Haçlılar seferleri
| Haçlılar seferleri | |
|---|---|
 | |
| Başlanğan vaqtı | 1095 |
| Bitken vaqtı | 1291 |
| Ögrengen | Historiography of the Crusades[d] |
 Wikimedia Commons saytındakiMultimedia fayllar | |
Haçlılar seferleri (latince expeditiones sacrae, cruciatae; inglizce crusades, ispanca cruzadas, portugalca cruzadas, almanca Kreuzzüge) — Orta devirde Roma papalarınıñ destegi ile ötkerilgen askeriy seferlerdir. Olarda esasen Ğarbiy Avropanıñ katolik hristianları iştirak etken. Eñ belli seferler XI asırnıñ soñundan XIII asırnıñ soñuna qadar Yaqın Şarqta ötkerilgen. Olarnıñ maqsadı Yeruşalimni ve Muqaddes Topraqlarnı musulman devletleriniñ idaresinden alıp, hristianlar idaresine keçirmek edi.[1]
Keniş manada bu añlamğa Avropada başqa dinlerniñ tarafdarlarına, katolik kilsesi bidatçı sayğan hristianlarğa ve papanıñ siyasiy raqiplerine qarşı ötkerilgen bazı seferler de aittir.[2]
İştirakçiler ve olarnıñ imtiyazları
[deñiştir | kodunı deñiştir]Seferge qoşulğan adam ant etken ve urbasına qumaştan haç tikken. Şunıñ içün böyle iştirakçilerge haçlılar deyler.[3]
Kilse tövbe etken iştirakçilerge indulgentsiya vade etken. Bu, günâ içün berilgen diniy cezadan azat etüv edi.[4] Bundan da ğayrı, kilse olarnıñ ailelerini ve mallarını qorçalamağa söz bergen.[5]
Diniy inanışnen beraber, bazı iştirakçiler yañı topraq ve zenginlik elde etmege de istegen.[1]
Yaqın Şarqtaki seferler
[deñiştir | kodunı deñiştir]1095 senesi Roma papası II Urban Frenkistannıñ Klermon şeerinde hristianlarnı Şarqqa seferge çağırğan. 1099 senesi Birinci haçlılar seferiniñ iştirakçileri Yeruşalimni zapt etken. Bundan soñ haçlılar Yaqın Şarqta öz devletlerini qurğan.
1187 senesi Salâhaddin Eyyubiy Yeruşalimni keri alğan. Bundan soñ Üçünci haçlılar seferi başlanğan. Haçlılar şeerni qaytarıp alamağan, amma hristian ziyaretçilerge onı ziyaret etmek imkânı berilgen.
1204 senesi Dörtünci haçlılar seferiniñ iştirakçileri hristian şeeri olğan Konstantinopolisni zapt etip, yağma etken. Şeerde Latin imperiyası qurulğan.
1291 senesi memlükler haçlılarnıñ müim merkezlerinden biri olğan Akka şeerini zapt etken. Bunen haçlılarnıñ Filistin ve Suriye yalılarındaki idaresi bitken.[1]
Avropadaki seferler
[deñiştir | kodunı deñiştir]Haçlılar seferleri Yaqın Şarqnen sıñırlanıp qalmağan. Olarnıñ arasında:
- İber yarımadasında musulman devletlerine qarşı ötkerilgen rekonkista cenkleriniñ bazıları;[6]
- Baltıq deñizi boyundaki putperest halqlarğa qarşı ötkerilgen, topraq zapt etüv ve yerli ealini hristian dinine döndürüv maqsadını taşığan Şimal seferleri;[7]
- Frenkistannıñ cenübinde katolik kilsesi bidatçı sayğan katarlarğa qarşı ötkerilgen Albigoy seferi bar.[8]
Menbalar
[deñiştir | kodunı deñiştir]- 1 2 3 The Crusades (1095–1291)(ing.). The Metropolitan Museum of Art (1 February 2014).
- ↑ The Papacy and the Commutation of Crusading Vows from One Area of Conflict to Another (1095–c. 1300)(ing.). Cambridge University Press.
- ↑ Symbolic Investiture and Identity-Making in Monastic Accounts of the First Crusade(ing.). Cambridge University Press.
- ↑ The friars and the redemption of crusade vows(ing.). Preaching the Crusades. Cambridge University Press (1994).
- ↑ Danielle E. A. Park. From Pilgrimage Privileges to Protecting the First Crusaders(ing.). Papal Protection and the Crusader. Cambridge University Press (2019).
- ↑ Crusading in Iberia, c. 1060–1212(ing.). The Cambridge History of the Crusades. Cambridge University Press (2026).
- ↑ Crusading in the North(ing.). The Cambridge History of the Crusades. Cambridge University Press (2026).
- ↑ The Albigensian Crusade and heresy(ing.). The New Cambridge Medieval History. Cambridge University Press.