Erlando Ligan Majan
Brgy. Hipodromo, Cebu City
MINERO kini si Apelitot Tuytoy sa usa ka minahan sa dakbayan sa Toledo, Sugbo. Dili siya ambungan, ug namiyahok lang ang masigka aping niini. Ambot kon nganong namiyahok kini nga di man unta wangkig. Maykabus-ok man ang dughan. Pinaupaw ang estilo sa pagpatupi sa iyang buhok. Nipis ra ang buhok niini. Mahiligon siya nga may nipis nga bangas sa iyang masigka aping. Tisoy kuno siya, apan usa ka Tisoy nga unggoy og nawong.
Mahiligon siya sa mga tsiks, mao usab sa mga bayot. Ampay niya nga makapanapi sa iyang kabigaon. Maskin minyo siya ug may tulo ka gagmayng mga anak, nagpadayon sa hilom ang iyang mga dautang bisyo. Grabe siyang makasapi kon may mga bayot nga nakagusto kaniya.
Mahal kaayo siya sa iyang asawa nga si Annabelle Jenny kay ngilngig kuno siyang mokarinyo. Beterano na siya sa romansahay. Trese pa lang ang iyang edad, kadulog na niya ang iyang uyoan nga bayot. Dinhi magsugod kuno nga manapi siya bahin sa kaulag.
Mao nga anad na siya sa iyang bisyo ilabi na nga mosimhot usab siya sa gidiling mga drugas. Nagmata lang unta og buntag ang iyang asawa sa sekreto niyang mga buhat, apan miresulta ang dautan niyang mga buhat. Gi-herpes ang iyang asawa, ingon man ang ikatulo nilang anak nga si Elija. Nibutoy ang ilang pamanit ug nanurok ang lingin nga mga bunga niini.
Didto sa usa ka ospital sa gialagaran niyang minahan, ang iyang asawa ug anak nahilandig. Gipangutana siya sa ginikanan sa iyang asawa, apan nangulipas siya nga wala siya magbuhat og dautan. Apan ang doktor nga nag-atiman sa iyang asawa ug anak misulti nga nasakit sila sa mga kagaw sa kaulagon ni Apelitot. Mingisi lang siya ug wala mangayog pasaylo. Wa siya maulaw kay matod pa niya sa hilom, "Akoy nagbuhi sa akong asawa ug tulo ka anak."
Apan gipahinumdoman siya sa iyang mga ugangan. "Gibuhi ka lang sa among anak nga gradwado sa Pharmacy. Pila ka tuig nga gibuhi ka sa among anak kay gipakaslan ka niya bisan wala kay trabaho ug nagsalig lang sa tanan niyang kinitaan. Duha na ang inyong mga anak dihang nakakaplag kag trabaho kay miretiro sa pagka minero ang imong amahan ug ikaw mismo ang gipapuli sa puwesto. Kay nimabdos na sab ang imong asawa, miundang kini sa iyang trabaho aron matingob ang pagbantay sa inyong tulo ka anak. Apan naunsa ka ba nga nagbisyo ka man hinuon?"
Sa kalagot sa iyang asawa nga si Annabelle Jenny nibutyag kini sa mga tinaguan sa iyang bana. "Gitago ko kaniadto ang iyang dautang mga bisyo kay gimahal ko siya. Ako ang nagbuhi kaniya kaniadto, apan manguwag gihapon siya sa laing mga babaye, lakip na sa mga bayot. Wa ko makasabot kon ngano ug unsay hinungdan? Demonyo kini siya. Wala ko ikatug-an ang nangagi kay di ko buot nga inyong sukmatan sa tanan. Mao kana ang tinuod, Papa Orlan ug Mama Ciling. Demonyo kini siya. Wa na ako mahigugma kaniya. Gikasilagan ko siya sa tibuok kong kinabuhi! Nadaot kami sa kademonyo!"
Apan mokatawa gihapon si Apelitot Tuytoy kay di makabuwag ang iyang asawa kaniya Nabati niya ang tambag sa ginikanan sa iyang asawa. "Pasayloa na lang siya, Inday Annabelle, kay siya pa man karon ang nanginabuhi. May dakosiyang suholan. Kon mobalik ka sa pagpanarbaho, kinsay mobantay sa imong mga anak? Tiguwang na kaayo kami. Kon makakaplag ka man og trabaho, magsugod ka sa sinugdanan. Gamay ra ang suhol nga madawat mo."
Tungod niini si Apelitot Tuytoy nagpadayon sa iyang mga bisyo. Labi pa siyang manguwag og mga babaye ug mga bayot kay dili na makigdulog ang iyang asawa kaniya. Dili siya makapuasa. Manguwag gyud siya. Nailhan siya sa katawhan nga mao si Apelitot Tuytoy nga motutoy bisan kinsang mga babaye ug mga bayot.
Apan sa usa ka lawak sa motel, may bayot nga nasuko kaniya. Gitiunan siyag pistola sa iyang agtang. "Dako na akog nagasto kanimo. Gituytoy mo akog maayo, apan nangita ka gihapon og lain. Giingnan tikawng gimahal ko ikaw, apan wala mo ako mahala. Tapuson nato ang atong kinabuhi karon!" Bang! Bang! Bang! Nagsunod-sunod ang mga buto sa pistola. (Katapusan)