Ir al contenido

Costa de Boire

De Biquipedia
Republica de Costa de Boire
République de Côte d'Ivoire
Bandera de Costa de Boire Escudo de Costa de Boire
(En detalle) (En detalle)
Lema nacional: "Union-Discipline-Travail"
(Francés; Unidat, Disciplina y Treballo)
Himno nacional: L'Abidjanaise
Situación de Costa de Boire
Situación de Costa de Boire
Capital
 • Población
Yamoussoukro1[1]
200.103
Mayor ciudat Abidjan
Idiomas oficials Francés
Forma de gubierno
President
Primer Ministro
Republica
Alassane Ouattara
Patrick Achi
Independencia
de Francia
7 d'agosto de 1960
Superficie
 • Total
Posición 67ena
322.460 km² km²
Población
 • Total (2004)
 • Densidat
Posición 57ena
17.327.724
53 hab/km²
PIB (PPA)
 • Total ([[]])
 • PIB per capita
Posición ena

Moneda Franco CFA
Chentilicio Marfilenco/a[2]
Zona horaria UTC + 0
Dominio d'Internet .ci
Codigo telefonico ++ 225
Prefixo radiofonico
Codigo ISO
Miembro de: UA, OIF, ONU
1Yamoussoukro ye a capital oficial, Abidjan ye capital de facto

A Republica de Costa de Boire, u, mas simplament, Costa de Boire[nota 1] (en francés: Côte d'Ivoire, unico nombre oficial emplegato internacionalment) ye un país de l'ueste d'Africa. Muga con Liberia, Guinea, Mali, Burkina Faso y Ghana a l'ueste, norte y este, con o golfo de Guinea a o sud.

En octubre de 1985, o gubierno d'o país demandó que se fese servir o nombre francés, Côte d'Ivoire, en toz os idiomas ta mirar d'evitar a confusión que causaba a diversidat d'os exonimos (Costa de Marfil, Ivory Coast, Elfenbeinküste, Norsunluurannikko, etc).

Os primers contactos con os europeus en a comarca que hue ye Costa de Boire datan de zaguerías d'o sieglo XV, de mans d'os portugueses. Posteriorment, angleses, franceses y neerlandeses facioron os suyos primers contactos. En 1848, se constituyió como un protectorato francés, pa posteriorment convertir-se en una colonia en 1893. Ganó la suya independencia de Francia lo 7 d'agosto de 1960, estando Félix Houphouët-Boigny o primer president d'a republica independient.

A suya economía ye basata sobretot en l'agricultura, con o café y lo cacau como prencipals productos d'exportación. A economía marfilenca ha conoixito dende la suya independencia intes de gran expansión, de conchunta con atros d'estancamiento y crisi. En o zaguer decenio, o país ha conoixito un important creiximiento economico.

Cheografía

[editar | modificar o codigo]
Mont Nimba, con 1752 m d'altaria, ye la maxima elevación de Costa de Boire.

Costa de Boire ofreix una gama variata de paisaches, dende a sabana desertica a lo norte dica a chungla virchen. A buega sud lo marcan extensas plachas. Ista comarca, mas plevinosa, se caracteriza per as grans plantacions de productos d'exportación: café, cacau y banana. En o norte o paisache se veye aconformato per un saso granitico recubierto de sabanas. En ista aria chicoz propietarios cautivan sarrachón, panizo y calcauet.

Topografía

[editar | modificar o codigo]

O territorio de Costa de Boire tien l'aspecto d'un cuadrilatero con o suyo canto inferior correspondendo a una costa de 515 kilometros. O país se caracteriza per un terreno de baixa altaria, a on as prencipals elevacions corresponden a sasos y planas. A rechión montanyosa occidental, manimenos, presenta cualques relieus mayors de mil metros (asinas, o mont Nimba, a maxima elevación d'o país, plega a 1.752 m.).

Costa de Boire se troba entre os 4 ° y 10 ° de latitut norte; l'ecuador ye a uns 400 km d'a costa sud d'o país y o tropico ye a uns 1400 km d'a buega norte. Per tanto, a costa de Costa de Boire tien un clima tropical humido de cutio que se converte en un clima ixuto en l'extremo norte. A temperatura meya anyal ye de 28 °C, pero os residents conoixen diferencias de temperatura significativas entre as rechions norte y sud d'o suyo país, asinas como entre as estacions individuals.

O clima ye determinato per os sistemas d'aire alisio d'o nord-este y o monzón d'o sud-ueste: l'aire alisio d'o nord-este (Harmattan) traye aire calient, ixuto y cargato de polvo d'o Sahara d'ihibierno que fa ixecar o país. L'orichen d'os monzons d'Africa Occidental se troba en o golfo de Guinea, per lo que traye aire calido y humido. Determina o clima d'o sud de Costa de Boire mientres tot l'anyo, en o norte traye plevitas de verano.

En consecuencia, se distinguen tres comarcas climaticas en Costa de Boire:

  • O clima ecuatorial en o sud se caracteriza per baixas fluctuacions de temperatura (por un regular entre 25 °C y 30 °C), valors d'humedat muit altas (entre 80 % y 90 %) y abundants plevitas, que en Abidjan anyalment son 1766 mm y en Tabou aconsiguen 2129 mm. Astí i hai dos estacions ixutas y dos pleviosas. A gran estación ixuta dura d'aviento dica abril y se caracteriza por una gran calor y nomás experimenta plevitas ocasionals. A chicota estación ixuta caye en os meses d'agosto y setiembre. A prencipal temporata de plevitas va dende mayo dica chulio, mientres que a menor ye en octubre y noviembre.
  • O clima de sabana humida (tamién clamato clima de Baoulé) determina o norte d'a comarca de chungla y o sud d'a sabana y prencipia a uns 200 km a norte d'a costa. As temperaturas amuestran fluctuacions mas fuertes entre 14 °C y 33 °C y l'humedat gosa estar entre 60 % y 70 %. A precipitación anyal ye d'arredol de 1200 mm en Bouaké. Aquí tamién i hai cuatro estacions: dos estacions ixutas de noviembre a marzo y de chulio a agosto y dos estacions pleviosas de chunio a octubre y de marzo a mayo.
  • O clima d'a sabana ixuta (tamién o clima de Sudán d'o Sud) prevaleix en as rechions d'a sabana d'o norte. Amuestra fluctuacions diarias relativament fuertes de 20 °C. A humedat ye muito mas baixa que en o sud d'o país y se troba entre o 40 % y o 50 %. L'aire harmattan tamién ocurre en estas rechions, en forma d'aire fresco y ixuto, entre aviento y febrero. O norte de Costa de Boire conoixe nomás dos estacions: a estación ixuta entre noviembre y chunio con plevitas ocasionals en abril y una estación plevinosa entre chulio y octubre. A precipitación anyal mesurata en ista aria ye d'arredol de 1203 mm en Korhogo.

Organización politico-administrativa

[editar | modificar o codigo]
Os districtos de Costa de Boire.

Costa de Boire se divide administrativament dende 2011 en 14 districtos:

Numero Districto Capital de districto Rechions Seu d'a rechión Habitants (Districto) Habitants d'a rechion[3] Aria KM²

Districtos (M²)

1 Districto Autonomo d'Abidjan
(District Autonome d'Abidjan)
4,707,404 2,119 (818)
2 Bas-Sassandra
(District du Bas-Sassandra)
San-Pédro Gbôklé Sassandra 2,280,548 400,798 25,800 (10,000)
Nawa Soubré 1,053,084
San-Pédro San-Pédro 826,666
3 Comoé
(District du Comoé)
Abengourou Indénié-Djuablin Abengourou 1,203,052 560,432 14,173 (5,472)
Sud-Comoé Aboisso 642,620
4 Denguélé
(District du Denguélé)
Odienné Folon Minignan 289,779 96,415 20,997 (8,107)
Kabadougou Odienné 193,364
5 Gôh-Djiboua
(District du Gôh-Djiboua)
Gagnoa Gôh Gagnoa 1,605,286 876,117 17,580 (6,790)
Lôh-Djiboua Divo 729,169
6 Lacs
(District des Lacs)
Dimbokro Bélier Yamoussoukro 1,258,604 346,768 28,500 (11,000)
Iffou Daoukro 311,642
Moronou Bongouanou 352,616
N'Zi Dimbokro 247,578
7 Lagunes
(District des Lagunes)
Dabou Agnéby-Tiassa Agboville 1,478,047 606,852 23,280 (8,990)
Grands-Ponts Dabou 356,495
La Mé Adzopé 514,700
8 Montagnes
(District des Montagnes)
Man Cavally Guiglo 2,371,920 459,964 31,050 (11,990)
Guémon Duékoué 919,392
Tonkpi Man 992,564
9 Sassandra-Marahoué
(District du Sassandra-Marahoué)
Daloa Haut-Sassandra Daloa 2,293,304 1,430,960 23,940 (9,240)
Marahoué Bouaflé 862,344
10 Savanes
(District des Savanes)
Korhogo Bagoué Boundiali 1,607,497 375,687 40,210 (15,530)
Poro Korhogo 763,852
Tchologo Ferkessédougou 467,958
11 Vallée du Bandama
(District de la Vallée du Bandama)
Bouaké Gbêkê Bouaké 1,440,826 1,010,849 28,518 (11,011)
Hambol Katiola 429,977
12 Woroba
(District du Woroba)
Séguéla Béré Mankono 845,139 389,758 31,088 (12,003)
Bafing Touba 183,047
Worodougou Séguéla 272,334
13 Yamoussoukro
(District Autonome de Yamoussoukro)
355,573 3,500 (1,350)
14 Zanzan
(District du Zanzan)
Bondoukou Bounkani Bouna 934,352 267,167 38,251 (14,769)
Gontougo Bondoukou 667,185

Diez ciudaz mas importants

[editar | modificar o codigo]

As suyas diez ciudaz mas importants son:

Puesto Coordenatas Ciudat Población Rechions
censo de 1975 censo de 1988 2005 Est 2014 Est
1. 5°21′31″N 4°00′50″UAbidjan951 2161 934 3423 692 570 3,677,115Lagunes
2. 7°41′N 5°1′OBouaké175 264332 999572 149 567,481 Gbêkê
3. 6°53′N 6°27′ODaloa60 837122 933217 876 319,427 Haut-Sassandra
4. 6°49′N 5°17′OYamoussoukro37 253110 013200 659 361,893 Bélier
5. 4°45′N 6°38′OSan-Pédro31 60670 601195 873 261,616 Bas-Sassandra
6. 5°50′N 5°22′ODivo35 61072 494184 481 184 481Lôh-Djiboua
7. 9°25′N 5°37′OKorhogo45 250109 655172 114 286,071 Poro
8. 5°30′N 4°3′OAnyama26 40657 065158 250 148,962 Lagunes
9. 6°44′N 3°29′OAbengourou30 02858 974144 074 135,635 Moyen-Comoé
10. 7°24′N 7°33′OMan50 28888 294140 217 188,704 Tonkpi
Venda tradicional de plantas medicinals en Abidjan.

Mantenendo lazos amanatos con Francia dende a suya independencia en 1960, a diversificación de l'agricultura pa la exportación, y o estimulo d'as inversions estrancheras, ha feito de Costa de Boire un d'os países tropicals africanos mas prospers. Manimenos, en anyos recients Costa de Boire s'ha visto subcheta a mas competencia y a la baixada d'os pres en o mercato global d'os cautivos agricolas prencipals: café y cacau. Isto, de conchunta con una alta corrupción interna, fa la vita dificil pa os cautivadors y ixes que exportan a mercatos estranchers.

Enemigos mientres muitos anyos, Costa de Boire y Ghana alcordoron en 2019 imposar a las empresas multinacionals un pre minimo per o cacau, a fin de protecher a los productors, que reciben entre lo 4 y lo 6 per ciento d'os beneficios d'o sector: l'11 de chunio, anuncioron que suspenden a venda de cacau pa la campanya 2020-2021 si no s'estableix un pre minimo de 2300 euros per tonelata.

Cheografía humana y sociedat

[editar | modificar o codigo]

Demografía

[editar | modificar o codigo]
A piramide de población de Costa de Boire en 2020 amuestra que ye un país con una grandiza proporción de chovenalla.

En l'anyo 2007, Costa de Boire teneba una población de 18.000.000 d'habitants. A esperanza de vita ye de 49 anyadas d'edat. O promeyo de fillos per muller ye de 4,43. Lo 50,9 % d'a población ye alfabetizata. Se calcula que o 7 % d'a población ye infectata con o virus de VIH (causant d'o sida).

O 77 % d'a población se considera marfilenco: representan cuantos pueblos diferents y grupos lingüisticos. Se charran uns 65 idiomas en tot o país. Un d'os mas comuns ye o dioula, emplegato en o comercio, asinas como a población musulmana. O francés, emplegato per o 70 % d'a población (99 % en Abiyán), ye l'idioma oficial, s'amuestra en as escuelas y sirve como una luenga franca en as arias urbanas (particularment en Abiyán). O numero de francofablans ye muit elevato en comparanza con a mayoría d'os países francofonos d'Africa, a resultas d'o suyo emplego como idioma interetnico.

Dende que Costa de Boire s'ha establito como un d'os países mas prosperos d'Africa occidental, arredol d'o 20 % d'a población consiste de treballadors d'os vecins Liberia, Burkina Faso y Guinea. Iste feito ha creyato una tensión de contino creixent en os anyos recients, especialment debito a que a mayoría d'istos treballadors son musulmans, mientres a población d'orichen nativo ye en gran parti cristiana (sobretot catolicos) y animista. O 0,4 % d'a población ye d'ascendencia no africana. Uns 50.000 son ciudadans franceses, 40.000 libaneses y, en menor mida, vietnamitas, chudieus y espanyols, asinas como misioners protestants d'os Estatos Unitos y Canadá. En noviembre de 2004, arredol de 10.000 franceses y atros ciudadans estranchers evacuoron Costa de Boire a causa d'ataques de chóvens milicias progubierno.

L'idioma oficial d'a republica ye o francés, y as luengas indichenas locals tamién se fan servir amplament, como o bété, o baoulé, lo dioula, lo dan, l'anyin y lo cebaara senufo. En total, se charran arredol de 78 idiomas diferents en Costa de Boire.

Gastronomía

[editar | modificar o codigo]
L'alloco ye una birolla pro popular.

A cocina tradicional de Costa de Boire ye muit semellant a la d'os países vecins de l'Africa Occidental en a dependencia d'os cerials y os tuberclos. A mandioca y os platanos son partis importants d'a cocina marfilenca. Un tipo de pasta feita de panizo clamata aitiu se fa servir pa aprestar bolas de panizo, y lo calcauet se fa servir amplament en muitos platos. L'attiéké ye una guarnición popular en Costa de Boire feita con yuca rallata, un cuscús a pur de vechetals. Una birolla d'a carrera pro comuna ye l'alloco, que ye un platano frito en aceite de palma, apanyato con cebollas a la vapor y coralet y que se mincha solo u con peix a las esparrillas u uegos duros. O pollo se consume comunament y tien un gusto unico a resultas d'a masa magra y baixa en graixa en ista rechión. Os mariscos incluyen tonyina, sardinetas, camarons y tonyina blanca, que ye semellant a la tonyina. O mafé ye un plato común que consiste en carne en unto de calcauet.

Os guisos cocinatos a fuego lento con cuantos ingredients son atra birolla basica comuna en Costa de Boire. O kedjenou ye un plato que consiste en pollo y verduras cuetas a fuego lento en una olla sellata con mica u dengún liquido anyadito, que concentra as sabors d'o pollo y as verduras, y que ablandeix o pollo. Per lo cheneral, se cocina en una pichera de ceramica clamata canario, a fuego lento u en un forno. O bangui ye un vin feito de palma local.[4]

Os marfilencos tienen un tipo particular de restaurant chicot a l'aire libre clamato maquis, que ye exclusivo d'a rechión. Un maquis normalment incluye pollo y peix a lo calivo cubiertos de cebollas y tomates, y servitos con attiéké u kedjenou.

Gabriel Tiacoh, subcampión olimpico en 400 metros cletas en 1984.
Ta mas detalles, veyer l'articlo Esporte en Costa de Boireveyer os articlos [[{{{2}}}]] y [[{{{3}}}]]veyer os articlos [[{{{4}}}]], [[{{{5}}}]] y [[{{{6}}}]]veyer os articlos [[{{{7}}}]], [[{{{8}}}]], [[{{{9}}}]] y [[{{{10}}}]].

Costa de Boire en os Chuegos Olimpicos

[editar | modificar o codigo]

Os esportistas de Costa de Boire en os Chuegos Olimpicos son representatos per lo Comité Olimpico Nacional de Costa de Boire, creyato en l'anyo 1962 y miembro d'o Comité Olimpico Internacional dende l'anyo 1963. Participó per primera vegata en os Chuegos Olimpicos de Tokio 1964. Dende alavez os suyos atletas participan de forma continata dica l'actualidat (2025), con a excepcion d'a edicion de 1980 que no participó en sumar-se al boicot. 1 medalla d'archent, y 1 d'oro y dos de bronce, estando las solas medallas que ha ganato lo país dica l'actualidat. En a suya participación en todas las edicions de Chuegos de verano o país ha obtenito un total de 5 medallas: 1 d'oro, 1 d'archent y 3 de bronce, a gran mayoría d'esportistas que han participato en os Chuegos l'han feito prencipalment en atletismo, en prebas de velocidat y relevos encara que los suyos mayors exitos en zaguerías l'ha tenito en taekwondo a on han aconseguito 1 medalla d'oro y tres de bronce, repartitas entre dos esportistas Cheick Sallah Cisse y Ruth Gbagbi.

En os Chuegos Olimpicos d'Hibierno no ha participato en garra edicion, dica l'actualidat (2025).

  1. ↑ Con a variant Costa de Marfil.

Referencias

[editar | modificar o codigo]
  1. ↑ (de) Das aktuelle Buch der Allgemeinbildung. 550.000 Daten und Fakten. 10.000 Einzelthemen, Bertelsmann Lexikon Institut, 2003, ISBN 3-577-13530-1, p. 612 - 675
  2. ↑ (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).
  3. ↑ (en) Districts of Côte d'Ivoire en Institut National de la Statistique de Costa de Boire.
  4. ↑ (en) Ken Albala, « Côte d'Ivoire », Food Cultures of the World Encyclopedia, vol. 1, Africa, Middle East, ABC-CLIO, 2011, p. 43-47 , ISBN 9780313376276


Estaus d'Africa
Alcheria | Angola | Benín | Botsuana | Burkina Faso | Burundi | Cabo Verde | Camerún | Chad | Chibuti | Comoras | Costa de Boire | Echipto1 | Eritrea | Eswatini | Etiopia | Gabón | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea-Bissau | Guinea Equatorial | Kenya | Lesoto | Liberia | Libia | Madagascar | Malawi | Mali | Marruecos | Mauricio | Mauritania | Mozambique | Namibia | Nícher | Nicheria | Republica Arabe Sahraui Democratica2 | Republica Centroafricana | Republica d'o Congo | Republica Democratica d'o Congo | Ruanda | Sant Tomé y Prencipe | Senegal | Seychelles | Sierra Leone | Somalia | Somalilandia2 | Sudafrica | Sudán | Sudán d'o Sud | Tanzania | Togo | Tunicia | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependencias: Ascensión | Canarias | Ceuta | Madeira | Mayotte | Melilla | Pantiddirìa | Reunión | Santa Helena | Socotra | Tristán da Cunha
1 Parcialment en Asia. 2 Parcialment reconoixiu u en disputa