Danau
Il Danau che al traverse Budapest, le capitâl de Ongjarie. | |
| Tipologjie | Flum |
|---|---|
| Posizion | Europe centrâl e sudorientâl |
| Stâts | Gjermanie, Austrie, Slovachie, Ongjarie, Cravuazie, Serbie, Romanie, Bulgarie, Moldavie, Ucraine |
| Superficie | 801.463 km² (bacin idrografic) |
| Profonditât medie | 6 - 8 m |
| Profonditât max | 90 m (Dongje lis Portis di Fier) |
| Lungjece | 2.850 km |
| Imissaris | Inn, Drava, Tisza, Sava, Prut, Isar, Morava |
| Emissaris | Mâr Neri (travis dal Delta dal Danau) |
Il Danau' o ancje Danubi (Danubio par talian , Donau par todesc ,Dunaj in lenghe slovache , Duna in ongjarês , Дунав( Dunav)in cravuat , serp e bulgar , Dunărea in lenghe rumene , Дунай, Dunaj in lenghe ucraine) al è un flum de Europe centrâl e sudorientâl. Cun une lungjece di 2.850 chilometris, al è il secont flum plui lunc dal continent europei daspò de Volghe e il plui lunc teritori te Union Europeane. Il flum al nâs in Gjermanie, te regjon de Foreste Nere (Schwarzwald), de union dai doi piçui flums Brigach e Breg dongje de citât di Donaueschingen. De Gjermanie, al cor in direzion sud-est traviersant o segnant il cunfin di dîs paîs europeans, prin di butâsi tal Mâr Neri par mieç di un grant delte gjeografic al cunfin jenfri le Romanie e l' Ucraine.
Gjeografie e percòrs
[cambie | modifiche il codiç]

Il cors dal Danau al si divît tradizionalmentri in trê grancj setôrs gjeografichis: il Cjaf Danau (Âlt Danau), il Medi Danau e il Bâs Danau. In tal sô prin trat, il flum al traviarse lis montagnis de Gjermanie e lis planuris de Austrie, passant par citâts storichis come Ulma, Ratisbona, Passau e Viene. Daspò di vê passât le strete di Devín al confin cun le Slovachie, al jentre te planure pannoniche, tocjant Bratislave e zirant a Sud viers le Ongjarie par traviersâ le capitâl Budapest.
Cun la direzion Sud-Est, il Danau al segne il confin jenfri le Ongjarie e le Cravuazie, par daspo' jentrâ te Serbie, dulà che al ricêf un dai siei imissaris plui impportants, le Sava, tal cjaf-lûc Belgrât. Plui a Orient, il flum al segne le strete e spetacolâr gore carstiche des Puartis di Fier (Iron Gates) al confin jenfri Serbie e Romanie, un pont strategjic e idroelectric di grande impuartance par le navigazion e le produzion energjetiche.Tal so ultim percòrs, il Danau al còr par centenars di chilometris segnant le frontiere naturâl jenfri leBulgarie e le Romanie, prin di pleâ a Nord e jentrâ te Moldavie e te Ucraine.
Il Delte dal Danau e le ecologje
[cambie | modifiche il codiç]Il Delte dal Danau, cjatât par plui dal sô teritori te Romanie e par une piçule part te Ucraine, al è il secont delte plui grant e il plui ben conservât di dute le Europe. Cun une superficie di plui di 4.100 chilometris cuadrats, al è une rêt di cjanâls, palûts, lats e boscs di salicis. Le regjon je une des riservis biologjichis plui impuarantis dal mont, acetant plui di 300 specis di gjalinis aquatichis e oltri 45 specis di pês d'aghe dolçe, includint il famôs Storion.
Par vie de so ecezionâl biodiversitât e de sô impuartance ecologjiche, il Delte dal Danau al è stât declarât Patrimoni de Umanitât de UNESCO tal 1991 e al è protezût come riserve de biosfere. L'ecosisteme dal bacin danubian, però, al è ancje sot pression par vie de poluzion industriâl, dal drenaç agricul e des grandis dighis costruidis tal secul XX.
Storie e impuartance culturâl
[cambie | modifiche il codiç]
Fin dai timps dai antîcs Grecs e Romans, il Danau al è stât une arterie di comunicazion e di cumierç di primâri nivel. In tal Imperi Roman, il flum al costituive il famôs Limes Danubianus, le frontiere fortificade che divideve il mont roman des popolazions gjermanichis e sarmatichis dal Nord. Fuartecis romanis impuartantis come Vindobona (Viene), Singidunum (Belgrât) e Aquincum (Budapest) son nassudis propît sot lis rivis dal flum.
Te Etât di Mieç e te Etât Moderne, il Danau al è stât il teatri di scuintris militârs, in particolâr tal percors de espansion dal Imperi Otoman viers le Europe Centrâl e tes vueris jenfri Otomans e l'Imperi Asburgjic. Il flum al è stât un pont di incrôs di popui, lenghis e culturis diviersis, insipirant oparis artistichis famosis te leterature e te musiche, come il famôs valzer di Johann Strauss "Il Danau blu" (An der schönen blauen Donau).
Economie e navigazion
[cambie | modifiche il codiç]Il Danau al è une viâl d'aghe navigabîl di primarie impuartance internazionâl. Daspò de inaugurazion dal Cjanâl Reno-Main-Danau tal 1992 te Gjermanie, il flum al fâs part di un grant canâl navigabîl transeuropean che al unìs il Mâr dal Nord cun il Mâr Neri, colegand il puart di Rotterdam a chel di Sulina. Cheste arterie permèt il traspuart di grandis cuantitâts di marcjanzie, materîs primis e prodots agricui.
Lis centrâls idrieletrichis costruidis dilunc il sô percôrs, in particolâr il complès des Puartis di Fier, proviodin une bande considerevule de energjie eletriche par paîs come le Serbie e le Romanie. In plui, il turism fluviâl al è cressût une vore tal vincjesim secul, cun crocerîs fluviâls che puartin mîliars di turiscj a visitâ lis capitâls e lis bielecis naturâls che si cjatin dilunc lis rivis dal flum.