Θάσος

Για άλλες χρήσεις, δείτε: Θάσος (αποσαφήνιση).

Θάσος

Η Θάσος από δορυφόρο
Η Θάσος ως νησί της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης
Γεωγραφία
Αρχιπέλαγος	Αιγαίο Πέλαγος
Έκταση	379 km²
Υψόμετρο	1.204 μ
Υψηλότερη κορυφή	Υψάριο
Χώρα
Ελλάδα
Γεωγραφικό διαμέρισμα	Μακεδονία
Περιφερειακή Ενότητα	Θάσου
Δήμος	Θάσος
Πρωτεύουσα	Λιμένας Θάσου
Δημογραφικά
Πληθυσμός	13.104 (απογραφής 2021)
Πυκνότητα	34,6 /χλμ2
Πρόσθετες πληροφορίες
Ιστοσελίδα	thassos.gr
Σχετικά πολυμέσα

Η Θάσος είναι νησί του βορειοανατολικού Αιγαίου Πελάγους, το οποίο γεωγραφικά ανήκει στη Μακεδονία και αποτελεί το βορειότερο νησί της Ελλάδας. Διοικητικά υπάγεται στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, συγκροτώντας τον ομώνυμο δήμο και την ομώνυμη περιφερειακή ενότητα. Πρωτεύουσα και κύριο λιμάνι του νησιού είναι ο Λιμένας, συχνά αναφερόμενος και ως Θάσος, ενώ δεύτερος μεγαλύτερος οικισμός είναι τα Λιμενάρια. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, ο μόνιμος πληθυσμός του νησιού ανέρχεται σε 13.104 κατοίκους.

Το νησί διακρίνεται για το πλούσιο φυσικό του περιβάλλον, καθώς καλύπτεται από πυκνή βλάστηση με εναλλαγές πεύκων, πλατάνων, ελάτων και ελαιώνων, γεγονός που του έχει προσδώσει τον χαρακτηρισμό «σμαράγδι του Αιγαίου». Η οικονομία της Θάσου βασίζεται παραδοσιακά στον πρωτογενή τομέα, με κυριότερα προϊόντα την ξυλεία, το ελαιόλαδο, τις βρώσιμες ελιές και το μέλι, καθώς και στην εξόρυξη του ομώνυμου λευκού μαρμάρου και στον τουρισμό.

Η Θάσος έχει έκταση 378,84 τετραγωνικά χιλιόμετρα και το μήκος των ακτών της φτάνει τα 115 χιλιόμετρα. Γεωγραφικά βρίσκεται σε κοντινή απόσταση από την ηπειρωτική ακτή της ανατολικής Μακεδονίας. Συγκεκριμένα, απέχει 18 ναυτικά μίλια από την πόλη της Καβάλας και 6 ναυτικά μίλια από την Κεραμωτή, η οποία αποτελεί και το εγγύτερο σημείο σύνδεσης με το αεροδρόμιο της Καβάλας «Μέγας Αλέξανδρος». Το νησί περιβάλλεται επίσης από μικρότερες, ακατοίκητες νησίδες, όπως η Θασοπούλα και το Κοίνυρα, οι οποίες ανήκουν διοικητικά στον ίδιο δήμο.

Ονομασία

Σύμφωνα με την ιστορική παράδοση που διασώζει ο Ηρόδοτος, το νησί οφείλει το όνομά του στον Θάσο, τον επικεφαλής των Φοινίκων αποίκων που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή. Κατά την αρχαιότητα, το νησί έφερε επίσης διάφορες άλλες ονομασίες, με παλαιότερη καταγεγραμμένη την «Ηδωνίς», όνομα που σχετίζεται με το θρακικό φύλο των Ηδωνών που κατοικούσε στα έναντι παράλια της Μακεδονίας.

Μυθολογία

Η ίδρυση και η ονοματοδοσία της Θάσου συνδέονται στενά με τον ελληνικό μυθολογικό κύκλο της αρπαγής της Ευρώπης. Σύμφωνα με τον μύθο, όταν ο Δίας, μεταμορφωμένος σε λευκό ταύρο, απήγαγε την Ευρώπη, ο πατέρας της και βασιλιάς της Φοινίκης, Αγήνωρ, διέταξε τους γιους του, Φοίνικα, Κίλικα και Κάδμο, καθώς και τον εγγονό του (ή γιο του, κατά άλλες πηγές), Θάσο, να ξεκινήσουν την αναζήτησή της, απαγορεύοντάς τους να επιστρέψουν χωρίς αυτήν.

Κατά τη διάρκεια της μακράς περιπλάνησής του, ο Θάσος έφτασε στο βόρειο Αιγαίο. Εντυπωσιασμένος από το πλούσιο φυσικό περιβάλλον, το εύφορο έδαφος και το κλίμα του νησιού, και δεδομένης της αδυναμίας του να εντοπίσει την Ευρώπη, εγκατέλειψε την αναζήτηση. Αποφάσισε να εγκατασταθεί μόνιμα εκεί με τους συντρόφους του, δίνοντας τελικά το όνομά του στο νησί.

Γεωγραφία

Τοπογραφικός χάρτης της Θάσου

Η Θάσος χαρακτηρίζεται από έντονο ορεινό ανάγλυφο, με την οροσειρά του Υψαρίου ή Ψαριού να δεσπόζει στο κεντρικό και ανατολικό τμήμα του νησιού. Η υψηλότερη κορυφή της οροσειράς ανέρχεται σε υψόμετρο 1.203 μέτρων. Παρά το ορεινό της φύσης του, το εσωτερικό του νησιού είναι σε μεγάλο βαθμό προσβάσιμο μέσω ενός εκτεταμένου δικτύου δασικών οδών. Οι ορεινοί όγκοι καταλήγουν σε μικρές, εύφορες πεδινές εκτάσεις, οι οποίες αξιοποιούνται εντατικά για την καλλιέργεια ελαιοδένδρων.

Το υπέδαφος της Θάσου παρουσιάζει ιδιαίτερο γεωλογικό και οικονομικό ενδιαφέρον. Ήδη από την αρχαιότητα, το νησί ήταν ονομαστό για τον ορυκτό του πλούτο, ο οποίος περιλάμβανε κοιτάσματα σιδήρου και χρυσού, καθώς και για τα υψηλής ποιότητας αποθέματα καθαρού λευκού μαρμάρου, η εξόρυξη του οποίου συνεχίζεται απρόσκοπτα μέχρι σήμερα. Επιπλέον, το νησί διαθέτει πλούσιους υδάτινους πόρους, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τις φυσικές πηγές στην περιοχή της Παναγίας.

Η ακτογραμμή της Θάσου, συνολικού μήκους 115 χιλιομέτρων, παρουσιάζει μεγάλη ποικιλομορφία και περιλαμβάνει πολυάριθμες παραλίες. Στις κυριότερες και πλέον προβεβλημένες ακτές του νησιού συγκαταλέγονται:

• Ανατολική και νοτιοανατολική πλευρά: η Χρυσή Αμμουδιά (Σκάλα Παναγιάς), η Χρυσή Ακτή (Σκάλα Ποταμιάς), τα Κοίνυρα, ο Παράδεισος, η Θημωνιά και η χερσόνησος της Αλυκής.
• Νότια πλευρά: η Ψιλή Άμμος, το Αστρίς, η ακτή του Ποτού, το Πευκάρι, καθώς και η ακτογραμμή των Λιμεναρίων που εκτείνεται έως την Τρυπητή.
• Δυτική και βορειοδυτική πλευρά: ο Ατσαπάς (Σκάλα Μαριών), οι ακτές της Καλλιράχης και της Σωτήρας, η Ακτή Αλσυλλίου (Δασύλιο) στη Σκάλα Πρίνου, η Σκάλα Ραχωνίου, ο Παχύς, το Παπαλιμάνι και η Γλυφάδα.
• Περιοχή Λιμένα (πρωτεύουσα): η Ακτή Αγίου Βασιλείου, η παραλία του Συνοικισμού στο ανατολικό τμήμα της πόλης, το Νυστέρι και το Γλυκάδι.

Κλίμα

Το κλίμα της Θάσου είναι τυπικό μεσογειακό (τύπου Csa κατά την κλιματική ταξινόμηση Κέππεν), με ήπιους, υγρούς χειμώνες και θερμά, ξηρά καλοκαίρια. Λόγω της γεωγραφικής της θέσης στο βόρειο Αιγαίο, επηρεάζεται από τις ηπειρωτικές αέριες μάζες, γεγονός που μετριάζει τις ακραίες καλοκαιρινές θερμοκρασίες σε σύγκριση με τη νότια Ελλάδα.

Οι πρώτες συστηματικές παρατηρήσεις για το κλίμα του νησιού ανάγονται στον 5ο αιώνα π.Χ. και ανήκουν στον θεμελιωτή της ιατρικής επιστήμης, Ιπποκράτη. Κατά τη διάρκεια της τριετούς διαμονής του στη Θάσο, ο Ιπποκράτης κατέγραψε λεπτομερή μετεωρολογικά δεδομένα. Στο έργο του Επιδημιών Α΄, διασώζει πολύτιμες κλιματολογικές πληροφορίες για την περιοχή, σημειώνοντας χαρακτηριστικά ότι «κατά κανόνα ο χειμώνας έμοιαζε με άνοιξη».

Κλιματικά δεδομένα Θάσου
Μήνας	Ιαν	Φεβ	Μάρ	Απρ	Μάι	Ιούν	Ιούλ	Αύγ	Σεπ	Οκτ	Νοε	Δεκ	Έτος
Υψηλότερη Μέγιστη °C (°F)	19.8	20.4	23.6	27.3	30.9	35.7	37.2	39.0	36.1	30.0	25.3	20.9	39
Μέση Μέγιστη °C (°F)	10.5	12.2	14.3	18.5	23.7	28.3	31.2	32.1	27.1	20.9	16.6	12.5	20,66
Μέση Μηνιαία °C (°F)	7.3	8.8	10.7	14.2	19.2	23.7	26.4	27.3	22.8	17.2	13.4	9.5	16,71
Μέση Ελάχιστη °C (°F)	4.1	5.3	7.0	9.9	14.7	19.1	21.6	22.4	18.4	13.4	10.2	6.4	12,71
Χαμηλότερη Ελάχιστη °C (°F)	−4.8	−3.8	−2.6	2.3	8.9	11.4	16.3	17.8	9.3	6.6	1.2	−3.3	−4,8
Βροχόπτωση mm (ίντσες)	112,3	55,7	74,1	48,7	41,2	57,5	17,5	15,6	30	71,2	128,5	142,3	794,6
Πηγή #1: Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (Δεκ 2014 - Σεπ 2023)
Πηγή #2: Σταθμός Θάσου και Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός

Τουρισμός, αναψυχή και αθλητισμός

Λόγω της γεωγραφικής της ποικιλομορφίας, η Θάσος προσφέρει ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων υπαίθριας αναψυχής, οικοτουρισμού και αθλητισμού. Στις κύριες δραστηριότητες περιλαμβάνονται τα θαλάσσια αθλήματα, η ερασιτεχνική αλιεία, η πεζοπορία, η ορειβασία και η θήρα.

Προστασία περιβάλλοντος και ορνιθοπαρατήρηση

Το νησί παρουσιάζει ιδιαίτερο οικολογικό ενδιαφέρον για την ορνιθοπανίδα. Ένα σημαντικό τμήμα της Θάσου έχει χαρακτηριστεί ως «Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά» (αγγλικά: Important Bird Area‎‎ ή IBA, με κωδικό GR016), αποτελώντας μία από τις αναγνωρισμένες περιοχές αυτού του καθεστώτος στην Ελλάδα.

Στην περιοχή αυτή εφαρμόζεται πρόγραμμα συνεχούς περιβαλλοντικής παρακολούθησης από εθελοντές, υπό την αιγίδα της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας και του διεθνούς οργανισμού BirdLife International. Η Θάσος συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων περιοχών της ελληνικής επικράτειας που εντάχθηκαν σε αυτό το καθεστώς εθελοντικής επιτήρησης. Τα δεδομένα που συλλέγονται στο πεδίο τροφοδοτούν μια ενιαία πανευρωπαϊκή βάση δεδομένων, επιτρέπουν σε ειδικούς επιστήμονες να παρακολουθούν τις πληθυσμιακές διακυμάνσεις των προστατευόμενων ειδών, βοηθούν στην καταγραφή των αλλοιώσεων που υφίστανται οι φυσικοί βιότοποι από την ανθρώπινη δραστηριότητα, καθώς και συντελούν στον εντοπισμό και την αποτροπή παράνομων ενεργειών, όπως η λαθροθηρία ή η αυθαίρετη δόμηση, εντός των προστατευόμενων ζωνών.

Αθλητισμός

Ο τοπικός αθλητισμός παρουσιάζει έντονη δραστηριότητα, με κυρίαρχο το ποδόσφαιρο. Η πλειονότητα των οικισμών του νησιού εκπροσωπείται από δικά τους σωματεία, τα οποία συμμετέχουν στα τοπικά πρωταθλήματα της Ένωσης Ποδοσφαιρικών Σωματείων (Ε.Π.Σ.) Καβάλας. Οι ενεργοί ποδοσφαιρικοί σύλλογοι της Θάσου είναι:

• Α.Σ. Αναγέννηση Λιμεναρίων
• Γ.Α.Σ. Κεραυνός Καλλιράχης
• Α.Ο. Φάρος Μαριών
• Α.Σ. Δόξα Θεολόγου-Ποτού
• Α.Ο. Θεαγένης Λιμένα Θάσου
• Α.Σ. Αίας Παναγίας
• Α.Ο. Ποταμιάς
• Α.Ο. Άρης Πρίνου

Παράλληλα, στον τομέα της πετοσφαίρισης, με έδρα τον Λιμένα, δραστηριοποιείται ο αθλητικός σύλλογος Ανδροσθένης Θάσου.

Ορυκτός Πλούτος

Σύγχρονη εξόρυξη μαρμάρου, θέση Μούργενα Θάσου.

Η Θάσος διαθέτει διαχρονικά αξιοσημείωτο ορυκτό πλούτο, η συστηματική εκμετάλλευση του οποίου εκκινεί από την προϊστορική περίοδο και περιλαμβάνει την εξόρυξη βασικών και πολύτιμων μετάλλων, ώχρας και μαρμάρου.

Προϊστορικά και αρχαία μεταλλεία

Αρχαιολογικές ανασκαφές στο νότιο τμήμα της Θάσου εντόπισαν προϊστορικά ορυχεία ώχρας. Αυτά αποτελούν ορόσημο για την ευρωπαϊκή εξορυκτική ιστορία, καθώς θεωρούνται από τα πρώτα δείγματα υπόγειας εξόρυξης με οριζόντιες στοές στον ευρωπαϊκό χώρο και παγκοσμίως.

Παρά το γεγονός πως ο Ηρόδοτος εστιάζει ιστορικά κυρίως στην εκμετάλλευση χρυσού, τοποθετώντας τη δραστηριότητα μεταξύ των περιοχών Κοινύρων και Αινύρων (σημερινή Ποταμιά), καθώς και στους πρόποδες της αρχαίας ακρόπολης του νησιού, ωστόσο, η αρχαιολογική έρευνα αποκάλυψε μια εκτεταμένη μεταλλευτική ζώνη εξόρυξης μολύβδου-αργύρου σε μία ζώνη που εκτείνεται από το Ακρωτήρι Σαλονικιός στον νότο έως το Ακρωτήρι Παχύς στον βορρά. Στις κυριότερες αρχαίες θέσεις εξόρυξης περιλαμβάνονται οι Βούβες, η Κουμαριά, το Μαρλού-Κουρλού και ο Σωτήρας. Παράλληλα, έχουν εντοπιστεί σημαντικές θέσεις αρχαίας εκκαμίνευσης (λιώσιμο μετάλλων) στις περιοχές Αερμόλα, Σκωρίδια, Παδιά και Σκρές.

Νεότερη μεταλλευτική ιστορία (20ός αιώνας)

Κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, η μεταλλευτική δραστηριότητα αναβίωσε συστηματικά στην ευρύτερη περιοχή των Λιμεναρίων. Στο σημείο όπου σήμερα διατηρείται το Μεταλλευτικό Συγκρότημα Λιμεναρίων Θάσου (γνωστό και ως «Παλατάκι»), αναπτύχθηκε βιομηχανική εξόρυξη και επεξεργασία κοιτασμάτων σιδήρου-μολύβδου-ψευδαργύρου (ορυχεία καλαμίνας). Η παραγωγική δραστηριότητα του συγκροτήματος συνεχίστηκε αδιάλειπτα μέχρι την οριστική διακοπή των εργασιών το 1962.

Τοπική παραγωγή μαρμάρου

Η εξόρυξη του περίφημου θασιακού μαρμάρου αποτελεί τον πιο σταθερό πυλώνα της οικονομίας του νησιού από την αρχαιότητα έως σήμερα.

Το αρχαίο λατομείο της Αλυκής

Το ιστορικό παραθαλάσσιο λατομείο στην Αλυκή Θάσου λειτούργησε συνεχώς από τον 6ο αιώνα π.Χ. έως τον 6ο αιώνα μ.Χ. Ο χώρος εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά κέντρα διακίνησης μαρμάρου σε ολόκληρη την Ελληνιστική, Ρωμαϊκή και πρώιμη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Σήμερα, το μεγαλύτερο μέρος του αρχαίου λατομείου βρίσκεται βυθισμένο κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Λόγω της υψηλής του ποιότητας, το μάρμαρο Αλυκής εξαγόταν ευρέως, με αρχαιολογικές ενδείξεις να πιθανολογούν ότι χρησιμοποιήθηκε και για την ανέγερση μνημείων σε γειτονικές σπουδαίες αρχαίες πόλεις, όπως, μεταξύ άλλων, η Αμφίπολη.

Σύγχρονη εκμετάλλευση

Στη σύγχρονη εποχή, η Θάσος παραμένει ένα από τα κυριότερα κέντρα εξόρυξης μαρμάρου στην Ελλάδα. Τα κοιτάσματά της είναι διεθνώς αναγνωρίσιμα για την καθαρότητα και τη φωτεινότητά τους, με κυριότερες εμπορικές ποικιλίες το «Λευκό Θάσου», το «Λευκό Λιμένα Θάσου (Πρίνος)» και την «Κρυσταλλίνα Θάσου». Η δραστηριότητα αυτή συνεχίζει να συνεισφέρει σημαντικά στην εθνική οικονομία μέσω των εξαγωγών.

Ιστορία

Νεότερη παλαιολιθική εποχή

Υφαλοκρηπίδα του βόρειου Αιγαίου, περ. 16η-14η χιλιετία π.Χ.

Κατά τη Νεότερη Παλαιολιθική Εποχή (περί την 20ή χιλιετία π.Χ.), η στάθμη της θάλασσας στο βόρειο Αιγαίο ήταν σημαντικά χαμηλότερη από τη σημερινή λόγω της περιόδου των παγετώνων. Η έξαρση της υφαλοκρηπίδας είχε ως αποτέλεσμα η σημερινή Θάσος να είναι ενωμένη με την ηπειρωτική ακτή της Θράκης, σχηματίζοντας μια εκτεταμένη χερσόνησο.

Η γεωγραφική διαμόρφωση της χερσονήσου οριζόταν από μία δυτική ακτογραμμή, η οποία ξεκινούσε από έναν φυσικό όρμο περίπου δέκα χιλιόμετρα νότια της σημερινής Καβάλας, εκτεινόταν προς νότο και ενωνόταν με το σημερινό νησί στην περιοχή της Σκάλας Μαριών, καθώς και μία ανατολική ακτογραμμή, η οποία ξεκινούσε από το νότιο ακρωτήρι της σημερινής Ποταμιάς και ακολουθούσε βόρεια-βορειοανατολική κατεύθυνση προς τις εκβολές του ποταμού Νέστου.

Τα αρχαιότατα δείγματα ανθρώπινης δραστηριότητας και πανίδας εντοπίζονται σε πεδινή περιοχή στα νοτιοανατολικά του νησιού, σε απόσταση περίπου 15 χιλιομέτρων από τη Σκάλα Μαριών.

Η αρχαιολογική έρευνα που ξεκίνησε το 1956 έφερε στο φως σημαντικά ευρήματα, όπως, μεταξύ άλλων, προϊστορική θέση εξόρυξης (λατομείο) στη σημερινή περιοχή της Μαυρόλακκας, ενώ τα απολιθωμένα οστά που συλλέχθηκαν χρονολογούνται στο δεύτερο μισό της Παλαιολιθικής Περιόδου. Παράλληλα, στην περιοχή Τζίνες, βάσει αρχαιολογικών ευρημάτων, τεκμαίρεται πως οι παλαιολιθικοί πληθυσμοί χρησιμοποιούσαν φυσικά σπήλαια ως χώρους μόνιμης ή προσωρινής κατοικίας. Ωστόσο, λόγω της σύγχρονης βιομηχανικής εξορυκτικής δραστηριότητας στην περιοχή, τμήμα του αρχαιολογικού ορίζοντα έχει υποστεί αλλοιώσεις.

Οι παλαιολιθικοί κάτοικοι της περιοχής, όπως προκύπτει και από ανάλογα ευρήματα στην ευρύτερη περιοχή της αρχαίας Θράκης (π.χ. στην περιοχή της Κομοτηνής), ήταν τροφοσυλλέκτες και στήριζαν την επιβίωσή τους στο κυνήγι, την αλιεία και τη συλλογή καρπών.

Η στερεοποιημένη σύνδεση του νησιού με την ηπειρωτική Ελλάδα τεκμηριώνεται επιστημονικά από τα παλαιοντολογικά κατάλοιπα πανίδας που δεν θα μπορούσε να μετακινηθεί μέσω θαλάσσης. Ανάμεσα στα σημαντικότερα ευρήματα συγκαταλέγονται, μεταξύ άλλων, Εργαλεία κατασκευασμένα από κέρατο του προϊστορικού βοδιού (ουρού) Bos taurus primigenius, τα οποία επιβεβαιώνουν την παρουσία μεγάλων θηλαστικών στο τότε χερσαίο περιβάλλον, καθώς, επίσης, και επεξεργασμένα κέρατα του είδους της αντιλόπης σάιγκα (Saiga tatarica) που χρονολογούνται πριν από τη 10η χιλιετία π.Χ., με την παρουσία του ζώου στη Θάσο να έχει σταματήσει πριν από περίπου 13.000 χρόνια, όταν η υποχώρηση των παγετώνων και η επακόλουθη άνοδος της στάθμης της θάλασσας ανάγκασαν το είδος να μεταναστεύσει προς τις ευρασιατικές στέπες.

Προϊστορικές εγκαταστάσεις στο νησί.Κώδικας χρωμάτων: Παλαιολιθική εποχή (ερυθρό), Νεολιθική εποχή (κυανό), Εποχή του χαλκού (πορτοκαλί), Εποχή του μπρούτζου (πράσινο), Πρώιμη εποχή του σιδήρου (κίτρινο)

Νεολιθική εποχή

Κατά τη Νεολιθική Εποχή, η σταδιακή μετάβαση στην καλλιέργεια της γης και την κτηνοτροφία οδήγησε στη μόνιμη εγκατάσταση των πληθυσμών και την ίδρυση των πρώτων οργανωμένων οικισμών. Η οικιστική αρχιτεκτονική της περιόδου περιλαμβάνει κτίσματα με λίθινα ή ξύλινα θεμέλια, για την κατασκευή των οποίων χρησιμοποιήθηκε πηλός και πλίνθοι. Παράλληλα, αναπτύχθηκε η κεραμική, με την παραγωγή πήλινων αγγείων καθημερινής χρήσης και μεγάλων αποθηκευτικών σκευών.

Ο αρχαιότερος νεολιθικός οικισμός του νησιού εντοπίστηκε το 1986 και ανασκάφηκε κατά τη διάρκεια της περιόδου μεταξύ 1993 και 1994. Βρίσκεται στο νοτιοδυτικό τμήμα της Θάσου, δυτικά του σύγχρονου οικισμού των Λιμεναρίων, στην απόληξη μιας παραθαλάσσιας λοφοσειράς. Τα ευρήματα χρονολογούνται από την 6η χιλιετία π.Χ. και περιλαμβάνουν αποτυπώματα πασσάλων, λείψανα τοίχων, λιθόστρωτα δάπεδα, οικιακές εστίες και αποθηκευτικούς λάκκους με πιθαιώνες (κιούπια). Η θέση συνοδεύεται από ποικιλία λίθινων εργαλείων και ένα προϊστορικό νεκροταφείο. Στο υψηλότερο σημείο του ίδιου λόφου ανασκάφηκε (1995–1996) οικιστική φάση της Εποχής του Χαλκού.

Η εξορυκτική δραστηριότητα συνεχίστηκε από τη Νεότερη Παλαιολιθική έως τη Νεολιθική Περίοδο. Στη θέση Τ1 (πλησίον της θέσης Τζίνες) εντοπίστηκαν ενδείξεις εξόρυξης με τη χρήση εργαλείων από κέρατο. Σε υψηλότερο σημείο αποκαλύφθηκε μεταγενέστερο υπόγειο λατομείο, όπου χρησιμοποιήθηκαν εργαλεία πυρόλιθου. Ανάλογα υπόγεια ορυχεία εντοπίστηκαν στις θέσεις Τ3 και Τ6. Η νεότερη φάση των συγκεκριμένων ορυχείων χρονολογείται από την Αρχαιότερη Νεολιθική (περ. 6400 π.Χ.) έως τη Μέση Νεολιθική Περίοδο (περ. 5η χιλιετία π.Χ.).

Προϊστορική εποχή (4000 - 800 π.Χ.)

Ακρόπολη Κάστρι με τάφους.

Η Εποχή του Χαλκού και η Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου τεκμηριώνονται στη Θάσο μέσα από εκτεταμένες αρχαιολογικές έρευνες, οι οποίες έφεραν στο φως μερικούς από τους σημαντικότερους προϊστορικούς οικισμούς της ευρύτερης περιοχής της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.

Οι συστηματικές ανασκαφές της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας Καβάλας, υπό τη διεύθυνση της αρχαιολόγου Χάιδως Κουκούλη-Χρυσανθάκη κατά τα έτη 1969–1978, αποκάλυψαν έναν μεγάλο οχυρωμένο οικισμό σε ένα ορεινό ύψωμα, περίπου πέντε χιλιόμετρα βόρεια του Ποτού. Το αρχαιολογικό συγκρότημα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την ακρόπολη στο Καστρί, η οποία και αποτελεί τον κεντρικό οχυρωμένο πυρήνα του οικισμού, νεκροπόλεις, πιο συγκεκριμένα προϊστορικά νεκροταφεία στις θέσεις Κεντριά, Τσιγκανάδικα και Βρυσούδες, καθώς και ολίγον βορειότερα εντοπιζόμενες ταφικές θέσεις, πιο συγκεκριμένα προϊστορικά νεκροταφεία και μεμονωμένους τάφους στις τοποθεσίες Λαρνάκι και Μανταλούδι.

Στον οικισμό του Σωτήρα, αποκαλύφθηκε περιτειχισμένη οικιστική θέση της Εποχής του Χαλκού με εξαιρετικά διατηρημένη λιθοδομή. Στους τοίχους του οικισμού εντοπίστηκαν ενσωματωμένες σε δεύτερη χρήση μονολιθικές ανάγλυφες στήλες. Οι στήλες αυτές, που πιθανόν είχαν αρχική ταφική χρήση, απεικονίζουν μορφές πολεμιστών και άλλες παραστάσεις. Σήμερα εκτίθενται και φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θάσου.

Το αρχαίο νόμισμα της Θάσου

Η αρχαία Θάσος διέθετε ένα από τα ισχυρότερα νομισματικά συστήματα του ελλαδικού χώρου, άμεσα συνδεδεμένο με τη μεγάλη οικονομική της ακμή. Στα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ., κατά την περίοδο αιχμής της μεταλλευτικής δραστηριότητας, η ετήσια παραγωγή πολύτιμων μετάλλων του νησιού ανερχόταν σε, περίπου, 200 τάλαντα (ποσότητα που αντιστοιχεί σε 7,2 τόνους αργύρου).

Τα θασιακά νομισματοκοπεία συγκαταλέγονται στα αρχαιότερα της αρχαίας Ελλάδας. Νομισματική παραγωγή πραγματοποιούνταν στην αρχαία πόλη της Θάσου (μητρόπολη), στη Νεάπολη (σημερινή Καβάλα), καθώς και στις πόλεις της Θασιακής Περαίας (αποικίες στα μακεδονικά και θρακικά παράλια, όπως ο Δάτος και η Οισύμη).

Η αρχαιολογική έρευνα της Γαλλικής Σχολής Αθηνών κατά τον τελευταίο αιώνα έχει φέρει στο φως περισσότερα από 10.000 αρχαία νομίσματα κομμένα στη Θάσο, επιτρέποντας τη λεπτομερή μελέτη της εξέλιξής τους.

Στατήρας της Θάσου, 6ος - 50ς αι. π.Χ.

Οι πρώτες εκδόσεις της Θάσου κυριαρχούνται από τη διονυσιακή λατρεία και τον κύκλο του θεού της αμπέλου. Στην εμπρόσθια όψη απεικονίζεται ένας Σειληνός (ή Σάτυρος) που απάγει μια αντιστεκόμενη Νύμφη (ή Μαινάδα). Στην οπισθότυπη πλευρά των παλαιότερων εκδόσεων εμφανίζεται έγκοιλο τετράγωνο (ανεστραμμένος τετράπτερος ανεμόμυλος) ή η μορφή Γοργόνας. Οι στατήρες αυτοί είχαν διάμετρο περίπου 20–21 χιλιοστόμετρα και βάρος από 8,5 έως 9,3 γραμμάρια.

Ημίδραχμο της Θάσου. 4ος αι. π.Χ.

Τετράδραχμο της Θάσου. 2ος αι. π.Χ.

• 
  Αργυρός Στατήρας Θάσου: Σειληνός και Νύμφη, περ. 520–463 π.Χ.
  (Le Rider: Thasiennes 2), SNG Copenhagen (20 mm, 9,31 g)
• 
  Αργυρός Ενόγδοον Στατήρ: Σάτυρος, πςρ. 500–463 π.Χ..
  (Le Rider: Thasiennes 4), SNG Copenhagen 767395 (11 mm, 1,12 g)
• 
  Αργυρός Στατήρας Θάσου: Σειληνός και Νύμφη, περ. 435–411 π.Χ.
  (Le Rider: Thasiennes 6), SNG Copenhagen 209034 (21 mm, 8,57 g)

Δραχμή της Θάσου, 4ος αι. π.Χ.

Μετά τη δεύτερη εξέγερση του νησιού κατά της αθηναϊκής ηγεμονίας (389–388 π.Χ.) και την ένταξή του στη Β΄ Δηλιακή Συμμαχία, η οικονομία της Θάσου αναδιοργανώθηκε. Τα μέτρα και τα σταθμά μεταβλήθηκαν, καθιερώνοντας το δραχμικό σύστημα, ενώ παράλληλα με τα αργυρά νομίσματα ξεκίνησε η κοπή χρυσών και χάλκινων εκδόσεων.

• Ένα αργυρό ημίδραχμο από τη Φοινίκη του 4ου αι. π.Χ. εμφανίζει ιανόμορφη (διπλή) προτομή στην εμπρόσθια όψη. Στην οπισθότυπη πλευρά αναγράφεται η εθνική επιγραφή ΘΑΣΙ και απεικονίζει δύο αμφορείς τοποθετημένοι δίπλα-δίπλα, με τον αριστερό να εμφανίζεται αντεστραμμένος. Το κέρμα έχει διάμετρο 15 χιλιοστόμετρων και βάρος 1,49 γραμμαρίων.
• Ένα αργυρό αττικό τετράδραχμο του 2ου αι. π.Χ., στην εμπρόσθια όψη, απεικονίζει σε δεξί προφίλ τη νεανική κεφαλή του Διονύσου, κισσοστεφανωμένη, με ταινία στο μέτωπο και πλούσια κόμη που απολήγει σε βοστρύχους στον αυχένα. Στην οπίσθια όψη αναγράφεται η επιγραφή ΗΡΑΚΛΕΟΥΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΘΑΣΙΩΝ. Απεικονίζει τον Ηρακλή, σε κατ' ενώπιον στάση με το κεφάλι στραμμένο αριστερά, να στηρίζεται στο ρόπαλό του και να φέρει τη λεοντή (δέρας) στο αριστερό του χέρι. Τα κέρματα αυτά είχαν διάμετρο, περίπου, 32 χιλιοστόμετρων και βάρος 15,1 γραμμαρίων.

Πυρκαγιές

Λόγω της πυκνής της βλάστησης και των μεσογειακών κλιματικών συνθηκών, η Θάσος έχει πληγεί επανειλημμένα από μεγάλες δασικές πυρκαγιές κατά τη διάρκεια των θερινών μηνών. Οι καταστροφικότερες πυρκαγιές της πρόσφατης ιστορίας του νησιού σημειώθηκαν το 2013 και το 2016, προκαλώντας σοβαρές περιβαλλοντικές και υλικές ζημιές.

Αύγουστος 2013

Τον Αύγουστο του 2013, εκδηλώθηκε δασική πυρκαγιά σε ορεινή και δύσβατη περιοχή πλησίον ανενεργού χώρου ανεξέλεγκτης διάθεσης απορριμμάτων στην Καλλιράχη. Παρά τις αρχικές εκτιμήσεις για άμεσο περιορισμό της, η παρατεταμένη ξηρασία και οι ισχυροί άνεμοι οδήγησαν στη γρήγορη επέκταση του μετώπου, καθιστώντας την πυρκαγιά ανεξέλεγκτη.

Η προσέγγιση των επίγειων δυνάμεων ήταν εξαιρετικά δυσχερής λόγω του αναγλύφου. Για την αντιμετώπιση της κατάστασης επιστρατεύθηκαν ερπυστριοφόρα οχήματα και ο μηχανολογικός εξοπλισμός της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, του Δήμου Θάσου και ιδιωτών.

Η επιχείρηση εξελίχθηκε σε ολονύκτια μάχη με πολλαπλά μέτωπα, επιβάλλοντας την προσωρινή διακοπή της κυκλοφορίας στο οδικό δίκτυο για λόγους ασφαλείας. Οι φλόγες απείλησαν άμεσα τις κατοικημένες περιοχές των οικισμών Άγιος Γεώργιος και Λαγκάδα, ενώ υπήρξε κίνδυνος επέκτασης προς την Καλλιράχη και τα Λιμενάρια.

Σεπτέμβριος 2016

Τον Σεπτέμβριο του 2016, η Θάσος αντιμετώπισε μία από τις μεγαλύτερες οικολογικές καταστροφές στην ιστορία της, όταν έντονη κεραυνική δραστηριότητα κατά τις πρώτες πρωινές ώρες προκάλεσε την ταυτόχρονη εκδήλωση πυρκαγιών σε τέσσερα διαφορετικά μέτωπα. Συγκεκριμένα, οι εστίες εκδηλώθηκαν σχεδόν ταυτόχρονα στις περιοχές Ραχώνι, Πρίνος, Αλυκές και Λιμενάρια, γεγονός που προκάλεσε διάσπαση των διαθέσιμων δυνάμεων πυρόσβεσης.

Οι διαδοχικές αναζωπυρώσεις στις κοινότητες Ραχωνίου, Πρίνου και Μαριών επέφεραν επικίνδυνη επέκταση των μετώπων. Το νησί κηρύχθηκε επίσημα σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης πολιτικής προστασίας, με το σύνολο σχεδόν των εναέριων πυροσβεστικών μέσων της χώρας να επιχειρεί στο νησί.

Κατά το δεύτερο εικοσιτετράωρο της επιχείρησης, στο πεδίο δραστηριοποιήθηκαν 210 πυροσβέστες με 75 οχήματα, πεζοπόρα τμήματα 53 ατόμων, 40 στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων, 15 εθελοντές, καθώς και μηχανήματα έργου των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ).

Φωτοθήκη

• 
  Τοπίο του νησιού.
• 
  Η παραλία της Χρυσής Ακτής.
• 
  Ελαιώνας του νησιού.
• 
  Το αρχαίο θέατρο της Θάσου.
• 
  Όψη παλιού σπιτιού στον Θεολόγο.
• 
  Δρόμος στην Ποταμιά.
• 
  Ο Λιμένας Θάσου τη δεκαετία του 1940.
• 
  Βουλγαρική κατοχή
• 
  Τα Λιμενάρια κατά τη δεκαετία του 1950.

Πηγές

Η αρχική έκδοση του άρθρου περιέχει υλικό από την ιστοσελίδα https://web.archive.org/web/20070608200250/http://www.kazaviti.gr/Thassos_tourist_guide_gr.htm

• «Θάσος: Πλούσια ωραία και αρχαία». Ειδικό αφιέρωμα περιοδικού Γεωτρόπιο τεύχος 69 σ. 86-92 (Αύγ. 2001)
• Σωτήρης Γερακούδης: Ιστορία της Θάσου, Αστρίς Θάσου, 2005

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Θάσος στο Wikimedia Commons

Ψηφιακό αρχείο ΕΡΤ

• Θάσος, το καταπράσινο νησί (Αρχείο της ΕΡΤ)
• Η αρχαία Θάσος (Αρχείο της ΕΡΤ)
• Γκρεμισμένες στοές (Αρχείο της ΕΡΤ)
• Ταξιδεύοντας στην Ελλάδα: Θάσος (Αρχείο της ΕΡΤ)