր կենտրոններ՝ «engenhos centrais» («կենտրոնական շարժիչներ»), որոնք հեղափոխություն մտցրին ավանդական տնտեսությունում։ Այս գործարանները փոխարինեցին գաղութային շրջանից ի վեր գործող շաքարեղեգի հին գործարաններին՝ արդյունավետորեն արդյունաբերականացնելով ոլորտը։

Սուրճի պլանտացիաների շրջաններում արտադրողները ստրկական աշխատուժից անցում կատարեցին վճարովի համակարգին՝ կլանելով ամեն տարի հազարավոր օտարերկրյա ներգաղթյալների և նախկին ստրուկների։ Օգուտները բազմաթիվ են եղել, բայց գլխավորը արտադրության ծախսերի կրճատումն է եղել, քանի որ ստրուկների ապրուստը ցույց է տվել, որ դրանք ավելի ծանր են, քան ազատ աշխատողների աշխատավարձի վճարումը։ Սան Պաուլոյի նահանգն ավելի մեծ հաջողությունների է հասել հին ստրկատիրական տնտեսական համակարգից դեպի ժամանակակից կապիտալիստական տնտեսական համակարգ անցնելիս։ Սակայն Ռիո դե Ժանեյրոյի նահանգը անկարող է եղել յուրացնել շուկայի նոր միտումները, քանի որ նախընտրում էր ստրկացված աշխատուժի օգտագործումը պահպանել մինչև վերջ ինչն ի վերջո հանգեցրել է նրա տնտեսական փլուզմանը կայսրության վերջում:

Կայսերական կառավարությունը սահմանափակվել է ոչ միայն ժամանակակից սարքավորումների գնման կամ ներգաղթյալների ժամանման համար վարկեր տրամադրելով, այլև նվազեցրել է հարկերը՝ երկրի գյուղատնտեսական արտադրության արդիականացման ջանքերին համագործակցելու համար։ Այս միջոցառումներից մեկը ձեռնարկվել է 1874 թվականին, երբ Ռիո Բրանկոյի կաբինետը սահմանել է 40% մաքսային հարկ բոլոր ներմուծված ապրանքների համար (որը կխթաներ ազգային արդյունաբերությունը), միաժամանակ սահմանելով հարկեր բույսերի, սերմերի, արմատների, սոխուկների և մեխանիկական սարքերի ներմուծման համար՝ գյուղատնտեսությունը զարգացնելու նպատակով։ :

Արդյունաբերություն

Ծագում

Երկաթի գործարան Սորոկաբայում, Սան Պաուլո նահանգ (1884)

Բրազիլական արդյունաբերությունն իր ամենավաղ ծագումն ունի 19-րդ դարի սկզբից ի վեր՝արհեստանոցներում։ Երկրի արդյունաբերական հաստատությունների մեծ մասը հայտնվել է Բրազիլիայի հարավ-արևելքում (հիմնականում Ռիո դե Ժանեյրոյի, Մինաս Ժերայսի և ավելի ուշ՝ Սան Պաուլոյի նահանգներում) և ըստ Առևտրի, գյուղատնտեսության, գործարանների և նավիգացիայի միության՝ 1808-1840 թվականների միջև գրանցված 77 հաստատություն դասակարգվել է որպես «գործարաններ» կամ «արտադրողներ»։ Այնուամենայնիվ դրանց մեծ մասը՝ մոտ 56 հաստատություն այսօրվա չափանիշներով համարվել են արհեստանոցներ, որոնք ուղղված են եղել ճարպից օճառի և մոմերի արտադրությանը, ծխախոտի արտադրությանը, մանելուն և հյուսելուն, սննդամթերքի, երկաթի և մետաղների, բրդի և մետաքսի ստացմանը և այլն։ Նրանք օգտագործել են ստրուկներ և ազատ աշխատողներ։

Կային քսան հաստատություններ, որոնք կարելի էր համարել իրական արտադրողներ, և այդ ընդհանուր թվից տասներեքը ստեղծվել են 1831 և 1840 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Սակայն բոլորը փոքր էին և ավելի շատ նման են եղել մեծ արհեստանոցների, քան իսկական գործարանների։ Այնուամենայնիվ արտադրված ապրանքները բավականին բազմազան են եղել՝ գլխարկներ, սանրեր, սղոցարաններ և մանվածքներ, օճառ և մոմեր, բաժակներ, գորգեր, յուղ և այլն: Հավանաբար ռեգենտության ժամանակաշրջանի անկայունության պատճառով 1841 թվականին այս հաստատություններից միայն ինը հատն են դեռ գործել, բայց այդ ինը մեծ չափերի են եղել և կարող էին համարվել «մանուֆակտուրաների համար նոր դարաշրջանի նախանշաններ»։ Մինչև 1840-ական թվականները իրական արտադրության ի հայտ գալը չափազանց սահմանափակ է եղել՝ երկրի շրջանների ինքնաբավության պատճառով (հիմնականում սուրճ և շաքարեղեգ արտադրող ֆերմերային տնտեսություններ, որոնք արտադրում էին իրենց սեփական սնունդը, հագուստը, սարքավորումները և այլն), կապիտալի պակասի և արտադրության բարձր ծախսերի պատճառով, որոնք անհնար են դարձրել ազգային արտադրողների մրցակցությունը օտարերկրյա արտադրանքի հետ։ Ծախսերը բարձր են եղել, քանի որ հումքի մեծ մասը ներմուծվել է, չնայած որոշ գործարաններ արդեն օգտագործել են մեքենաներ։

Աճ

Ալվես Բրանկոյի սակագնի հրապարակումը փոխել է պատկերը։ Այս սակագինը հաջողությամբ ավելացրել է պետական եկամուտները և խթանել է ազգային արդյունաբերության աճը։ Կապիտալի հանկարծակի աճը ուղղվել է քաղաքային ծառայությունների, տրանսպորտի, առևտրի, բանկերի, արդյունաբերության և այլն ոլորտներում ներդրումներին։ Արդյունաբերություններում ներդրված կապիտալի մեծ մասն ուղղվել է տեքստիլի արտադրությանը։ Աննախադեպ արդյունաբերական աճի հետ մեկտեղ ի հայտ են եկել բազմաթիվ արտադրական հաստատություններ, որոնք զբաղվել են այնպիսի բազմազան արտադրանքով, ինչպիսիք են երկաթի և մետաղի հալումը, մեքենաները, օճառը և մոմեր, բաժակները, գարեջուրը, քացախը, ոսկու և արծաթի գալոնները, կոշիկները, գլխարկները և բամբակյա գործվածքները:

Այս ժամանակահատվածում ստեղծված հիմնական հաստատություններից մեկը Նիտերոյ քաղաքում գտնվող Պոնտա դա Արեա (անգլերեն՝ Sand Tip) մետաղագործական գործարանն էր, որը նաև կառուցել է շոգենավեր։ Հավանական է, որ տեքստիլ արդյունաբերությունն ամենաշատը շահել է՝ լինելով երկրի ամենահինը։ Այն առաջին անգամ հայտնվել է 1826 թվականին Պերնամբուկո նահանգի մայրաքաղաք Ռեսիֆե քաղաքում։ Տեքստիլ ոլորտը բավականին դինամիկ էր միապետական շրջանում և մեծ ներդրումներ է ստացել մինչև 1890 թվականը, երբ այն անկում է ապրել։ Տեղի են ունեցել տարբեր արդիականացումներ, հիմնականում 1840-1860 թվականների միջև, երբ ստեղծվել են բարձր մակարդակի տեխնոլոգիական հնարավորություններով գործարաններ, որոնք կարող էին մրցակցել այլ խոշոր միջազգային կենտրոնների հետ։ Այլ բարելավումներ եղան նաև տեքստիլ արտադրության համար սարքավորումներ և մասեր արտադրելու համար նախատեսված գործարանների և դարբնոցների հիմնադրման հետ մեկտեղ: Ավելին պատրաստի հագուստը բրազիլական տեքստիլ և հագուստի արդյունաբերության արտահանման հիմնական ապրանքային խումբն է եղել, որի բաժինը կազմել է 742 միլիոն դոլար կամ արտահանվող արտադրական ապրանքների ընդհանուր ծավալի 35%-ը։ Բահիա նահանգում ի հայտ եկած արդյունաբերության կենտրոնացումը զգալիորեն ընդլայնել է դրա տնտեսական շրջանակը՝ հասնելով Սեարայի, Պիաուիի և նույնիսկ Մինաս Ժերայսի հարավ։

Ռիո դե Ժանեյրո քաղաքի նավաշինարան, (մոտ 1862)

Աֆրիկյան ստրուկների առևտրի վերացումը 1850 թվականին՝ հակառակ շատ հեղինակների պնդումների, «չի ազատագրել» արդյունաբերական զարգացման համար անհրաժեշտ վարկը։ Այդ պնդումը որևէ փաստաթղթային հիմք չունի։ Ընդհակառակը առևտրում ներգրավված կապիտալն արդեն իսկ ուղղորդվել է այնպիսի ոլորտներ, ինչպիսիք են քաղաքային ծառայությունների ձեռնարկությունները, տրանսպորտը, բանկային գործունեությունը և առևտուրը։ Սակայն հնարավոր է, որ արդյունաբերական ոլորտի աճին անուղղակիորեն նպաստել են բանկային վարկերը: 1850 թվականին եղել է 50 գործարան՝ առնվազն 7.000:000$000 ռեալ կապիտալով։

Կայսերական կառավարությունը մի շարք խթաններ ստեղծել է երկրի արդյունաբերականացման համար։ Դրանցից ամենավաղը թվագրվում է Պեդրու I-ի գահակալության ժամանակաշրջանով՝ կառավարական դրամաշնորհների միջոցով։ Առաջին հաստատությունը, որը նման դրամաշնորհ է ստացել եղել է Fábrica das Chitas-ն (անգլերեն՝ Chitas Factory), որը նվիրված է թղթի և տպագրությանը՝ 1826 թվականի հունիսի 26-ի հրամանագրով։ Այս պրակտիկան վերսկսվել է 1840-ական թվականներին, երբ նոր արդյունաբերական հաստատությունները ստացան սուբսիդիաներ։ 1857 թվականին յոթ գործարան օգտվել է խրախուսման այս պրակտիկայից, որոնց թվում էր վերը նշված Պոնտա դա Արեան, որը պատկանում էր Իրինեու Էվանջելիստա դե Սոուզային (հետագայում՝ Մաուայի վիկոնտ): Այս սուբսիդիաների տրամադրման չափանիշներից մեկը ազատ աշխատողների բացառիկ զբաղվածությունն է եղել։

Նպատակը ոչ միայն հին գաղութային տնտեսական համակարգից ժամանակակից կապիտալիստականին անցումն է եղել, այլև ստրկական աշխատանքից հրաժարվելը։ Այլ խթաններ են ի հայտ եկել, ինչպիսին է 1846 թվականի օգոստոսի 8-ի հրամանագիրը, որը ազատել է արտադրական արտադրանքը որոշակի տրանսպորտային հարկերից (ներքին և արտաքին), պաշտպանել է արդյունաբերական հաստատությունների որոշակի թվով աշխատողների զինվորական զորակոչից և վերացրել է տեքստիլ գործարանների համար ներմուծվող մասերի և մեքենաների վրա դրված մաքսատուրքերը։ Հաջորդ տարի՝ հունիսին նոր հրամանագրով հայտարարվել է, որ ազգային հողի վրա գտնվող բոլոր արդյունաբերական ձեռնարկությունները կազատվեն ներմուծվող հումքի հարկերից։ Այսպիսով, ներքին արդյունաբերության արտադրության ծախսերը զգալիորեն նվազեցին, ինչը թույլ տվել է մրցակցել արտասահմանյան արտադրանքի հետ։ Ալվես Բրանկոյի սակագինը փոփոխության ենթարկվել է 1857 թվականին՝ ներմուծվող ապրանքների հարկը նվազեցնելով մինչև 15%։ Ավելի ուշ, 1870-ականների սկզբին Ռիո Բրանկոյի կաբինետի օրոք արտասահմանյան ապրանքների մաքսատուրքը նոր բարձրացվել է մինչև 40%, իսկ նոր հումքը ազատվել է ներմուծման հարկերից։

Ընդլայնում

Արքայազն Գաստոնը, Յուի կոմսը և արքայադուստր Իզաբելը պաշտոնյաների հետ այցելում են ռազմական զենքի արտադրության գործարան, 1886 թվական

1860-ականների վերջին տեղի ունեցավ նոր արդյունաբերական վերելք, որը պայմանավորված էր երկու զինված հակամարտություններով՝ Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմով և Պարագվայի պատերազմով։ Առաջինի պատճառով ԱՄՆ-ում բամբակի արտադրությունը ընդհատվել է Միության ուժերի կողմից Կոնֆեդերացիայի դեմ իրականացված շրջափակման պատճառով։ Երկրորդը հանգեցրել է արժույթի թողարկմանը և ներմուծման մաքսատուրքերի բարձրացմանը՝ պատերազմի ծախսերը ծածկելու համար։ Սա մեծ խթան հանդիսացավ ոչ միայն տեքստիլ արդյունաբերության, այլև այլ ոլորտների համար, ինչպիսիք են քիմիական նյութերը, սիգարները, ապակին, թուղթը, կաշին, ինչպես նաև օպտիկական և ծովային գործիքները : 1870-ական թվականներին Պարաիբա հովտի սուրճի շրջանի և շաքարի արտադրության որոշ շրջանների անկման պատճառով, տնկարկների շատ սեփականատերեր ներդրումներ կատարեցին ոչ միայն բամբակի տեքստիլ արդյունաբերության, այլև այլ արտադրական ոլորտներում։ Երկաթուղային ցանցի տեղակայումը ամբողջ երկրում խթանել է նաև նոր արդյունաբերական գործունեության ի հայտ գալը, հիմնականում Սան Պաուլոյում։ Այս ժամանակահատվածում արդյունաբերությունը նույնպես մեծ թափ է ստացել։ 1870-ական թվականներից սկսած՝ արդյունաբերության մեծ ընդլայնումը Բրազիլիայում դարձավ անփոփոխ երևույթ։ 1866 թվականին կար 9 տեքստիլ գործարան՝ 795 աշխատողներով։ 1881 թվականին երկրում կար 46 տեքստիլ գործարան՝ 12-ը Բահիայում, 11-ը՝ Ռիո դե Ժանեյրոյում, 9-ը՝ Սան Պաուլոյում, 9-ը՝ Մինաս Ժերայսում և 5-ը՝ այլ նահանգներում։ Հաստատությունների թիվը 1885 թվականին մի փոքր նվազել է՝ հասնելով 42 տեքստիլ գործարանի՝ 3172 աշխատողներով։ Սակայն դա չվնասել է ոլորտի ընդհանուր աճին մինչև 1889 թվականը։

1880 թվականին ստեղծվել է Արդյունաբերական ասոցիացիան, որի առաջին խորհուրդը ընտրվել է հաջորդ տարի։ Ասոցիացիան աջակցում էր նոր արդյունաբերական խթաններին և քարոզչություն էր ծավալում էապես գյուղատնտեսական Բրազիլիայի պաշտպանների դեմ։ 1884 թվականին Բրազիլիայի տնտեսության կապիտալի 9.6%-ը ուղղվել էր արդյունաբերության, իսկ 1885 թվականին՝ 11.2%-ը։ Այս ցուցանիշը կտրուկ նվազել է հանրապետական ժամանակաշրջանում՝ 1895-1899 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում հասնելով 5%-ի, իսկ 1900-1904 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում փոքր-ինչ բարելավվելով՝ հասնելով 6%-ի։ Այնուամենայնիվ Կայսրության օրոք տիրող մակարդակին վերադառնալու համար դեռ շատ տարիներ են պահանջվել։ 1889 թվականին իր անկման պահին միապետական Բրազիլիան ունեցել է 636 գործարան (որը ներկայացնում է 1850 թվականի համեմատ տարեկան 6.74% աճի տեմպ)՝ 401.630:600$000 ռեալ կապիտալով (տարեկան աճի տեմպը՝ 10.94% 1850 թվականից ի վեր)։ Այս թվի 60%-ը զբաղված է եղել տեքստիլ ոլորտում, 15%-ը՝ սննդի, 10%-ը՝ քիմիական, 4%-ը՝ փայտանյութի, 3.5%-ը՝ հագուստի և 3%-ը՝ մետաղագործության ոլորտում։

Տես նաև

• Արդյունաբերացում

Գրականություն

• Calmon, Pedro (2002). História da Civilização Brasileira (պորտուգալերեն). Brasília: Senado Federal.
• Enciclopédia Barsa. Volume 4: Batráquio – Camarão, Filipe. Rio de Janeiro: Encyclopædia Britannica do Brasil, 1987. (pt)
• Fausto, Boris; Devoto, Fernando J. (2005). Brasil e Argentina: Um ensaio de história comparada (1850–2002) (պորտուգալերեն) (2 ed.). São Paulo: Editoria 34.
• Fausto, Boris (1995). História do Brasil (պորտուգալերեն). São Paulo: Fundação de Desenvolvimento da Educação.
• Graça Filho, Afonso de Alencastro (2004). A economia do Império brasileiro (պորտուգալերեն). São Paulo: Atual.
• Lima, Oliveira (1989). O Império brasileiro (պորտուգալերեն). São Paulo: Itatiaia.
• Lyra, Heitor (1977). História de Dom Pedro II (1825–1891): Fastígio (1870–1880) (պորտուգալերեն). Vol. 2. Belo Horizonte: Itatiaia.
• Mead, Walter Russel (2006). Uma orientação especial: a política externa norte-americana e sua influência no mundo (պորտուգալերեն). Rio de Janeiro: Biblioteca do Exército.
• Nassif, Luís (2007). Os cabeças-de-planilha (պորտուգալերեն) (2 ed.). Rio de Janeiro: Ediouro.
• Nobrega, Maílson da (2009 թ․ մայիսի 6). «A candidata e o câncer». VEJA (պորտուգալերեն). No. 42 (2111 ed.).
• Scantimburgo, João de (1980). O Poder Moderador (պորտուգալերեն). São Paulo: Secretaria de Estado da Cultura.
• Silva, Hélio (2005). 1889: A República não esperou o amanhecer (պորտուգալերեն). Porto Alegre: L&PM.
• Sodré, Nelson Werneck (2004). Panorama do Segundo Império (պորտուգալերեն) (2 ed.). Rio de Janeiro: GRAPHIA.
• Szmrecsány, Tamás; Lapa, José Roberto do Amaral (2002). História Econômica da Independência e do Império (պորտուգալերեն) (2 ed.). São Paulo: USP.
• Vainfas, Ronaldo (2002). Dicionário do Brasil Imperial (պորտուգալերեն). Rio de Janeiro: Objetiva.
• Vianna, Hélio (1994). História do Brasil: período colonial, monarquia e república (պորտուգալերեն) (15 ed.). São Paulo: Melhoramentos.