જગને ઝરૂખે…….એક વિચાર

એક સમુરાઈ જે વગર કારણે લોકો સાથે ઝઘડવા માટે પ્રખ્યાત હતો તે એક ઝેન મઠના દ્વારે પહોંચ્યો અને પોતે મઠાધિપતિને મળવા માગે છે એવું કહેવડાવ્યું. મઠાધિપતિ વિના વિલંબે જરા પણ ખચકાયા વિના બહાર આવ્યા. “પેલાઓ કહે છે બળ કરતાં બુધ્ધિ ચડિયાતી ગણાય.” સમુરાઈએ કહ્યું “વારુ, તમે મને સ્વર્ગ અને નર્કનો અર્થ સમજાવી શકશો?” મઠાધિપતિ સાધુ મૌન રહ્યા. “જુઓ, હું બહુ સહેલાઈથી સમજાવી શકું છું.” સમુરાઈએ મોટા અવાજે કહ્યુ, “નર્ક બતાવવા માટે એકાદાને ગળેથી ઝાલીને ઉંચો કરુ એટલે ચપટી વગાડતામાં દેખાઈ જાય અને સ્વર્ગ દેખાડવું હોય તો ધમકી આપીને જતો કરું.”

“હું તારા જેવા બેવકુફ સામે દલીલો કરતો નથી.” ઝેન સાધુએ કહ્યું. સમુરાઈ ધુંઆપુંવા થઈ ગયો. તેજોદ્વેષથી એનું લોહી ઉકળી ઉઠ્યું. “જો આ હતું નર્ક!” સાધુએ સ્મિત કરતાં કહ્યું , “નાખી દેવા જેવી બાબતોમાં ઉશ્કેરાઈ જવું.” સાધુની હિંમત સમુરાઈને અસર કરી ગઈ તે હળવો, ઠંડો થઈ ગયો. “અને આ જ છે સ્વર્ગ !” સાધુએ ઉમેર્યું અને તેને અંદર આવકારતાં કહ્યું, “નાનકડી અસંમતિ સામે કે વિરોધ સામે પ્રતિક્રિયા ન આપો.”

વાત નાની છે પણ વિચાર મોટો છે એટલો મોટો કે ગીતામાં ભગવાને કહેલા આ શ્લોકોનું સ્મરણ થઈ આવ્યું-

शक्नोतीहैव य: सोढुं प्राक्शरीरविमोक्षणात।
कामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्त स सुखी नरः॥

कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम।
अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम॥

-વર્ષા શાહ