Edukira joan

Ipar Carolina

Aldatu loturak
Wikipedia, Entziklopedia askea
Ipar Carolina
 Ameriketako Estatu Batuak
Ereserkia
The Old North State (en) Itzuli
Administrazioa
Izen ofizialaState of North Carolina
Estatu burujabe Ameriketako Estatu Batuak
ISO 3166-2US-NC
HiriburuaRaleigh
Ipar Carolinako GobernadoreaJosh Stein
Zatiketa
Geografia
Koordenatuak35°30′N 80°00′W / 35.5°N 80°W / 35.5; -80
Azalera139.390 km²
MugakideakVirginia, Hego Carolina, Georgia eta Tennessee
Punturik altuenaMitchell mendia
Demografia
Biztanleria10.439.388 (2020ko apirilaren 1a)
Dentsitatea74,89 bizt/km²
Etxebizitzak4.031.592
Hizkuntza ofizialaingeles
Ordu eremuaEkialdeko Ordu-eremu eta America/New_York
nc.gov

Ipar Carolina[1] (ingelesez: North Carolina, ˌnɔrθ_kærəˈlaɪnə ahoskatua) Ameriketako Estatu Batuetako ekialdean dagoen estatua da, Ozeano Atlantikoaren kostaldean kokatutakoa.

Muga hauexek ditu: Virginia, iparraldean; Hego Carolina, hegoaldean; Tennessee, mendebalean eta Ozeano Atlantikoa, ekialdean. 135.000 km2 eta 5.881.766 biztanle (1980). Biztanleriaren % 25 arraza beltzekoa da. Hiriburua Raleigh da eta hiri nagusiak, Charlotte, Greensboro, Winston-Salem eta Chapel Hill (Unibertsitatea).

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakide hauek ditu: Hegoaldean Hego Carolina, hego-mendebaldean Georgia, mendebaldean Tennessee, iparraldean Virginia eta ekialdean Ozeano Atlantikoa.

Bestela, estatuaren mendebaldean Appalacheak daude, eta tartean mendilerro osoko tontorrik altuena, Mitchell mendia (2.037 m).

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tropikoz behetikoa hego-ekialdean eta kontinentala eta hotzagoa mendebaldean.

NOAAren datuen arabera, 1991–2020 aldian, estatuko urteko batez besteko tenperatura 15,3 °C-koa izan zen.[2][oh 1] Hilabeterik beroena uztaila da (25,5 °C; eguneko gehienekoen batez bestekoa, 31,2 °C) eta hotzena urtarrila (4,9 °C; eguneko gutxienekoen batez bestekoa, −0,9 °C). Urteko prezipitazioa 1290 mm-koa da; hilabeterik euritsuena iraila da (134 mm) eta lehorrena otsaila (86 mm).

1895–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak mendeko 0,6 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) XX. mendeko batez bestekoa (14,7 °C) baino 1,2 °C beroagoak izan dira. Erregistroko bost urte beroenetatik lau 2000tik aurrerakoak dira (2016, 2017, 2019 eta 2024). Urterik beroena 2019 izan zen (16,3 °C) eta hotzena 1917 (13,6 °C).[2]

Etxeak berotzeko eta hozteko behar den energia neurtzeko, NOAAk gradu-egunak kalkulatzen ditu: egun bakoitzean batez besteko tenperatura 18,3 °C-tik zenbat gradu behera dagoen (berokuntza-gradu-egunak) edo gora dagoen (hozte-gradu-egunak), urte osoan batuta. 1991–2020 aldian, urtean batez beste 1866 berokuntza-gradu-egun eta 818 hozte-gradu-egun izan ziren.[2]


    Datu klimatikoak (Ipar Carolina)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 10.7 12.7 16.7 21.9 25.8 29.4 31.2 30.2 27.2 22.2 16.6 12.3 21.4
Batez besteko tenperatura (ºC) 4.9 6.6 10.2 15.0 19.4 23.6 25.5 24.7 21.6 15.8 10.2 6.5 15.3
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -0.9 0.4 3.6 8.2 13.0 17.7 19.9 19.2 15.9 9.3 3.7 0.6 9.2
Pilatutako prezipitazioa (mm) 100 86 105 98 102 120 131 132 134 93 91 99 1290
Iturria: NOAA NCEI, nClimDiv: 1991–2020 normalak (2026-09-04ko bertsioa)
Berotze-marrak, 1895–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura XX. mendeko batez bestekoarekiko (14,7 °C).
189519602025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,3+1,3+0,3+1,0+0,3+0,6+0,7+0,6+0,1+0,4+1,0+1,6
1901–19301991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 30 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1895–2025
°C, XX. mendeko batez bestekoarekiko (14,7 °C)
+2 °C−2 °C
189519602025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Espainiarren ondotik, 1584. urtetik aurrera egokitu ziren bertan lehen kolono britainiarrak, Walter Raleigh itsasgizon ingelesak gidatuta. Hego Carolinarekin bat eginda zegoen lurraldea Ingalaterrako koroaren kolonia bihurtu zen 1663. urtean. Hego Carolinatik bereizi ondoren (1730), independentziaren aldeko mugimenduarekin bat egin zuen eta 1789. urtean Estatu Batuetako estatu bihurtu zen.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera 10.439.388 biztanle zeuden. Batez besteko adina 39,4 urtekoa zen ( Ipar Carolinako mapa), 37,9 urtekoa gizonezkoen artean eta 40,7 urtekoa emakumezkoen artean. Biztanleen % 21,9 18 urtetik beherakoak ziren eta % 17,1 65 urtetik gorakoak. 100 emakumeko, 94,3 gizon zeuden, eta 18 urtetik gorako 100 emakumeko, 91,7 gizon zeuden adin-talde horretan.[3][4]

Mapa
Biztanleria (2025, estimazioa)
Biztanleak (2025)
  • 3.537 – 12.758(10)
  • 13.490 – 19.084(10)
  • 20.533 – 30.830(10)
  • 33.158 – 42.201(10)
  • 42.638 – 51.571(10)
  • 54.786 – 70.258(10)
  • 70.469 – 98.654(10)
  • 99.365 – 152.498(10)
  • 155.096 – 246.558(10)
  • 249.725 – 1.257.235(10)
Mapa
Biztanle-dentsitatea (2025)
Dentsitatea
  • 1,2 bizt./km² – 11,4 bizt./km²(10)
  • 11,6 bizt./km² – 19,3 bizt./km²(10)
  • 20,3 bizt./km² – 24,4 bizt./km²(10)
  • 24,6 bizt./km² – 33,2 bizt./km²(10)
  • 33,8 bizt./km² – 43,8 bizt./km²(10)
  • 44,1 bizt./km² – 56,0 bizt./km²(10)
  • 56,3 bizt./km² – 66,5 bizt./km²(10)
  • 67,5 bizt./km² – 107,9 bizt./km²(10)
  • 114,3 bizt./km² – 162,3 bizt./km²(10)
  • 165,3 bizt./km² – 871,6 bizt./km²(10)

Arraza eta etnizitatea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera, estatuan 10.439.388 biztanle zeuden. Herritarren % 10,7 hispano edo latinoa zen, edozein arrazakoak[oh 2]. Ez-hispanoen artean % 67,7 zuria zen, lekuko biztanleria osoaren % 60,5[oh 3]; % 22,6 beltza edo afroamerikarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 20,2; % 3,6 asiarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 3,3; % 4,4 bi arraza edo gehiago zen, lekuko biztanleria osoaren % 3,9; % 1,1 amerindiarra edo Alaskako natiboa zen, lekuko biztanleria osoaren % 1,0; % 0,1 Hawaiiko edo Ozeaniako uharteetakoa zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,1; eta % 0,5 bestelako arraza bat zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,4.[oh 4][5]

Arraza/etnia Ipar Carolinako mapa
Etnizitatea
2000
95,3 %
2010
91,6 %
8,4 %
2020
89,3 %
10,7 %
Ez-hispanoa edo ez-latinoa Hispanoa edo latinoa
Arraza (ez-hispanoak)
2000
72,1 %
21,6 %
2010
71,3 %
23,1 %
2020
67,7 %
22,6 %
Zuria Beltza edo afroamerikarra Asiarra Bi arraza edo gehiago Amerindiarra edo Alaskako natiboa Hawaiiko edo Ozeaniako uharteak Bestelako arraza bat

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaioterriari dagokionez, biztanleen % 53,6 estatu berean jaiotakoak, % 35,9 beste estatu amerikar batean jaiotakoak eta % 9,1 atzerrian jaiotakoak (atzerritarrak) ziren.[oh 5] Atzerritarren artean, % 42,4 AEBko herritar naturalizatuak ziren eta % 57,6 ez ziren herritarrak. Jatorriari erreparatuta, atzerritarren gehiengoa Latinoamerikan jaiotakoa zen (% 52,2, biztanleria osoaren % 4,7); ondoren Asian (% 27,2, % 2,5), Europan (% 10,2, % 0,9), Afrikan (% 8,1, % 0,7) eta Ipar Amerikan (% 1,9, % 0,2).[oh 6][6]

Jaioterria eta jatorria Ipar Carolinako mapa
Jaioterria
53,6 %
35,9 %
9,1 %
Estatu berean Beste estatu batean Beste (Puerto Rico, e.a.) Atzerrian
Atzerritarren herritartasun-egoera
42,4 %
57,6 %
Naturalizatua Ez-herritarra
Atzerriko jatorria, kontinentea
52,2 %
27,2 %
10,2 %
8,1 %
Latinoamerika Asia Europa Afrika Ipar Amerika Ozeania

Etxebizitza eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estatuan 4.708.710 etxebizitza zeuden, horietatik % 88,4 okupatuta eta % 11,6 hutsik.[7] Okupatutako etxebizitzen artean, % 64,9 jabeek okupatutakoak ziren eta % 35,1 errentan hartutakoak.[4] Estatuan 4.160.856 etxegune zeuden guztira, horietatik % 65,1 familia-etxeguneak ziren eta % 34,9 familiarik gabekoak. Familia-etxeguneen artean, % 71,1 ezkondutako bikoteek osatzen zituzten eta % 28,9 bestelako familia motek. Familiarik gabeko etxeguneen artean, % 81,6 pertsona bakarrik bizi ziren eta % 18,4 beste norbaitekin, ahaiderik gabe.[8] Talde-bizilekuetan bizi ziren 285.522 pertsona (biztanleria osoaren % 2,7); horietatik 61.218 zuzentze- eta gazte-egoitzetan, 109.150 unibertsitateko ikasleen egoitzetan eta 36.715 egoitza militarretan bizi ziren.[7]

4.708.710etxebizitza
4.160.856okupatuak
285.522talde-bizilekuetan

Etxebizitzak Ipar Carolinako mapa

2.701.409
1.459.447
547.854
Jabetzan (2.701.409) Alokairuan (1.459.447) Hutsik (547.854)

Etxegune motak

1.925.448
566.476
1.184.045
267.764
Ezkondutako bikotea (1.925.448) Gizon-burua (ezkontiderik gabe) (217.123) Emakume-burua (ezkontiderik gabe) (566.476) Bakarrik bizi (1.184.045) Beste norbaitekin (267.764)

Talde-bizilekuetako biztanleria

61.218
109.150
36.715
78.439
Zuzentze- eta gazte-egoitzak (61.218) Unibertsitateko egoitzak (109.150) Egoitza militarrak (36.715) Beste (78.439)

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

25 urtetik gorako biztanleen artean, % 90,1k batxilergo-titulua edo goragokoa zuten, % 35,7k unibertsitate-gradua edo goragokoa zuten eta % 13,5k graduondoko titulua (masterra, titulu profesionala edo doktoretza) zuten.[9]

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza ia erabat tabakoan oinarritua dagoen arren, abere eta hegazti hazkuntza ere nahikoa zabaldurik dago. Baso ustiakuntza. Arrantza. Harrobi garrantzitsuak. Industria indartsua (ehungintza, tabakoa, janari industria).

Errenta

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxeguneen errenta mediana 72.388 $ zen ( Ipar Carolinako mapa), eta familiena, 90.290 $. Per capita errenta 41.385 $ zen. Biztanleriaren % 13,0 pobrezia-atalasetik behera zegoen.[10] Etxeguneen artean, % 5,0k 10.000 $ baino gutxiagoko errenta zuten, eta % 10,4k 200.000 $ edo gehiagoko errenta zuten.[11]

72.388 $etxegunearen errenta mediana
90.290 $familiaren errenta mediana
41.385 $biztanleko errenta
% 13,0pobrezian

Etxeguneen errenta banaketa

% 7,1
% 9,6
% 13,0
% 9,8
% 6,9
% 8,3
% 10,4
< 10.000 $ — % 5,0 (214.424) 10.000-14.999 $ — % 3,7 (158.210) 15.000-19.999 $ — % 3,5 (150.018) 20.000-24.999 $ — % 3,6 (153.716) 25.000-29.999 $ — % 3,7 (156.367) 30.000-34.999 $ — % 3,8 (161.959) 35.000-39.999 $ — % 4,0 (169.994) 40.000-44.999 $ — % 3,9 (168.501) 45.000-49.999 $ — % 3,8 (161.255) 50.000-59.999 $ — % 7,1 (304.419) 60.000-74.999 $ — % 9,6 (413.024) 75.000-99.999 $ — % 13,0 (557.416) 100.000-124.999 $ — % 9,8 (418.173) 125.000-149.999 $ — % 6,9 (294.583) 150.000-199.999 $ — % 8,3 (356.589) ≥ 200.000 $ — % 10,4 (443.697)

Iruditegia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Balioak estatu osoko batez bestekoak dira, estazio meteorologikoen datuetatik interpolatutako 5 km-ko sareta batean kalkulatuak; ez dira estazio jakin batekoak. Erliebe handiko lekuetan herriguneko klimatik nabarmen alde daitezke.
  2. ↑ Hispano edo latinoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  3. ↑ Bigarren ehunekoa lekuko biztanleria osoaren gainean kalkulatuta dago, ez soilik hispano ez direnen taldearen gainean. Hispanoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  4. ↑ Arraza-kategoria hauek Ameriketako Estatu Batuetako Zentsu Bulegoak eta Kudeaketa eta Aurrekontu Bulegoak (OMB) ezarritako sailkapen administratiboak dira, ez sailkapen zientifikoak.
  5. ↑ Puerto Ricon jaiotakoak eta atzerrian edo AEBko uharte-eremuetan guraso estatubatuarren seme-alaba gisa jaiotakoak jatorriz estatubatuartzat hartzen dira, eta ez dira atzerrian jaiotakotzat zenbatzen.
  6. ↑ Lehen ehunekoa atzerrian jaiotako biztanleriaren gainean kalkulatuta dago; bigarrena, parentesi artean, estatuko biztanleria osoaren gainean.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskaltzaindia. (2012-05-25). 170. araua: Amerikako toponimia. .
  2. 1 2 3 NOAA National Centers for Environmental Information: «Climate Divisional Database (nClimDiv)», v1.0.0, 2026-09-04ko bertsioa. Datuak: Wikimedia Commons.
  3. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P12, Sex by Age» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  4. 1 2 (Ingelesez) «2020 Census Demographic Profile: Table DP1, Median Age and Housing Tenure» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  5. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  6. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Place of Birth by Nativity and Citizenship Status (Table B05002)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  7. 1 2 (Ingelesez) «2020 Decennial Census Redistricting Data (Public Law 94-171)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  8. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P16, Households by Type» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  9. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B15003, Educational Attainment for the Population 25 Years and Over» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  10. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Tables B19013 (Median Household Income), B19113 (Median Family Income), B19301 (Per Capita Income), and B17001 (Poverty Status in the Past 12 Months)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  11. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B19001, Household Income in the Past 12 Months» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Ipar_Carolina&oldid=11836063"(e)tik eskuratuta