Watikan
|
Watikańsczi gard
Status Civitatis Vaticanae
Stato della Città del Vaticano |
|||
|---|---|---|---|
|
|||
| Himn: (Himn Papiesczi) |
|||
 |
|||
|
Spòdlowé pòdôwczi
|
|||
| Òficjalny jãzëk | łacyńsczi, italsczi | ||
| Stolëca | Watikan | ||
| Fòrma państwa | teokracëjô | ||
| Mònarcha | Léón XIV | ||
| Data ùsadzeniô | 11 gromicznika 1929 | ||
| Wiéchrzëzna | 0,44 km² | ||
| Lëdztwò (2025) | 501 | ||
| Dëtk | eùro (EUR) | ||
| Czasowô cona | UTC +0 | ||
| Kòd ISO 3166 | VA, VAT | ||
| Internet | .va | ||
| Aùtowi kòd | SCV | ||
| Telefón | +39 | ||
.svg)
.svg)
Watikan abò Watikańsczi gard (łac. Status Civitatis Vaticanae, ital. Stato della Città del Vaticano) je baro malińczim gardã-państwã, czej leżi bënë italsczégò gardu Rzim, i je nômniszim państwã swiata wedle wiéchrzëznë i wielënë lëdztwa. Tu je Apòstolskô Stolëca.
Historiô
[edicëjô | edituj kòd]W anticznym czasu Watikan béł dzélã rzimsczégò jimperium, pòtemù do wschòdnorzimsczégò césarstwa, a po jego ùpôdku nôleżał do państwa Odoakra. W 756 francësczi król Pepin Krótczi ùsadzëł papiéżowi Kòscelne Państwò, chtërnë ùstało jistniec w 1870 czedë òstało pòdbite przez Królestwò Italsczi[1]. 11 gromicznika 1929 rząd Italsczi pòdpisał z Apòstolską Stolëcą laterańczé traktaty. Z jich przëczënë pòwstało samòstójne państwò Watikan[2].
Geografiô
[edicëjô | edituj kòd]Pòłożenié
[edicëjô | edituj kòd]Leżi w pôłniowi Eùropie, na Apenińsczim Półòstrowie, bënë Rzimu.
Wiéchrzëzna
[edicëjô | edituj kòd]- całownô: 0,44 km²
- wiéchrzëzna lądu: 0,44 km²
- wiéchrzëzna wòdów: 0
Lądowé grańce
[edicëjô | edituj kòd]- òglowô długòsc jedurny grańcy z Italską: 3,4 km
Klimat
[edicëjô | edituj kòd]Ùmiarkowany, łagódne, deszczowe zëmë (òd séwnika do maja), gòrącé, sëchë lata (òd maja do séwnika)
Ùsztôłcenié terenu
[edicëjô | edituj kòd]Teren miesczi; niewiôldżi szpërk
Wësokòsc terenu
[edicëjô | edituj kòd]- nôniższô wësokòsc: 19 m. n.r.m. (Plac Swiãtego Piotra)
- nôwëższi czëp: 78 m (Watikańsczé Ògrody)
Gruńtë wedle ùżiwaniô
[edicëjô | edituj kòd]felënk
Lëdze i spòlëzna
[edicëjô | edituj kòd]Pòpùlacjô
[edicëjô | edituj kòd]- wielëna lëdztwa: 501 (2025)[3]
Etniczné karna
[edicëjô | edituj kòd]Włosi, Szwajcarzë
Jãzëczi
[edicëjô | edituj kòd]Religijné karna
[edicëjô | edituj kòd]Katolëcë 100%
Ùrbanizacjô
[edicëjô | edituj kòd]- mieskô pòpùlacjô: 100%
Pòliticzny system
[edicëjô | edituj kòd]Watikan to teokraticznô, absolutnô, elekcëjnô mònarchiô. Przédnikã kraju je papiéż z titułã sùwerena. Òd 8 maja 2025 je nim Léón XIV.
Armiô
[edicëjô | edituj kòd]
Watikan mo własną armiã – Szwajcarską Gwardiã. Òstała ùsadzona w 1506 przez papiéża Juliusza II i òdpowiada za òchronã biskupa Rzimu, jegò sedzbë, do ji òbòwiązk nôleżë kòntrola wstãpu do Watikanu ë Apòstolsczégò Pałacu, ùtrzëmëwanie pòrządku, pôłnienie reprezentacëjnëch fónkcjów a też òchrona Kòlegium Kardënałów òbczas Sede Vacante[4]. Ji dowódcą je półkòwnik Christoph Graf[4][5]. Armiô rechuje 135 gwardzëstów[5].
Media
[edicëjô | edituj kòd]Transport
[edicëjô | edituj kòd]Watikan mo swój włôsny banóf ë 300 metrów banowich torów[6]. Watikan mo też system rejestracje aùtów, rejestracyjné tôfle mają prefiks SCV ë CV[7].
Banóf
Papamobile z tôflą SCV
.jpg)
Galeriô
[edicëjô | edituj kòd]
Watikan
Òbaczë téż
[edicëjô | edituj kòd]Przëpisë
[edicëjô | edituj kòd]- ↑ Państwo Kościelne Encyklopedia PWN
- ↑ Kwestia rzymska i traktaty laterańskie. Burzliwe relacje watykańsko-włoskie DoRzeczy
- ↑ Holy See Population (LIVE) Worldometer
- 1 2 6 maja zaprzysiężenie 28 gwardzistów szwajcarskich – Vatican News [online], www.vaticannews.va, 30 łżëkwiata 2026 [dost. 2026-06-12] (pòl.).
- 1 2 Kluczka M., 27 nowych gwardzistów szwajcarskich złoży przysięgę [+GALERIA] [online], Misyjne.pl, 16 séwnika 2025 [dost. 2026-06-12] (pòl.).
- ↑ Watykan: kryje wiele tajemnic. wp.pl, 11 gromicznika 2013. [dostęp 2014-05-07] [zarchiwizowane z tegò adresu]. [2014-12-27]
- ↑ The Vatican Department of Motor Vehicles and its responsibilities [online], Home Page di Vatican State, 28 gromicznika 2025 [dost. 2026-08-28] (an.).
Bùtnowé lënczi
[edicëjô | edituj kòd]
Commons: Watikan – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons
| Państwa w Eùropie | |
|---|---|
| Albańskô | Andora | Aùstriô | Belgiô | Biôłoruskô | Bòsniô ë Hercegòwina | Bùłgarskô | Chòrwackô | Cyper | Czeskô Repùblika | Czôrnogóra | Duńskô | Estóńskô | Fińskô | Francjô | Greckô | Irlandiô | Islandiô | Italskô | Lëtewskô | Liechtenstein | Luksembùrskô | Łotewskô | Madżarskô | Malta | Miemieckô | Mòłdawskô | Mònakò | Niderlandë | Nordowô Macedoniô | Norweskô | Pòlskô | Pòrtugalskô | Rumùńskô | Ruskô | San Marino | Serbskô | Słoweńskô | Słowackô | Szpańskô | Szwajcariô | Szwédzkô | Tëreckô | Ùkrajina | Watikan | Wiôlgô Britaniô | |
| Zanôléżné teritoria: Alandzczé Òstrowë | Farersczé Òstrowë | Gibraltar | Grenlandzkô | Guernsey | Jersey | Man | Svalbard | |
| Ògrańczoné ùznanié: Kòsowò | Nadedniestrzé | |
| Państwa z Eùro | |
|---|---|
| Państwa Gòspòdarczi i Walutowi Ùnie
Aùstriô | Belgiô | Bùłgariô | Chòrwackô | Cyper | Estóńskô | Fińskô | Francjô | Greckô | Irlandiô | Italskô | Lëtewskô | Luksembùrskô | Łotewskô | Malta | Miemieckô | Holandiô | Pòrtugaliô | Słowackô | Słoweniô | Szpańskô |
 |
| jiné państwa: Andora | Czôrnogóra | Kòsowò | Mònakò | San Marino | Watikan |