ساپۆرۆ
| ساپۆرۆ | |
|---|---|
| بە ژاپۆنی: 札幌市 | |
 | |
| بەشێکە لە | Sassenhirofuku، Sapporo metropolitan area |
| دامەزران | ١ی ئابی ١٩٢٢ |
| ناوی خوازراو | 道都 |
| ناو بە زمانی فەرمی | 札幌市، sat-poro-pet |
| پەیوەستبوون | Ishikari Subprefecture |
| ئەرشیڤەکان لە | Sapporo City Archives |
| ناونراوە لەدوای | Toyohira River |
| دامەزرێنەر | Yoshitake Shima |
| سروودی نیشتمانی | Shimin no uta |
| کیشوەر | ئاسیا |
| وڵات | ژاپۆن |
| پایتەختی | Ishikari Subprefecture، Hokkaido |
| پایتەخت | Chūō-ku |
| دابەشکاریی کارگێڕی | Ishikari Subprefecture |
| Associated electoral district | Hokkaido 1st district، Hokkaido 2nd district، Hokkaido 3rd district، Hokkaido 4th district، Hokkaido 5th district |
| ناوچەی جوگرافی | Ishikari Plain |
| پۆتانی شوێن | ٤٣°٣′٤٣″N ١٤١°٢١′١٦″E |
| نووسینگەی بەڕێوەبردن | Mayor of Sapporo |
| سەرۆک | Katsuhiro Akimoto |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | Sapporo City Assembly |
| ئەندامی | فیدراسیۆنی شارە گەشتیارییەکانی جیھان |
| دۆخی یاسایی | ordinary local public entity |
| دانیشتووان | ١٬٩٥٩٬٣١٣ |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ٥ مەتر |
| خوشکەشارەکان | دایجۆن |
| خاوەنی | Sapporo Dome، Sapporo Atsubetsu Park Stadium |
| ڕووداوە بەرچاوەکان | 1972 Winter Olympics |
| ڕووبەر | ١٬١٢١٫٢٦ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| کۆدی پۆستە | 060-8611 |
| وێبگە | https://www.city.sapporo.jp/ |
| ھاشتاگ | 札幌市، Sapporo |
| ھێمای فەرمی | Convallaria majalis، Syringa vulgaris، Cuculus canorus |
| ئەو خۆراکانەی بە شێوەیەکی نەریتی پەیوەستن | Sapporo ramen، soup curry، Tōman |
| Köppen climate classification | wet continental climate، hot-summer humid continental climate |
| کۆدی تەلەفۆن | 11 |
| پێڕست | Q28683590 |
 | |
ساپۆرۆ[nb ١] شارێکی دەستنیشانکراوە لە ھۆکایدۆ، ژاپۆن. دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای ھۆکایدۆ، لەناو دەشتی لافاواوی ڕووباری تۆیۆھیرا، کە لقێکی ڕووباری ئیشیکارییە. ساپۆرۆ پایتەختی پارێزگای ھۆکایدۆ و ژێرفەرمانداریی ئیشیکارییە. تا ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٣، شارەکە دانیشتووانەکەی ١٩٥٩٧٥٠ کەسە، کە دەبێتە گەورەترین شاری ھۆکایدۆ و گەورەترین شار لە باکووری تۆکیۆ. پێنجەم پڕدانیشتووانترین شاری ژاپۆنە و ناوەندی کلتووری، ئابووری و ڕامیاریی ھۆکایدۆیە.
لە بنەڕەتدا دەشتێک بوو کە خەڵکی ڕەسەنی ئاینۆ بە کەمی نیشتەجێ بوون، ناوچەکە چەند بنکەیەکی بازرگانی دۆمەینی ماتسومای لە سەردەمی ئیدۆدا لەخۆگرتبوو. شارەکە وەک ناوەندێکی کارگێڕی دەستی پێکرد بە دامەزراندنی بارەگای کۆمیسیۆنی گەشەپێدانی ھۆکایدۆ لە ساڵی ١٨٦٩. بە ئیلھام وەرگرتن لە شارە کۆنەکانی کیۆتۆ ھێیجۆ-کیۆ، پلانێکی تۆڕیی گرتەبەر و لە دەوروبەری پارکەکەی ئۆدۆری پەرەی سەند. دوای جەنگی جیھانیی دووەم، جێگەی ئۆتاروی گرتەوە وەک ناوەندی بازرگانی ھۆکایدۆ و ژمارەی دانیشتووانەکەی تا ساڵی ١٩٧٠ یەک ملیۆنی تێپەڕاند.
دوای ئەوەی نەیتوانی میوانداریی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٠ بکات بەھۆی جەنگی جیھانیی دووەمەوە، ساپۆرۆ میوانداریی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٧٢ی کرد، کە یەکەمین ئۆڵۆمپیادی زستانە بوو کە تا ئێستا لە ئاسیا ئەنجام درابێت، و دووەم یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بوو کە لە ئاسیا ئەنجام درابێت دوای یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤ لە تۆکیۆ. ساپۆرۆ دۆم میوانداریی سێ یاریی کرد لە کاتی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢ و دوو یاری لە کاتی جامی جیھانیی ڕەکبیی ٢٠١٩. جگە لەوەش، ساپۆرۆ سێ جار میوانداریی یارییەکانی زستانەی ئاسیای کردووە، لە ساڵانی ١٩٨٦، ١٩٩٠، و ٢٠١٧، ھەروەھا میوانداریی یونیڤەرسایدی زستانەی ١٩٩١ی کردووە.
فیستیڤاڵی بەفری ساپۆرۆی ساڵانە زیاتر لە ٢ ملیۆن گەشتیار ڕادەکێشێت.[٢] شوێنە دیارەکانی تر بریتین لە مۆزەخانەی بیرەی ساپۆرۆ[٣] و بورجی تەلەڤیزیۆنی ساپۆرۆ کە لە پارکی ئۆدۆری ھەڵکەوتووە. شارەکە جێگەی زانکۆی ھۆکایدۆیە، کە ڕێک لە باکووری وێستگەی ساپۆرۆ دایە. شارەکە لەلایەن فڕۆکەخانەی ئۆکاداما و فڕۆکەخانەی نوێی چیتۆسێ لە چیتۆسێی نزیک خزمەت دەکرێت.
مێژوو
[دەستکاری]مێژووی سەرەتا
[دەستکاری]
پێش دامەزراندنی، ئەو ناوچەیەی کە لەلایەن ساپۆرۆوە داگیرکراوە (دەشتی ئیشیکاری، لە دەوروبەری ئیشیکاری) شوێنی نیشتەجێبوونی گەلی ڕەسەنی ئاینوو بووە.[٤] لە ساڵی ١٨٦٦، لە کۆتاییی سەردەمی ئێدۆدا، دەست بە دروستکردنی کەناڵێک کرا لە ناوچەکەدا، کە ھانی چەندین نیشتەجێبووی سەرەتایی دا بۆ دامەزراندنی گوندی ساپۆرۆ.[٥] لە ساڵی ١٨٦٨دا، کە ساڵی بە فەرمی ناسراو وەک «لەدایکبوونی» ساپۆرۆ ئاھەنگی بۆ دەگێڕدرێت، حکوومەتی نوێی مەێجی گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە ناوەندی کارگێڕیی ئێستای ھۆکایدۆ، کە لەو کاتەدا بەندەری ھاکۆداتێ بوو، لە شوێنێکی نەگونجاودا بوو بۆ بەرگری و گەشەپێدانی زیاتری دوورگەکە. لە ئەنجامدا بڕیار درا کە پایتەختێکی نوێ لەسەر دەشتی ئیشیکاری دابمەزرێت. دەشتەکە خۆی پانتایییەکی لە ڕادەبەدەر گەورەی زەوی تەخت و باش ئاودێریکراوی دابین کرد، کە تا ڕادەیەک دەگمەنە لە جوگرافیای شاخاویی تری ھۆکایدۆدا.
لە ماوەی ١٨٧٠–١٨٧١، کورۆدا کیۆتاکا، جێگری سەرۆکی کۆمیسیۆنی گەشەپێدانی ھۆکایدۆ (کایتاکو-شی)، پەیوەندی بە حکوومەتی ئەمریکاوە کرد بۆ وەرگرتنی یارمەتی لە گەشەپێدانی زەوییەکەدا. لە ئەنجامدا، ھۆراس کابرۆن، وەزیری کشتوکاڵ لە سەردەمی سەرۆک یولیسس ئێس گرانت، بوو بە ئۆیاتۆی گایکۆکوجین و وەک ڕاوێژکارێکی تایبەتی کۆمیسیۆنەکە دەستنیشان کرا. بیناسازی لە دەوروبەری پارکی ئۆدۆری دەستی پێکرد، کە وەک شریتێکی سەوزی زەوی کاتبەسەربردن دەمێنێتەوە کە ناوچەی ناوەندی شارەکە دابەش دەکات. شارەکە بە وردی شوێن نەخشەی تۆڕیی کەوتووە و شەقامەکانی لە گۆشەی ڕاستدا دەڕۆن بۆ پێکھێنانی بلۆکەکانی شار. فراوانبوونی بەردەوامی ژاپۆنییەکان بۆ باکووری ھۆکایدۆ بەردەوام بوو، و خۆشگوزەرانیی ھۆکایدۆ، بە تایبەتی لە پایتەختەکەیدا، گەشەی کرد تا ئەو ئاستەی کە کۆمیسیۆنی گەشەپێدان بە ناپێویست زانرا و لە ساڵی ١٨٨٢دا ھەڵوەشایەوە. لە ساڵی ١٨٧١دا، مەزارگەی ھۆکایدۆ لە شوێنی ئێستای وەک مەزارگەی ساپۆرۆ دروست کرا.
ئێدوین دان لە ساڵی ١٨٧٦ بۆ دامەزراندنی کێڵگەی مەڕ و ماڵات ھاتە ساپۆرۆ. ھەروەھا بەخێوکردنی بەرازی و نیشاندانی دروستکردنی کەرە، پەنیر، ھەم و سۆسێجی نیشان دا. دوو جار ھاوسەرگیری کردووە، لەگەڵ ژنانی ژاپۆنی. لە ساڵی ١٨٨٣ گەڕایەوە بۆ ئەمریکا بەڵام دواتر وەک سکرتێری حکوومەت گەڕایەوە بۆ ژاپۆن. ویلیام ئێس کلارک، کە سەرۆکی کۆلێژی کشتوکاڵی ماساشوسیتس (ئێستا زانکۆی ماساشوسیتس ئەمھێرست) بوو، بوو بە جێگری سەرۆکی دامەزرێنەری کۆلێژی کشتوکاڵی ساپۆرۆ (ئێستا زانکۆی ھۆکایدۆ) بۆ ماوەی ھەشت مانگ لە ساڵی ١٨٧٦ تا ١٨٧٧. وانەی زانستی ئەکادیمی دەگوتەوە و وانەی لەسەر ئینجیل وەک کۆرسێکی «ڕەوشت» دەگوتەوە، کە بنەما مەسیحییەکانی بە یەکەم پۆلی وەرگیراوی کۆلێژەکە ناساند.
لە ساڵی ١٨٨٠دا، تەواوی ناوچەی ساپۆرۆ وەک «ساپۆرۆ-کوو» (ناوچەی ساپۆرۆ) ناوی گۆڕدرا،[٦] و ھێڵێکی ئاسن لە نێوان ساپۆرۆ و تێمیا، ئۆتاروو کێشرا. لەو ساڵەدا، ھۆھێیکان، ھوتێلێک و دامەزراوەیەکی پێشوازی بۆ بەرپرسان و کەسایەتییە باڵاکانی سەردانکەر، لە تەنیشت پارکی ئۆدۆری دروست کرا. دواتر گوازرایەوە بۆ پارکی ناکاجیما، کە تا ئەمڕۆش لەوێ ماوەتەوە. دوو ساڵ دواتر، بە ھەڵوەشاندنەوەی کایتاکو-شی، ھۆکایدۆ دابەش بوو بۆ سێ پارێزگا: ھاکۆداتێ، ساپۆرۆ و نێموورۆ. ناوی قەزای شارستانی لە ساپۆرۆ وەک ساپۆرۆ-کوو مایەوە، لە کاتێکدا باقی ناوچەکە لە ساپۆرۆ-کوو گۆڕدرا بۆ ساپۆرۆ-گون. باڵەخانەی نووسینگەی ساپۆرۆ-کوویش لە قەزای شارستانیدا بوو.[٦]
پارێزگاکانی ساپۆرۆ، ھاکۆداتێ و نێموورۆ لە ساڵی ١٨٨٦دا ھەڵوەشێنرانەوە، و باڵەخانەی نووسینگەی حکوومەتی ھۆکایدۆ، پێکھاتەیەکی شێوازی نیۆ-بارۆکی ئەمریکی بە خشتی سوور، لە ساڵی ١٨٨٨ دروست کرا. دوا تیپی تۆندێنھێی، ئەو سەربازانەی کە پێشەنگی ھۆکایدۆ بوون، لەو ناوچەیە نیشتەجێ بوون کە ئێستا ناوچەی تۆندێن لە کیتا-کوو، ساپۆرۆی لێیە. ساپۆرۆ-کوو کارگێڕیی ساپۆرۆ-گونی دەوروبەری دەکرد تا ساڵی ١٨٩٩، کاتێک سیستمی نوێی قەزا ڕاگەیەندرا. دوای ئەو ساڵە، ساپۆرۆ-کوو لە ژێر کۆنترۆڵی ساپۆرۆ-گون دوورکەوتەوە.[٦] ئەو «کوو» (قەزا)یەی لە ساڵی ١٨٩٩وە جێبەجێ کرا، سەربەخۆیییەک بوو کە کەمێک لە شارۆچکەکان گەورەتر بوو، و لە شارەکان بچووکتر بوو. لەو کاتەدا لە ھۆکایدۆ، ھاکۆداتێ-کوو و ئۆتاروو-کوویش ھەبوون.[٧]
سەدەی ٢٠ەم
[دەستکاری]
لە ساڵی ١٩٠٧دا، زانکۆی ئیمپراتۆریی تۆھۆکوو لە سێندای، پارێزگای میاگی دامەزرا، و کۆلێژی کشتوکاڵی ساپۆرۆ وەک فاکەڵتی کشتوکاڵی بوو بە بەشێک لە زانکۆکە. بەشێک لە گوندە دراوسێکان، لەوانە گوندی ساپۆرۆ، گوندی نایبۆ، گوندی کامیشیرۆیشی، و ئەو ناوچانەی کە تۆندێن-ھێی لێیان نیشتەجێ بوون، لە ساڵی ١٩١٠دا خرانە ناو ساپۆرۆ-کوو. تراموای ساپۆرۆ لە ساڵی ١٩١٨ کرایەوە، و زانکۆی ئیمپراتۆریی ھۆکایدۆ لە ساپۆرۆ-کوو وەک پێنجەم زانکۆی ئیمپراتۆری لە ژاپۆن دامەزرا، بە جیاکردنەوەی فاکەڵتی کشتوکاڵ لە زانکۆی ئیمپراتۆریی تۆھۆکوو دووبارە—ھێڵێکی تری ئاسن لە ساپۆرۆدا کاری دەکرد، ھێڵی جۆزانکێی، کە لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٦٩ ھەڵوەشایەوە.
لە ساڵی ١٩٢٢دا، حکوومەتی نیشتمانی لە تۆکیۆ سیستمی نوێی شاری ڕاگەیاند، و ساپۆرۆ-کوو بە فەرمی ناوی گۆڕدرا بۆ شاری ساپۆرۆ.[٥] سیستمی پاسی شارەوانیی ساپۆرۆ لە ساڵی ١٩٣٠ دەستی پێکرد. لە ساڵی ١٩٣٧دا، ساپۆرۆ وەک شوێنی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٠ ھەڵبژێردرا، بەڵام ھەڵگیرسانی دووەم جەنگی نێوان چین و ژاپۆن بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوەی لە ساڵی دواتردا. شارۆچکەی مارویاما لە ساڵی ١٩٤٠ وەک بەشێک لە چووۆ-کوو تێکەڵ کرا، و فڕۆکەخانەی ئۆکاداما لە ساڵی ١٩٤٢ دروست کرا. لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا، شارەکە لە تەممووزی ١٩٤٥دا لەلایەن فڕۆکە جەنگییە دەریایییەکانی ئەمریکاوە بۆردومان کرا.[٨]
یەکەمین فیستیڤاڵی بەفری ساپۆرۆ لە ساڵی ١٩٥٠ بەڕێوەچوو. لە ھەمان ساڵدا، گوندی شێرۆیشی دراوسێ خرایە ناو شاری ساپۆرۆ، وەک بەشێک لە شێرۆیشی-کوو، و ئاتسووبێتسو-کوو دەرکەوت.[٩] لە ساڵی ١٩٥٥دا، شارۆچکەی کۆتۆنی، تەواوی گوندی ساپۆرۆ و گوندی شینۆرۆ لەگەڵ ساپۆرۆ تێکەڵ کران، بوون بە بەشێک لە چووۆ-کوو، کیتا-کوو، ھیگاشی-کوو، نیشی-کوو و تێینێ-کووی ئێستا.[٩] فراوانبوونی ساپۆرۆ بەردەوام بوو، بە تێکەڵبوونی شارۆچکەی تۆیۆھیرا لە ساڵی ١٩٦١، و شارۆچکەی تێینێ لە ساڵی ١٩٦٧، کە ھەریەکەیان بوون بە بەشێک لە تۆیۆھیرا-کوو، کیۆتا-کوو و تێینێ-کوو.[٩]
مەراسیمی یادکردنەوەی ١٠٠ ساڵەی دامەزراندنی ساپۆرۆ و ھۆکایدۆ لە ساڵی ١٩٦٨ بەڕێوەچوو. سیستمی میترۆی شارەوانیی ساپۆرۆ لە ساڵی ١٩٧١ کرایەوە، کە وای کرد ساپۆرۆ ببێتە چوارەم شار لە ژاپۆن کە سیستمی میترۆی ھەبێت. لە ٣ تا ١٣ی شوباتی ١٩٧٢، یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٧٢ بەڕێوەچوو، کە یەکەم ئۆڵۆمپیادی زستانە بوو لە ئاسیا ئەنجام درابێت.[٥] لە ١ی نیسانی ھەمان ساڵدا، ساپۆرۆ وەک یەکێک لە شارە دەستنیشانکراوەکان لەلایەن حکوومەتی ژاپۆن دەستنیشان کرا و حەوت گەڕەک دامەزران.[٩] دوا نمایشکردنی گشتیی گۆرانیبێژی ئۆپێرا، ماریا کالاس، لە ساپۆرۆ لە ھۆڵی ھۆکایدۆ کۆسێینێنکین بوو لە ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٤.[١٠] میترۆی شارەوانیی ساپۆرۆ فراوانتر کرا کاتێک ھێڵی تۆزای لە ساڵی ١٩٧٦دا دەستی بە کار کرد، و ھێڵی تۆھۆ لە ساڵی ١٩٨٨دا کرایەوە، ھەروەھا فڕۆکەخانەی نوێی چیتۆسێ لە ھەمان ساڵدا. لە ساڵی ١٩٨٩دا، ئاتسووبێتسو-کوو و تێینێ-کوو لە شێرۆیشی-کوو و نیشی-کوو جیاکرانەوە. چالاکییە ساڵانەکان لە ساپۆرۆ دەستیان پێکرد، لەوانە فیستیڤاڵی مۆسیقای پاسیفیک لە ساڵی ١٩٩٠ و فیستیڤاڵی یۆساکۆی سۆران لە ساڵی ١٩٩٢. یانەیەکی تۆپی پێی پیشەگەر، کۆنسادۆل ساپۆرۆ، لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزرا. لە ساڵی ١٩٩٧دا، کیۆتا-کوو لە تۆیۆھیرا-کوو جیاکرایەوە. لە ھەمان ساڵدا، بانکی ھۆکایدۆ تاکوشۆکوو، بانکێکی بنکە لە ھۆکایدۆ کە بارەگا سەرەکییەکەی لە ئۆدۆری بوو، مایەپووچ بوو.[١١]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]
- ↑ Wells، John، ed. (٢٠٠٨). Longman Pronunciation Dictionary (چاپی 3rd). Pearson Longman. ژپنک ٩٧٨-١-٤٠٥٨-٨١١٨-٠.
- ↑ さっぽろ雪まつり実行委員会. «さっぽろ雪まつり公式サイト｜SAPPORO SNOW FESTIVAL» 前回のさっぽろ雪まつりの様子. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
- ↑ Japan National Tourist Organization — Sapporo Beer Museum June 15, 2011 لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە..
- ↑ "Recognition at last for Japan's Ainu ". BBC News. July 6, 2008
- 1 2 3 «ホームタウン・ホームページ | 北海道 | 札幌市 | 歴史» サイト閉鎖のお知らせ. لە ڕەسەنەکە لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ ھێنراوە.
- 1 2 3 New Sapporo History 2nd edition (新札幌市史 第2巻، Shin Sapporo Shishi)
- ↑ 北海道市町村自治制の沿革概要 (PDF) (بە ژاپۆنی). Government of Hokkaido. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
- ↑ The Asahi Shimbun. «朝日新聞デジタル：空襲の記憶 風化させぬ - 北海道 - 地域». www.asahi.com (بە ژاپۆنی). لە ١٤ی نیسانی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- 1 2 3 4 New Sapporo History 5th edition (新札幌市史 第5巻، Shin Sapporo Shishi)
- ↑ Sutherland, Robert Maria Callas Diaries of a Friendship London Constable 1999 p265 ISBN 0-09-478790-5
- ↑ «lawsuit against the bankruptcy of the Takushoku Bank». لە ڕەسەنەکە لە ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ ھێنراوە.
- ↑ بە ژاپۆنی: 札幌市، بە ڕۆماجی: Sapporo-shi، [sap.po.ɾo, sap.po.ɾoꜜ.ɕi]
[[:میدیا:TomJ-Sapporo.ogg|]] یارمەتی·زانیاری; ئینگلیزی: /sə.ˈpɔː.roʊ, sæ-/[١]
<ref> بۆ گرووپێک بەناوی «nb» ھەن، بەڵام ھیچ تاگێکی ھاوتای <references group="nb"/> نەدۆزرایەوە