ဂရာဗ်

ဂရာဗ် (Grab)

ကွဳစက် တက်သဳ မစကာ လဝ် အပ်ပလဳကေယှေန် ဂရာဗ် (Grab) ပ္ဍဲ ဍုင်ၜင်ကံက်
ဝှာင်:Grab taxi in Bangkok.jpg
ဂကူ	ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် (Public company)
ကမၠောန်	နဲကဲပညာ (Technology), ပရေင် ပလံင်ဗစိုပ် (Transportation), ပလံင် စၞစ (Food delivery), ပရေင် သြန် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital finance)
ကဏ္ဍမရေင်တၠုင်	အာရှအဂၞဲ (Southeast Asia)
ပူဂိုလ်အဓိကဂမၠိုင်	Anthony Tan (CEO)
သြန်လုပ်	US$ 2.36 billion (2023)
အသားတင် ဝင်ငွေ	US$ -485 million (2023)

ဂရာဗ် (အၚ်္ဂလိက်: Grab Holdings Inc.) ဝွံ ဒှ် ကမ္ပဏဳ နဲကဲပညာ ကေုာံ ပရေင် ပလံင်ဗစိုပ် ခေတ်တၟိ (Technology and transportation company) မၞုံ ဌာန်သဇိုင် အဓိက ပ္ဍဲ ဍုင် သေင်ကာပူ ရ။ ကမ္ပဏဳ ဝွံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် သၞောတ်ဝ် အပ်ပလဳကေယှေန် ဇၞော် (Super-app) မပံင်စပ် လဝ် ပရေင် ဝန်ဆောင် နာနာ သာ် မပ္တံကဵု ပရေင် ကော် ကွဳစက် တက်သဳ (Ride-hailing), ပရေင် ပလံင် စၞစ (Food delivery), ကေုာံ ပရေင် ပလံင် သြန် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital payments) ပ္ဍဲ မွဲ အပ်ပလဳကေယှေန် ဓဝ် ရ။ တ္ၚဲဏအ် ဂရာဗ် ဝွံ ဒှ် ကမ္ပဏဳ နဲကဲပညာ ဇၞော်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှအဂၞဲ (Southeast Asia) တုဲ ဍေဟ် ဖြေန် ဏာ ပရေင် ဝန်ဆောင် ပ္ဍဲ ဍုင် မပ္တံကဵု မလေရှာ၊ သေင်ကာပူ၊ ကမ္ဗောဒဳယာ၊ အေန်ဒဝ်နဳရှာ၊ မျာန်မာ၊ ဖဳလိပ်ပေန်၊ ဍုင်သေံ ကေုာံ ဗဳယေတ်နာမ် ရ။

၁။ နိဒါန် ကေုာံ သဇိုင် ကမၠောန်

ဂရာဗ် (Grab) ဂှ် ဒှ် သၞောတ်ဝ် မကၠောန်ဗဒှ် လဝ် ပရေင် ပြံင်လှာဲ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ ပရေင် ပလံင်ဗစိုပ် ဍုင် အာရှအဂၞဲ ရ။ သဇိုင် ကမၠောန် ဍေဟ် ဂှ် ဒှ် ပရေင် ဆက်စၠောအ် အကြာ ညးမနွံ ပၟိက် ကွဳစက် (Passengers) ကေုာံ ညးမစဝ် ကွဳစက် (Drivers) နကဵု လပှ်ကျာ အေန်တာနေတ် ရ။ ဗွဲကြဴ ဏအ် ဍေဟ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် အာ စဵုကဵု ဒှ် အာ "Super-app" မကဵု ပရေင် ဝန်ဆောင် တၞဟ်ဟ် နာနာ သာ် သွက် ညးဍုင်ကွာန် တအ် ဂွံ စကာ ဇၟာပ်ပ် တ္ၚဲ ရ။ အစောံစောန် အဓိက ဍေဟ် ဂှ် ဒှ် သၞောတ်ဝ် ဓဝ်ပတှ်ေ (Trust)၊ ပရေင် ဂီုကၠီု (Safety) ကေုာံ ၚုဟ်မး မချိုတ်ပၠိုတ် (Transparent pricing) မဒှ် အရာ မဟွံမဲ လဝ် ပ္ဍဲ သၞောတ်ဝ် တက်သဳ တြေံ တအ် ရ။

၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကိုပ်ကၠာ

ကမ္ပဏဳ ဝွံ ဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၂ နကဵု ယၟု MyTeksi (မာင်တက်သဳ) ပ္ဍဲ ဍုင် ကွာလာလာမ်ပူ (Kuala Lumpur)၊ ဍုင် မလေရှာ ရ။ ညးမခၞံဗဒှ် အဓိက သီု ၜါ တၠ မတွဟ်ဂး Anthony Tan ကေုာံ Tan Hooi Ling တအ် ဂှ် ဒှ် ကွးဘာ နူကဵု တက္ကသိုလ် ဟာဗတ် (Harvard Business School) ရ။ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ပြသၞာ ပရေင် ဂီုကၠီု ပ္ဍဲ တက်သဳ ဍုင် မလေရှာ တုဲ ခၞံဗဒှ် လဝ် အပ်ပလဳကေယှေန် ဏအ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၃ ဂှ် ဍေဟ် ပြံင် ယၟု ဒှ် အာ GrabTaxi တုဲ စ သၠဲ ပတိတ် ဗွိုက်လွာ ဇရေင် ဍုင် ဖဳလိပ်ပေန်၊ သေင်ကာပူ ကေုာံ ဍုင်သေံ ရ။ စိုပ် သၞာံ ၂၀၁၄ ဂှ် ကမ္ပဏဳ ဏအ် ပြံင် ဏာ ဌာန်သဇိုင် အဓိက ဇရေင် ဍုင် သေင်ကာပူ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ဓါတ် သြန် ထံက်ပင် ဇၞော် (Venture capital) မာန် ရ။

၃။ ပရေင် ပံင်ကောံ ကေုာံ ပရေင်ပြိုင်ပကာန်

ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ Ride-hailing ဂှ် ဂရာဗ် ဒး ပြိုင်ပကာန် ဗွဲမထတ် ကု ဥူဗာ (Uber) မဒှ် ကမ္ပဏဳ နူ အမေရိကာန် ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၈ လပါ် စ ဂှ်၊ ပရေင် ဇၞော်အိုတ် မွဲ က္တဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှအဂၞဲ ဂှ် ဒှ် ပရေင် ဂရာဗ် ရာန် ကေတ် ထောအ် သၞောတ်ဝ် ပရေင် ကမၠောန် ဥူဗာ သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ရ။ အလန် ဏအ် ဥူဗာ ကလိဂွံ ရှယ်ယာ ၂၇.၅% ပ္ဍဲ ဂရာဗ် တုဲ ဥူဗာ နုက် တိတ် အာ နူ ဗွိုက်လွာ အာရှအဂၞဲ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် ရ။ ပရေင် ဏအ် သ္ပ ကဵု ဂရာဗ် ဒှ် အာ ကမ္ပဏဳ အဓိက မွဲ ဓဝ် မဟွံမဲ ကု ညးပြိုင်ပကာန် ဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ရ (ကိုပ်ကၠာ Gojek ဟွံစိုပ် ဏီ)။

၄။ သၞောတ်ဝ် အပ်ပလဳကေယှေန် ကေုာံ နဲကဲပညာ (Super-app)

ဂရာဗ် ဂှ် ဟွံသေင် ဆ အပ်ပလဳကေယှေန် ကော် ကွဳစက် ဓဝ် တုဲ၊ ဍေဟ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဒှ် အာ သၞောတ်ဝ် "Super-app" မွဲ ရ။ လညာတ် Super-app ဏအ် ဝွံ တုပ် ကု WeChat ပ္ဍဲ ကြုက် ကီု တုဲ၊ ဍေဟ် ကဵု အခေါင် ကု ညးစကာ တအ် ညံင်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ အပ်ပလဳကေယှေန် မွဲ ဓဝ် မာန် ရ။

• နဲကဲပညာ ဍေဟ်: ဂရာဗ် စကာ သၞောတ်ဝ် Cloud computing ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ Machine Learning သွက်ဂွံ တော် ၚုဟ်မး အတိုင် အကာဲအရာ (Dynamic pricing)၊ ထ္ၜး လပှ်ကျာ ဂၠံင် (Routing) ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် ပရေင် ဂီုကၠီု ညးစဝ် ကွဳစက် ရ။

၅။ ပရေင် ဝန်ဆောင် ကွဳစက် ကေုာံ တရဴ (Ride-hailing)

ပရေင် ကော် ကွဳစက် ဝွံ ဒှ် သဇိုင် ကမၠောန် အဓိက သွက် ဂရာဗ် ရ။ ဍေဟ် နွံ ကဵု လၟေင် ဝန်ဆောင် နာနာ သာ် သွက် ညးဍုင်ကွာန် တအ်:

ဂကူ ဝန်ဆောင်	အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လွပ်	ဥပမာ
JustGrab / GrabCar	ကော် ကွဳစက် အလဵုဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး တက်သဳ မၞုံကဵု ၚုဟ်မး ချိုတ်ပၠိုတ်	သွက် တရဴ ဓမ္မတာ
GrabBike	ကော် ကွဳလိုန်ဓါတ် (Motorcycle) သွက် တရဴ ဂၠေအ် ကေုာံ ပြဟ်	သွက် ဍုင် မၞုံကဵု ကွဳစက် ဍိုက် (ဥပမာ ၜင်ကံက်)
GrabShare	ပါ်ပရအ် ကွဳစက် မွဲစွံ ကု ညးတၞဟ် (Carpooling) သွက် ၚုဟ် သက်သာ	သွက် ညးမအာ တရဴ တုပ်
GrabPremium / Plus	ကွဳစက် ကဆံင် သၠုင် ကေုာံ သၠဲလး	သွက် ရုင် ဟွံသေင်မ္ဂး တရဴ ဇမ္ၚောဲ

၆။ ပရေင် ဝန်ဆောင် ပလံင် စၞစ ကေုာံ ကပေါတ် (GrabFood & GrabMart)

ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် ဂရာဗ် ပံက် လဝ် ဝန်ဆောင် GrabFood (ဂရာဗ် ဖုတ်) မဒှ် သၞောတ်ဝ် ပလံင် စၞစ ရ။

• GrabFood: ညးစကာ တအ် လေပ် ရာန် စၞစ နူကဵု ဖဴဍာ် (Restaurants) နာနာ သာ် တုဲ ညးစဝ် ကွဳလိုန်ဓါတ် (Delivery partners) တအ် အာ ပလံင် ဇရေင် သ္ၚိ ညးတအ် တပ်တပ် ရ။ ပရေင် ဏအ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမပြဟ် ပ္ဍဲ အခိင် ယဲ ကိုဗစ်-၁၉ ရ။
• GrabMart ကေုာံ GrabExpress: ဍေဟ် သီု ပလံင် ကပေါတ် စၞစ သွက် သ္ၚိ (Groceries) ကေုာံ ဝန်ဆောင် ပလံင် ကပေါတ် လိက်စံင် အကြာ ရုင် ဗွဲမပြဟ် ရ。

၇။ ပရေင် ပိုန်ဒြပ် ဒဳဂျဳတေဝ် (GrabPay & Grab Financial)

ဂရာဗ် ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ပလံင် ကပေါတ် ဓဝ် တုဲ၊ ဍေဟ် ဒှ် ကမ္ပဏဳ ပရေင် သြန် ခေတ်တၟိ (Fintech) မွဲ လေဝ် ရ။

• GrabPay: ဒှ် တိုက် သြန် အီလက်ထရောနစ် (E-wallet) သွက်ဂွံ ကဵု သြန် ပ္ဍဲ အပ်ပလဳကေယှေန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲ ဆေင် ဗွိုက်လွာ နာနာ သာ် ရ။
• GXS Bank / GXBank: ဂရာဗ် ပံင်ကောံ ကု Singtel တုဲ ပံက် လဝ် ဘဏ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Bank) ပ္ဍဲ သေင်ကာပူ ကေုာံ မလေရှာ သွက်ဂွံ ကဵု လဒုဲ သြန် (Loans) ကေုာံ ပရေင် ဂိုင် သြန် (Savings) သွက် ညးဍုင်ကွာန် တအ် ရ။

၈။ ပရေင် အုပ်ဓုပ် ကေုာံ လတူ ရုင်စတော့ (SPAC IPO)

ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၂ ဒဳဇြေမ်ဗါ သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် ဂရာဗ် လုပ် သွံရာန် ရှယ်ယာ ပ္ဍဲ ရုင်စတော့ NASDAQ အမေရိကာန် နကဵု ယၟု (Ticker: GRAB) ရ။ ပရေင် လုပ် IPO ဏအ် ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု နဲကဲ SPAC (Special Purpose Acquisition Company) ပံင်ကောံ ကု ကမ္ပဏဳ Altimeter Growth Corp ရ။ ၚုဟ်မး ကမ္ပဏဳ (Valuation) ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် နွံ စဵုကဵု ၃၉.၆ ဘဳလဳယာန် ဒဝ်လာ မဒှ် ပရေင် IPO နကဵု SPAC ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် အလုံဂၠးတိ ရ။ ဆဂး ကြဴနူ ဂှ် ၚုဟ် ရှယ်ယာ ဍေဟ် စှ်ေ အာ ဗွဲမဂၠိုင် ဟိုတ်နူ ပရေင် ပိုန်ဒြပ် ဟွံ ခိုင်ကၠိုက် ရ。

၉။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗွိုက်လွာ

ဂရာဗ် ဝွံ ဒှ် ကမ္ပဏဳ မၞုံကဵု ပရေင် ဇၞော်မောဝ် ထတ် လောန် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဆက် ဒးဒုင် အရှောန် (Operating losses) လၟိုန် သၞာံ ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ကမ္ပဏဳ ကလိဂွံ သြန် လုပ် (Revenue) ၂.၃၆ ဘဳလဳယာန် ဒဝ်လာ ကီုလေဝ်၊ သြန် အရှောန် (Net loss) ဂှ် နွံ ၜိုတ် ၄၈၅ မဳလဳယာန် ဒဝ်လာ ရ။ ဆဂး ပရေင် သြန် အရှောန် ဏအ် ဖ္အောန် စှ်ေ ကၠုင် ဒၟံင် ရ လၟေင်င် တုဲ ကမ္ပဏဳ နွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင် အမြဲ (Profitability) အလုံ မွဲ သၞာံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ ဏအ် ရ။ ဍေဟ် ဒး ပြိုင်ပကာန် ထတ်ထတ် ကု GoTo (Gojek) ကေုာံ Foodpanda လၟိုန် ရ。

၁၀။ ပရေင် ပြသၞာ ကေုာံ တင်ပါ်ပဲါဂမၠိုင် (Controversies)

ဂရာဗ် ဝွံ လေဝ် ဒးဒုင် ပါ်ပဲါ ကေုာံ က္တဵုဒှ် ပြသၞာ နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဒေသ ဍေဟ် တအ် ရ:

• အခေါင် သၟာကမၠောန် (Worker Rights): ညးစဝ် ကွဳစက် (Drivers) တအ် တေင် ပါ်ပဲါ လတူ ပရေင် သြန် လုပ် အောန် ကေုာံ ဍေဟ်တအ် ဟွံဂွံ ဒုင် စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ကောန်ကမၠောန် အပြည့်အဝ (Independent contractors issue) တုဲ ဟွံမဲ ကု ပရေင် စဵုဒၞာ ထတ်ယုက် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် ရ။
• ပိုင်ပြဳ ဗွိုက်လွာ (Monopoly Concerns): ကြဴနူ ရာန် ကေတ် ဥူဗာ တုဲ၊ အလဵုအသဳ သေင်ကာပူ ကေုာံ ဖဳလိပ်ပေန် တအ် ကဵု ဒဏ် သြန် လတူ ဂရာဗ် ဟိုတ်နူ ဍေဟ် သ္ပ လဝ် ပရေင် ပိုင်ပြဳ ဗွိုက်လွာ (Anti-competitive behavior) ကေုာံ သၠုင် ပတိုန် ၚုဟ်မး လောန် အာ ရ。

၁၁။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်မင်မွဲ သဘာဝ

သွက် အနာဂတ် ဂှ် ဂရာဗ် နွံ အစဳအဇန် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် နဲကဲပညာ AI ကေုာံ ဖ္အောန် ဖျေဟ် ဓါတ် ကာဗေါန် (Carbon footprint) ရ။ ကမ္ပဏဳ ကတိ လဝ် ဒဒှ်ရ ညးတအ် ဂစာန် ညံင်ဂွံ ဒှ် ကမ္ပဏဳ ဟွံမဲ ကု ဓါတ် ကာဗေါန် (Carbon neutral) ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၄၀ ရ။ ဍေဟ်တအ် ထံက်ပင် လဝ် ညးစဝ် ကွဳစက် တအ် ညံင်ဂွံ ပြံင်လှာဲ စကာ ကွဳစက် လလဳ (Electric vehicles - EV) ကေုာံ ဖ္အောန် ဖျေဟ် လွပ် ပလာသတေတ် ပ္ဍဲ ပရေင် ပလံင် စၞစ ရ။ ပါဲနူ ဂှ်ပၠန် ဍေဟ် နွံ အစဳအဇန် သွက်ဂွံ သၠဲ ပတိတ် ဝန်ဆောင် လပါ် ပရေင် ထတ်ယုက် (GrabHealth) ကေုာံ ဗွိုက်လွာ တၟိ ပ္ဍဲ အနာဂတ် မာန် ရ。

ဗှ်လ္ၚတ်

• ဥူဗာ (Uber)
• ဂဝ်ဂျေက် (Gojek)
• အာရှအဂၞဲ (Southeast Asia)
• ပရေင် သြန် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital finance)