6: POLITYKA GERMANIZACYJNA
Urz�dy maj�ce na celu germanizowanie Wschodu zacz�y powstawa� i
funkcjonowa� zasadniczo od 1939 roku. Konkretne zamierzenia w tej dziedzinie
nie znalaz�y wyrazu w nie opublikowanym dekrecie Hitlera z 7 pa�dziernika tego�
roku dotycz�cym "umacniania niemiecko�ci". Realizacj� ich
powierzono Komisarzowi ds. Umocnienia Niemczyzny (Reichskommisar f�r die
Festigm deutschen Volsktums - RKFDV) - Heinrichowi Himmlerowi. W ten sposi
Hitler stworzy� "prawn�" podstaw� do rozpocz�cia akcji wysiedle�czych
ludno�ci polskiej, wywo�enia jej do oboz�w koncentracyjnych oraz, w niedaleki
przysz�o�ci, do tworzenia gett dla ludno�ci �ydowskiej. Dekret ten zawiera�
g��wne wytyczne: sprowadzenie do Rzeszy Niemc�w mieszkaj�cych poza granicami
kraju, zlikwidowanie grup narodowych, kt�re stanowi� "niebezpiecze�stwo
dla Rzeszy i jej mieszka�c�w", oraz utworzenie nowych niemieckich teren�w
osadniczych.
Pierwsze migracje ludno�ci Pomorza podczas II wojny �wiatowej rozpocz�y si�
ju� we wrze�niu 1939 roku. Wielu Polak�w, chroni�c si� przed nadchodz�c�
armi� hitlerowsk�, opuszcza�o swoje miejsca zamieszkania, udaj�c sil w g��b
kraju: Cz�� uciekinier�w, kt�ra nie zgin�a od razu we wrze�niu, wr�ci�a
po ustaniu ostatnich walk. Niekt�rzy, obawiaj�c si� represji, rozproszyli si�
ca�ym kraju lub uszli za granic�. Uchod�cy z ziem zachodnich i p�nocnych
zapocz�tkowali masowe przesiedlenia z teren�w Pomorza, Wielkopolski i �l�ska.
Ju� 21 wrze�nia 1939 roku na konferencji odbytej w Berlinie nakazano dow�dcom
grup operacyjnych policji i s�u�by bezpiecze�stwa przesiedlenie ludno�ci �ydowskiej
do Polski centralnej. W oparciu o te wytyczne w pa�dzierniku rozpocz�y si�
pierwsze wysiedlenia �yd�w oraz Polak�w.
Akcje tego rodzaju na Wybrze�u i w Poznaniu mia�y przygotowa� ten teren dla
nowych osadnik�w-Niemc�w ba�tyckich. Wysiedlenia z Gdyni wi�za�y si� z
konieczno�ci� osadzenia w tym mie�cie, wa�nym dla morskiego przemys�u
zbrojeniowego, jak najwi�kszej liczby Niemc�w. Do ko�ca pa�dziernika 1939
roku Gdyni� opu�ci�o 50 000 mieszka�c�w.
Wobec niech�tnej postawy Forstera w sprawie osiedlania Niemc�w ba�tyckich,
Himmler 26 pa�dziernika 1939 roku zawiesi� akcj� wysiedle�cz� z ziem
wcielonych do Rzeszy.
W dniu 30 pa�dziernika 1939 roku, rozporz�dzeniem do dekretu Hitlera z 7 pa�dziernika,
wyznaczono g��wne kierunki wysiedle� z Pomorza ca�ej tzw. nap�ywowej, a wi�c
urodzonej poza terenem by�ego zaboru pruskiego, ludno�ci polskiej. W celu om�wienia
szczeg��w technicznych odby�a si� narada wy�szych dow�dc�w SS i policji
z Generalnego Gubernatorstwa i ziem "wcielonych". Wyznaczono w�wczas
termin rozpocz�cia akcji na po�ow� listopada 1939 roku. Ludno�� polska i �ydowska
musia�a by� przesiedlona transportem kolejowym do dystryktu warszawskiego.
Pierwsze wysiedlenia mia�y miejsce w Bydgoszczy, gdzie 4 i 6 maja 1940 roku
przesiedlono 1431 os�b. Akcje przeprowadzano te� w Gdyni, Gda�sku,
Wejherowie, Tczewie, Grudzi�dzu i Toruniu. ��czn� liczb� wysiedle�c�w
skierowanych w�wczas do Lublina ocenia si� na 7136 os�b.
Drug� cz�� akcji przeprowadzono we wrze�niu i pa�dzierniku 1940`r�ku. W
sumie do 15 listopada tego roku wysiedlono z Pomorza do Generalnego
Gubernatorstwa 30 758 os�b. Warunki, w jakich odbywa�y si� transporty;
powodowa�y cz�ste wypadki zachorowa�, a nawet zgon�w.
W celu uchronienia przed wysiedleniem os�b zakwalifikowanych do zgermanizowania
Himmler wyda� dekret (12 wrze�nia 1940 r.) nakazuj�cy dok�adn� analiz�
poszczeg�lnych grup ludno�ci. W celu usprawnienia akcji germanizacyjnej
utworzono 15 listopada 1940 roku Central� Przesiedle�cz� w Gda�sku. Selekcja
mia�a si� odbywa� w sta�ych obozach zbiorczych: Toruniu, Smukole i
Potulicach.
Akcj� wysiedle�cz� przeprowadzano w nocy lub nad ranem: Wysiedleni mieli 10
lub 30 minut na ubranie si� i zabranie 30 kg baga�u, kt�ry cz�sto
konfiskowano w obozach. W ten spos�b do 15 marca 1941 loku wysiedlono 10 504
Polak�w i 381 �yd�w.
W zwi�zku z przygotowaniem agresji przeciwko ZSRR, w marcu 1941 roku zamkni�to
granic� GG dla transport�w wysiedle�czych i rozpocz�to tzw. wysiedlenia wewn�trzne,
polegaj�ce na tzw. komasacji rodzin polskich. Przeprowadzano je w ramach Okr�gu.
Podczas tych akcji od 22 kwietnia do 31 lip 1941 roku przesiedlono 9367 Polak�w.
Akcje wysiedle�cze na Pomorzu zako�czono w styczniu 1943 roku. Wed�ug niepe�nych
danych obj�to nimi 121765 os�b (oko�o 10% ludno�ci polskiej).
Czynnikiem dezintegruj�cym spo�ecze�stwo polskie by�a Niemiecka Lista
narodowo�ciowa (Deutsche Volksliste - DVL). Hitlerowskie w�adze okupacyjne
zamierza�y zniemczy� znaczn� cz�� ludno�ci �l�ska, Wielkopolski i
Pomorza. Rozeznanie co do liczebno�ci mia� u�atwi� spis, przeprowadzony
przez Forstera od 3 do 6 grudnia 1939 roku, kt�rego wyniki okaza�y si� ma�o
pomy�lne dla Niemc�w. W sumie 71% ludno�ci Pomorza Gda�skiego poda�o j�zyk
polski jako ojczysty, a na 188 000 os�b podaj�cych jako j�zyk
ojczysty-kaszubski, 100 000 przyzna�o si� do narodowo�ci polskiej. Problem
ludno�ci kaszubskiej sta� si� przedmiotem sporu pomi�dzy Himmlerem a
Forsterem: Himmler wychodzi� z za�o�enia, �e Kaszub�w nale�y pozostawi�
na miejscu, wyeliminowa� ze spo�eczno�ci polskiej i zniemczy�. Forster
natomiast by� przeciwny popieraniu, nawet przej�ciowo, "narodowo�ci
kaszubskiej". Uwa�a� j� za "nisko warto�ciow�" i niegodn�
uprzywilejowania.
Forster wyst�pi� po raz pierwszy z programem zniemczenia du�ej liczby
Polak�w ju� w 1939 roku. Jednak energiczn� dzia�alno�� podj�to dopiero po
wej�ciu w �ycie przepis�w o Niemieckiej Li�cie Narodowo�ciowej, tj. po 21
ma 1941 roku. Do realizacji tych zada� powo�ano Centralne Urz�dy Niemiecki
Listy Narodowo�ciowej . W dniu 22 lutego 1942 roku ukaza�o si� obwieszczenie
(Aufruf), podpisane przez Forstera, traktuj�ce o wpisywaniu si� na DVL. Wydano
wytyczne upowa�niaj�ce do wywierania presji i stosowania, przemocy fizycznej.
W rezultacie Aufrufu do 1 lipca 1942 roku w Okr�gu wpisa�o si� na si� 500
000 os�b, a do stycznia 1944 roku 950 000, tj. oko�o 54,5% og�u ludno�ci.
Lista obejmowa�a IV grupy: a} jednostki aktywnie zaanga�owane przed wojn� w
�rodowisku mniejszo�ci niemieckiej w Polsce; b) jednostki polityczne bierne,
lecz przyznaj�ce si� do narodowo�ci niemieckiej; c) jednostki pochodzenia
niemieckiego, ale w du�ym stopniu spolonizowane; d) jednostki pochodzenia
niemieckiego, ca�kowicie spolonizowane. Wyniki wpis�w nale�y przypisa� og�lnej
atmosferze zastraszenia. Mieszka�cy Pomorza mieli �ywo w pami�ci pierwsze
miesi�ce okupacji. Nie mo�na by�o przewidzie�, czy sytuacja nie powt�rzy si�.
Te czynniki, opr�cz pewnych antagonizm�w narodowo�ciowych, przes�dzi�y
spraw�. Problem ten dostrze�ono ju� w czasie okupacji. 1943 roku ;,Ziemie
Zachodnie Rzeczypospolitej" pisa�y: ,;Jak to si� sta�o, lud, kt�ry na
straconej pozycji broni� honoru Rzeczypospolitej w poczcie gda�skiej, zuchwa��
garstk� obro�c�w opiera� si� ca�ej pot�dze niemieckiej na Westerplatte,
do ostatniego naboju broni� Helu, lud, kt�ry krwi� swych dywizji pomorskich u�y�ni�
hojnie ziemie �owicza, Kotna, Puszczy Kampinoskiej
sta� si� cz�ci� sk�adow� niemczyzny (...) kto nie prze�y� tych lat
okupacji na Pomorzu, ten nie mo�e sobie wyobrazi� tamtego piek�a. Bo Pomorze
znalaz�o si� na samym dnie piek�a okupacyjnego (...)".
Na ziemiach "wcielonych" do Rzeszy nast�pi�a pr�ba ca�kowitej
likwidacji polskiego �ycia kulturalnego. Poprzez wydawanie szeregu rozporz�dze�
uniemo�liwiaj�cych prac� drukarsk�, wykonywanie zawodu dziennikarza i
literata, starano si� odci�� nar�d od informacji p�yn�cych z zachodu.
Okupant zamierza� sprowadzi� �ycie kulturalne do rozmiar�w �ci�le
reglamentowanych przez Urz�d Propagandy.
Specjalne ekipy rzeczoznawc�w z ramienia instytucji SS-Ahhenerbe, dzia�aj�ce
w ramach Einsatzgruppen, wyszukiwa�y i konfiskowa�y polskie zabytki kultury.
Rozwi�zano polskie towarzystwa i plac�wki naukowe, a tak�e plac�wki
muzealne, grabi�c ich eksponaty. Likwidacji uleg�y wszystkie biblioteki
szkolne. Zamar�o polskie �ycie teatralne, kulturalne i sportowe. Archiwa w
Bydgoszczy i Toruniu w��czono do pruskiej sieci archiwalnej. Chc�c usun��
jakiekolwiek �lady polsko�ci na ziemi pomorskiej, archiwalia cz�sto
przekazywano na makulatur�. Rozpocz�to walk� z j�zykiem polskim, chc�c go
ostatecznie wyeliminowa� z tych teren�w. Dzieci polskie musia�y ucz�szcza�
do szk� niemieckich. Zniesiono te� polsk� administracj� ko�cieln�.
Istotn� sta�a si� te� polityka populacyjna. Jeszcze podczas okupacji sprawa
ta by�a tematem wielu artyku��w w prasie podziemnej. Nie usz�a te� uwadze
polityka zmierzaj�ca do zniszczenia m�odzie�y. W podziemnym wydawnictwie z
1943 roku pt. �wiadectwo prawdzie pisano: "Aby nie odrodzi� si� nar�d
trzeba zniszczy� jego m�odzie�. A do tego nie wystarczy katowa� m�odzie� w
obozach, rozstrzeliwa� na podw�rkach wi�zie�. Trzeba j� zniszczy� moralnie
i fizycznie, zamkn�� jej drog� do nauki, zmusi� do zapomnienia o przesz�o�ci".
Polakom zmniejszono racje �ywno�ciowe. Znacznemu pogorszeniu uleg�a sytuacja
zdrowotna i mieszkaniowa. Godzina policyjna uniemo�liwia�a swobodne poruszanie
si� ludno�ci.
